Empedocles en ontdubbelde betekenis

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 0

Ik lees een inleiding over het werk van Empedocles, die schijnbaar veel woordspelingen, metaforen en dus gewoonweg dichtwerk in zijn teksten gebruikt. Onder andere hiermee wil hij duidelijk maken dat de taal veel verborgen ladingen bevat, en dat het goed is mensen daar gevoelig voor te maken. (Dat komt overigens meer voor bij pre-socratici, en bijgevolg is het bij Heidegger weer opgedoken.) Interessant is de commentaar over de betekenis van 'de Bol' in het werk van Empedocles. Dit heeft iets weg van 'de Kosmos', maar dan in een virtuele, abstracte manier. Het is door volgelingen van Plato uitgelegd als 'de idee van de kosmos' of iets dergelijke, maar dat klopt volgens de commentaar niet:

Maar hoewel deze gedachte wel kan zijn geïnspireerd door wat Empedokles over de Bol heeft gezegd, staat ze ver af van wat Empedokles heeft bedoeld. Bij Empedokles is de eenheid tussen Bol en kosmos veel groter ...

De vraag naar het zijn in Bruno Latour's 'We have never been modern'

In de blog: : Emanuel Rutten datum reacties: 5

In zijn boek 'We have never been modern' geeft Bruno Latour een karakterisering van het moderne. De moderne tijd wordt gekenschetst door de omarming van één specifieke ontologie. Volgens de zijnsleer van de modernen bestaan er slechts twee zuivere primaire irreducibele zijnsvormen, namelijk enerzijds objecten (de natuur) en anderzijds subjecten (het sociale). Alles wat wij als mens in de wereld aantreffen dient volgens het moderne denken begrepen te worden als een constellatie van objecten en subjecten. Al het in de wereld gegevene is ofwel een object, ofwel een subject, ofwel een samenstelling ('mix') van objecten en subjecten. De objecten en subjecten zijn als zuivere zijnsvormen ontologisch primair. Zij zijn de eerste in de orde van het zijn. Alléén aan hen komt substantieel bestaan toe. Alle gegeven constellaties van objecten en subjecten zijn ontologisch secundair. Deze samenstellingen zijn laatste in de orde van het zijn. Ze zijn 'posterior' vanwege het feit ...

Over het continue in de wereld

In de blog: : Emanuel Rutten datum reacties: 32

Volgens het atomisme is al het zijnde uiteindelijk niets meer of minder dan een configuratie van enkelvoudige entiteiten: de atomen. Een dergelijk wereldbeeld heeft ontegenzeggelijk iets schraals, iets karigs, zelfs wanneer we uitgaan van verschillende typen atomen, en bovendien naast materiële atomen ook het bestaan van immateriële atomen, zoals de menselijke ziel en God, aannemen.

Sterfelijkheid als een tekort aan koopkracht

In de blog: : De Neo-Cynicus datum reacties: 3

In deze bijdrage bekijkt de Neo-Cynicus (a.k.a.: Andreas Lauwers) de cartesiaanse functie van onwetendheid bij de moderne koningin der wetenschappen: de economie. Grofweg natuurlijk. U leest toch ook!

Over de redelijkheid van theïsme

In de blog: : Emanuel Rutten datum reacties: 31

In deze bijdrage betoog ik dat het theïsme vanuit wijsgerig gezichtspunt beschouwd een rationeel aanvaardbaar wereldbeeld betreft. Dit doe ik door het verschil tussen wereldbeschouwingen en positieve vakwetenschappelijke theorieën productief te maken. Deze bijdrage is mede tot stand gekomen door recentelijk op dit forum gevoerde discussies, met Porphyrios en anderen.

Heidegger: het einde van de filosofie en de taak van het denken

In de blog: : Porphyrios datum reacties: 69

Wat is filosofie? Voor ons modernen is dat denk ik vooral reflecteren op alles waar we maar over kunnen reflecteren. Zoals Chalmers op zijn website zegt is het leuke van filosofie dan ook dat je je overal mee mag bemoeien: geen enkel onderwerp valt principieel buiten de filosofische reflectie. En daarbij zoeken we dan misschien naar het fundament of rechtvaardiging van de dingen waar we over denken en proberen we alle verschillende elementen in één groot systeem te stoppen. Zo waren de middeleeuwers vooral bezig om de vraag naar de relatie tussen rede en geloof te onderzoeken en het natuurlijke en bovennatuurlijke in een omvattend systeem te brengen, welke verhouding in de moderne tijd als gevolg van het succes van de mechanistische wetenschap veelal is getransformeerd naar de vraag naar de verhouding tussen natuurlijke determinatie en menselijke vrijheid of tussen feit en waarde.

