De universele waarden van het Pentagon

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 1

Kan er een internationale gedragsnorm bestaan, waaraan elk land zich te houden heeft? Dat valt, op dit ogenblik in de geschiedenis, te betwijfelen. Er zijn immers talrijke culturen en tradities, en wat voor de een de norm is, is voor de ander een verschrikking. Dat is geen cultuurrelativisme, het is slechts de erkenning van het feit dat niet alle culturen gelijk zijn, en dat een gemeenschappelijke metacultuur slechts kan ontstaan in een wereldwijde open samenleving. Het Pentagon meent blijkbaar zelf de hoeder te zijn van universele waarden, en die met geweld te moeten opleggen.

Rationele idioten (Amartya Sen)

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 15

Filosoof en econoom Amartya Sen - ontvanger van de Nobelprijs Economie 1998 - is een belangrijk criticus van de huidige wurg-ik-of-wurg-jij economie die vulgair egoïsme tot eredienst verheft en daardoor hele naties in het verderf stort, van Irak tot Griekenland. Zijn essay "Rational Fools" is geen schelden naar hen die dit soort economie verdedigen, maar een verdere analyse van het mensbeeld dat deze verdedigers aanhouden: dat van een puur uit "rationeel egoïsme" handelende economische speler. En hoe we ons mensen voorstellen heeft direct verband met hoe we met hen omgaan.

De derde wereldoorlog en de vierde

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 35

Men moet geen helderziende zijn om de volgende wereldoorlog te voorspellen. Internationale conflicten nemen overhand toe, de wapenindustrie schept aan de lopende band krachtiger, "intelligenter" wapentuig dat schreeuwt om rendement en vooral, twee religieuze wereldspelers kunnen geen afstand doen van hun aanspraak op exceptionalisme - ze menen dat het beter is voor de hele wereld onderworpen te zijn aan hen, de Uitzonderlijk Deugdzamen. Die twee spelers zijn de christelijke VS en de islamistische IS.

Een gevaarlijk gebrek aan vrede

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 141

Ik heb eerder al verwezen naar studies die aangeven dat het openen van grenzen voor personen uiteindelijk voordelig is voor alle partijen. Maar de vrijheid van beweging die de invloedrijkste economen vandaag bepleiten voor producten (goederen en informatie, zie de Chicago school) wijzen ze af als het om mensen gaat. Ze zijn kampioenen van de vrije markt, maar zonder vrije mensen.

Helikoptergeld

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 56

Wanneer centrale banken de intrestvoet aanpassen, verschuiven ze in werkelijkheid geld. Als de intrestvoet verhoogd wordt, gaat er geld van mensen met schulden naar schuldeisers. Als de interestvoet verlaagd wordt, verliezen spaarders geld en winnen leners. Dat is de klassieke manier waarop centrale banken (trachten) de economie aan te sturen. De vraag is of het niet efficiënter is dat geld direct te storten aan de consument.

"Waarover men niet spreekt" (van Wim van Rooy - gast Anders Breivik.)

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 11

Dit is het meest voor de hand liggende boek dat vandaag had kunnen verschijnen. Het is een opsomming van alle slordige veralgemeningen, overhaaste beschuldigingen en kwaadwillige stemmingmakerij tegen vreemdelingen. Nu oorlogsvluchtelingen Europa overspoelen zetten de ruw gebekte marktkramers van de haat snel hun kraampjes op onder luid applaus van het rechts gepeupel. Het werden meer dan zeshonderd bladzijden, een getal dat vooral de omvang van onze hatelijke waanideeën aantoont.

"Atheïsme als basis voor de moraal" (Dirk Verhofstadt)

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 30

Filosoof Dirk Verhofstadt zoekt een ethiek die geldig is onder de bewoners van een plurale samenleving, in de vorm van tien geboden die geen god vereisen. Hier een samenvatting met enkele bemerkingen.

