Het mogelijk einde van de wereld

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 40

Tussen de recente stortvloed aan eindtijdvoorspellingen bevinden zich enkele waarschuwingen van prominente wetenschappers, waar we wél beter aandacht aan zouden besteden. Klassiek is het Einstein-Russell Manifesto uit 1955, waarrond tal van wetenschappers zich schaarden:

"We moeten onszelf niet langer afvragen welke stappen een militaire overwinning zullen brengen, want zulke stappen bestaan niet meer; de vraag die we onszelf moeten stellen is: welke stappen moeten we nemen om een militaire strijd te vermijden waarvan de uitkomst een ramp is voor alle partijen? [...] Het probleem dat we u voorleggen is het volgende: zullen we een eind maken aan de menselijke soort, of zullen we oorlog afwijzen? "

De gok van Sam Harris

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 38

In de drie jaar die volgden op het verschijnen van "The Moral Landscape: How Science Can Determine Human Values" van Sam Harris, werden er bakken kritiek geuit. Om te voorkomen dat de indruk zou ontstaan dat het boek afdoende weerlegd is, besloot Sam Harris een wedstrijd uit te schrijven. Wie er in slaagt hem van mening te doen veranderen zal hij 20.000 dollar betalen, maar er is ook een troostprijs van 2.000 dollar voor de beste poging. De winnaar van de eerste prijs (als er een is) wordt door Harris zelf aangeduid. Dat kan ook niet anders, want de opdracht is: hem van mening doen veranderen. De troostprijs wordt uitgereikt door een buitenstaander. Als je je kans wil wagen moet je je tekst insturen in de week van 2 tot 9 februari 2014.

Instincten

In de blog: : Wereldvreemd datum reacties: 42

Laten we het nog eens over de spiltijd hebben. Dat is de tijd waarin de ethiek als aparte discipline naar voren kwam. Het is de tijd waarin mensen als Confucius en Aristoteles regels opstelden voor goed gedrag. Maar gedroegen de mensen van voor die tijd zich dan niet goed? Was het toen voortdurend moord en doodslag? Zorgden ze toen niet voor hun kinderen? Als dat zo was geweest, was de mensheid nooit aan de spiltijd toegekomen, en al lang voordien uitgestorven. Dat mensen vooruitgang hebben geboekt, dat de beschaving is gegroeid, totdat het nodig was om in de spiltijd de regels voor de onderlinge omgang expliciet te maken, komt toch vooral omdat mensen ethisch met elkaar omgingen, ook al toen dat woord nog niet bestond.

Libet in de tuin

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 188

De experimenten van Benjamin Libet zijn bekend. Een proefpersoon aan EEG-elektroden wordt gevraagd een knop in te drukken op een zelfgekozen moment. De proefpersoon heeft uitzicht op een klok, en wordt gevraagd te onthouden wanneer de wil om de knop in te drukken opkomt, en dat achteraf mee te delen.

Daniel Dennett tegen Sam Harris

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 43

Daniel Dennett en Sam Harris worden beide tot de beruchte "nieuwe atheïsten" gerekend, maar dat betekent niet dat ze het eens zijn over de vrije wil. Harris beweert dat de vrije wil een illusie is (een algemene opvatting in de popwetenschap) en Dennett stelt, zoals misschien 88% van de academische filosofen (het aantal dat sterk determinisme afwijst) dat we wel degelijk bewuste keuzes kunnen maken.

Scheppen met en zonder plan

In de blog: : Wereldvreemd datum reacties: 42

Als je over de aarde wandelt, dan kom je van alles tegen: bergen en beken, bomen en beren, boten en bankgebouwen. Daar zijn verschillende producenten voor verantwoordelijk: natuurkrachten, biologische mechanismen en menselijke activiteiten. Alle drie zijn creatief, in de zin dat ze objecten produceren van soorten die er eerder niet waren. Maar die objecten zijn wel heel verschillend. Met name levende wezens en technische artefacten verschillen ingrijpend van elkaar. Hoe komt dat?

Ecologie en altruisme (Stijn Bruers)

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 1

We zijn de aarde aan het vernielen door overbevolking, door industriële schraapzucht en door de bijpassende ideologische, pseudowetenschappelijke verheerlijking van egoïsme en immobilisme. En het meest krankzinnige is nog dat, terwijl ons verzekerd wordt dat we reddeloos onvrij zijn, de vrije keuzes van industriële leiders en hun wetenschappelijke onderzoekers verheerlijkt worden en overladen met soldij van barbaarse omvang, niet om wat ze aanrichtten, maar omdat ze doorstonden wat ze aanrichtten. "Politiek incorrect" is een eretitel geworden, "impopulaire maatregelen" een erezaak, en corruptie heet voortaan daadkracht.

Vooruitgang en cynisme

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 29

Het lijkt vandaag gewoonte om cynisch te zijn over het streven naar een rechtvaardiger samenleving. Popper en Berlin, conservatieven als Santayana en Gray, en uiteraard alle pluimages vrijemarktideologen van Rothbart tot Hayes hebben gewaarschuwd voor bloedige catastrofes en stampedes van het plebs wanneer pleidooien voor een betere samenleving onverhoeds de ronde gaan doen.

Theorieën die naar sociale vooruitgang streven (dat zijn van huis uit linkse theorieën) zijn gevaarlijk, zo wordt, met omstandige verwijzingen naar de geschiedenis, betoogd.


Kenmerken van bewustzijn en (vrije) wil bij kinderen

In de blog: : Filosofische overpeinzingen datum reacties: 25

Ik mis in allerlei artikelen over bewustzijn en (vrije) wil (bv. bij Dennett) een reflectie op het ontstaan van bewustzijn, b.v. kijkend naar de ontwikkeling van kinderen. Zoals meerdere malen is ontdekt en beschreven lijkt de ontwikkeling van eicel tot volwassen individu (de ontogenese) een verkorte afspiegeling te zijn van de evolutie (de fylogenese) van de actuele diersoort. Een kleine poging mijnerzijds om hier aanknopingspunten te vinden voor de discussie over (vrije) wil.

Biologie van het bewustzijn

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 25

Voor de eerste keer is men er in geslaagd iemands bewustzijn aan en uit te schakelen door een plaats in de hersenen te stimuleren. Deze plaats is het "claustrum", dat zijn naam ontleent aan de gangen binnen in een klooster. Het effect werd per toeval opgemerkt tijdens een behandeling voor epilepsie. Het claustrum, een onooglijk velletje neuronen diep begraven in het brein, is verbonden met zowat alle delen van de hersenschors. Waarschijnlijk beschikken alle zoogdieren erover.

Het culturele labyrinth

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 7

Wij mensen gaan gebukt, misschien als enigen in het universum, onder de vloek van een bewuste dood. Maar we zijn ook gezegend met herinneringen aan geliefde doden, en kunnen zelfs met hen praten en hun troostende stem horen. Een bejaarde die afscheid heeft moeten nemen van een levensgezel heeft geen andere troost dan het oproepen van een vriendelijk gelaat. Een tiener die haar moeder verloor zal enkel troost vinden in de intimiteit van haar gesloten ogen, als het beeld haast naar haar reikt om de ondraagbare pijn van de eenzaamheid te verlichten. Maar al deze zegeningen verdwijnen achter de honderd jaar horizon.