Oorlog bestaat zo'n tienduizend jaar, waarschijnlijk even lang als mensenoffers en slavernij. Het zou allemaal begonnen zijn met de uitvinding van (dwang-)arbeid (landbouw etc...).

Hannah Arendt schreef de artikels gebundeld in Het zionisme bij nader inzien (Amsterdam, Mets & Schilt, 2005) net voordat de staat Israel een feit werd (op 14 mei 1948.) Zij voorzag haarscherp dat de staat Israel zou verworden tot een militaire vesting, bewoond door een grimmige "kleine krijgersstam." Opmerkelijk omdat juist Arendt zich zo sterk verbonden voelde met het lot van de Joden. Ondanks haar befaamdheid als filosoof werden deze artikels destijds voor publikatie geweigerd omdat ze tegen de haren in streken van het extreme zionisme, dat het hele Westen in zijn greep had gekregen. Hoe een kleine groep extremisten op korte tijd het middenveld kan overnemen als de omstandigheden verschuiven, is een van de lessen waar men niet licht mag overstappen.

Geschiedenissen van volkeren, schrijft Sand in de inleiding van The Invention of the Jewish People, zijn gemaakt als de standbeelden op onze kruispunten: groot en heroisch. Het is "wij" en "al de anderen". Europeanen geloofden vroeger dat ze afstamden van de Trojanen. De Grieken waanden zich afstammelingen van Socrates en Alexander de Grote of als de erfgenamen van het Byzantijnse rijk. In de negentiende eeuw veranderden de oude Romeinen in typische Italianen, en Gallische stammen werden Fransen. De pioniers van het Roemeense nationalisme zochten hun verleden in de Romeinse provincie Dacië en noemden zich bijgevolg Roemenen. Britten ontdekten de Keltische koningin Boudicca die weerstand bood aan de Romeinen, en gaven haar een standbeeld. Duitse schrijvers maakten van Arminius, volgens Tacitus de hoofdman van de stam der Cherusken, de vader van Duitsland.

Terwijl ik een interessant interview van Richard Dawkins op Al Jazeera bekeek, viel me weer eens het raadsel van de atheistische religie op. Dawkins hield staande (en ik ben het met hem eens) dat religie veel kwaad heeft veroorzaakt. Zoals dikwijls volgde prompt de vraag: maar wat met Stalin, wat met Hitler?

Men kent het verhaal van de recente moordpartij in Newtown, Connecticut (USA). Op 14 december 2012 drong een zwaarbewapende man in militair vest een lagere school binnen en vermoordde binnen enkele minuten 26 mensen, waaronder 20 kinderen jonger dan 10. De dader, de 20-jarige Adam Lanza, had net daarvoor zijn moeder omgebracht in hun woning. De wapens, een halfautomatisch vuurwapen en twee zware pistolen, waren haar eigendom.

Iets dergelijks vindt gemiddeld tweemaal per jaar plaats in de US, maar komt ook voor in andere "rijke landen". (Zie ook A Guide to Mass Shootings in America)

Hieronder waarom ik denk dat deze gewelddaden cultureel verklaard en opgelost kunnen worden.

Toen bleek dat moraal niet van de goden kwam, zijn filosofen andere bronnen gaan zoeken. Het beste wat men gedurende de hele moderne tijd kon bedenken, was utilitarisme in een of andere vorm.