Vervoer (van mensen, goederen en teksten) gaat steeds sneller. Culturen en religies die elkaar vroeger nauwelijks kenden lopen steeds meer door elkaar en trappen bij gelegenheid op elkaars tenen. Zo is "doodt wie andere goden aanbidt" (een geschreven gebod in de monotheïstische religies) niet direct een goede ethische regel in een samenleving waar de meerderheid van de bevolking uit andersdenkenden bestaat.

Christendom en militarisme

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 38

Deze afbeelding - Christus met een vuurwapen - zal nogal wat Europese christenen schokken. Toch is ze niet bedoeld als spotprent. Het is een afbeelding uit de VS die christenen op het hart drukt dat ze helemaal niet tegen wapengeweld hoeven te zijn. Ze is in alle ernst gemaakt en verspreid door overtuigde gelovigen. Hun boodschap is dat ook Christus vóór wapens was, en vandaag onomwonden de kant van de National Rifle Association zou kiezen. Christelijkheid en wapenbezit in de VS vallen trouwens geografisch samen: het NRA heeft net zoals het christendom haar grootste aanhang op het platteland en in het zuiden.

Bombardeer Molenbeek

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 13

Volgens de Guardian is Molenbeek 'Europe's jihadi central' en volgens De Telegraaf is het de 'jihad-hoofdstad van Europa'. Volgens RTL is het een broedplaats voor Terrorisme. Dus waarom zouden we Molenbeek niet bombarderen? Met onze chirurgische raketten kunnen we de vijand immers wegvagen zonder burgers te raken, althans niet noemenswaardig. Of zou het opeens minder eenvoudig worden als die burgers niet zo ver weg meer zijn?

Anne Frank en het vluchtelingenprobleem

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 10

Soms verraadt het een gebrek aan verbeelding altijd op hetzelfde thema te hameren. Soms verraadt het een gebrek aan lef dat niet te doen. Het vluchtelingenvraagstuk is nooit zo groot geweest als nu. Wat mensen vandaag aangedaan wordt zal in de geschiedenis opgetekend worden naast de inquisitie en de holocaust. En misschien zal de huidige behandeling van het vluchtelingenvraagstuk die van het Jodenvraagstuk in Nazi-Duitsland doen verbleken, want hoe rijker de landen waar ze heen vluchten, hoe onmenselijker hun behandeling. Hun traject is er een van alles verliezen en achterlaten, noodweer en kou trotseren, afgewezen worden, verraden, opgesloten en verjaagd als misdadigers; om tenslotte te creperen als verstotenen, het meest nog verstoten door hen voor wie het de kleinste moeite geweest zou zijn ze te redden.

Syrië, de massamedia en de waarheid

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 6

Bart Eeckhout, commentator bij de Belgische krant De Morgen, is een moedig man. Aanvankelijk stapte hij, met enige aarzeling, mee in de agitatie tegen vluchtelingen die volgde op de aanrandingen in Keulen. Toen eenmaal de ware toedracht duidelijk werd, stelde hij zijn standpunt bij: we hebben ons laten verleiden te oordelen zonder feitenkennis, gaf hij ridderlijk toe. 'De krant gaat daarmee diep door het stof' schrijft Joop.nl.

Vanwaar het kwaad (2)

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 1

Na de experimenten van Milgram en Zimbardo, beschreven in mijn blog "Vanwaar het kwaad" (zie box) volgde een periode van verder onderzoek en theoretische bezinning. Wetenschappelijke begrippen als "sense of agency" en "social identity" werden uitgewerkt en leidden tot nieuwe experimenten die trachtten een beter licht werpen op de vraag wanneer en waarom mensen kwaad aanrichten. Simplistische beweringen als "we zijn allemaal moordenaars" of "oorlog zit in onze genen" kunnen we nu eindelijk achter ons laten. Het blijkt, in lijn met het moderne mensbeeld, dat we omstandigheden, en daarmee ons zelf, kunnen overwinnen en veranderen - als we dat willen.