Denken en metafysica

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 5

Onderstaande tekst is een passage uit de tekst 'Denken en morele overwegingen' van Hannah Arendt. Ik citeer haar met volmondige instemming: ze geeft mooi aan hoe het zgn einde van de metafysica is overgegaan in de taalfilosofie. Het moet niet vergeten worden dat Arendt een tijdsgenoot van Heidegger was, met het verschil dat Arendt duidelijker taal sprak.

Citaat van institutioneel racisme

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 2

Volgende komt uit de roman 'Native Son' van Richard Wright, het verhaal van een zwarte jongen in een nog rassengescheiden samenleving, die een gruwelijke moord pleegt op een blank meisje, schijnbaar zonder motief, haast per ongeluk. Aan het woord is de advocaat die de zwarte jongen verdedigt op een heel curieuze manier:

This boy's crime was not an act of retaliation be an inhurend man against a person who he thought had injured him. If it were, This case woud be simple indeed. This is the case of a man's mistaking a whole race of men as a part of the natural structure of the universe and of his acting towards them accordingly.

Een systeem van institutioneel racisme wordt door een slachtoffer ervan ervaren als een natuurwet, is de stelling. Om met Heidegger te spreken, zich daartegen verweren voelt dan als een zich verheffen als zijnde boven het ...

Heidegger en eekhoorns

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 54

De vroege Heidegger probeert een nieuw fundamenteel onderscheid te vinden tussen de mens en andere dieren. Hij wil niet verwijzen naar taal, want het nut van communicatie is voor mens en dier hetzelfde : het is een expressie om andere wezens in een bepaalde toestand te brengen, een alarmering of een verleiding bijvoorbeeld. Dat kan ook met niet-talig gedrag en dus is taal niet fundamenteel.

Hij wil ook niet verwijzen naar geheugen, want het nut van geheugen is om bepaalde terugkerende contexten te herkennen voor wat ze zijn, kortom elke vorm van leergedrag. Ook hier geen fundamenteel onderscheid.

Zijn uiteindelijke antwoord is curieus, en verwijst een beetje naar religie: het afwijzen van onmiddellijke begeerte (volgens Heidegger enkel mogelijk door een volledig begrip van tijd). Dieren kunnen volgens Heidegger niet anders dan hun begeertes volgen, terwijl mensen hun onmiddellijke begeerte kunnen opgeven ter wille van een hoger doel.

Is Heideggers Zijn een illusie?

In de blog: : Emanuel Rutten datum reacties: 15

Zoals bekend gaat Heideggers denken voortdurend uit van een ontologisch verschil tussen enerzijds de zijnden en anderzijds het Zijn van de zijnden. Het Zijn is datgene wat alle zijnden overstijgt en doorkruist. Zij is dat van waaruit alle zijnden zijnden zijn. Het Zijn vormt anders gezegd de grond van alle zijnden. Elk zijnde heeft, zoals volgens Heidegger Leibniz terecht leerde, een grond voor zijn of haar bestaan. Het Zijn is echter, als grond van alle zijnden, zelf grondeloos, aldus Heidegger. Het Zijn is datgene wat alle zijnden tot zijnden maakt. Zij is zo beschouwd de ultieme diepte van alle zijnden. Het Zijn manifesteert zich dan ook in en door alle zijnden. Wij krijgen het Zijn pas in het vizier wanneer we ons denken verleggen van de individuele zijnden naar de totaliteit van het zijnsgeheel.

De sprong in het 'dat'

In de blog: : Emanuel Rutten datum reacties: 68

Heidegger had gelijk. We hebben ons teveel geconcentreerd op de vraag naar wat er bestaat. Onze aandacht ging louter uit naar de dingen (objecten, entiteiten) met hun eigenschappen, naar de zijnden, en naar de soorten van zijnden. Wat zo uit beeld verdween was de vraag naar het zijn zelf. We wisten niet langer dat er naast de vraag naar de zijnden, naar wat er bestaat en welke soorten daarvan, een ontologisch diepere vraag te stellen is, namelijk de vraag naar het zijn van de zijnden.