De religie van wetenschappers.

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 73

Ik postte voordien het relaas van een discussie over religie en wetenschap die plaatsvond onder topfysici in 1927, en opgetekend werd door Werner Heisenberg. Hier wat aanvullende informatie.

De psycholoog James H. Leuba onderzocht het geloof van wetenschappers in de US een eerste keer in 1914. In een steekproef van 1000 natuurwetenschappers bleek 58% ongelovig of onzeker, een cijfer dat opliep tot 70% onder de 400 "belangrijkste" wetenschappers. Dit onderzoek werd herhaald twintig jaar later, in 1933. Het geloof onder topwetenschappers was merkbaar gedaald.

In 1998 werd dit onderzoek nogmaals herhaald door onder anderen de historicus Edward J. Larson. Opnieuw werd een snelle daling van het aantal gelovigen onder topwetenschappers vastgesteld. Deze daling was het belangrijkst onder biologen.

De mythe van de christenvervolging (Candida Moss)

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 51

BijMyth of Persecution veel mensen roept het vroege christendom beelden op van duizenden christenen die samengedreven worden in amfiteaters om ongewapend de leeuwen te trotseren. Anderen denken aan martelaren die levend verbrand of onthoofd worden, of onderworpen aan de gruwelijkste folteringen die men zich kan voorstellen.

Candida Moss, professor New Testament and Early Christianity aan de universiteit van Notre Dame (Indiana, USA) onderzocht de historische gegevens en presenteerde de resultaten daarvan in haar boek "The Myth of Persecution: how early christians invented a story of martyrdom" ("De Mythe van de Vervolging: hoe vroege christenen een verhaal over martelaarschap uitvonden")dat dit jaar verscheen. Dit is het vierde boek van Moss. Haar eerste, verschenen in 2010, ontving een Templetonprijs. Die eer zal haar dit keer vermoedelijk niet te beurt vallen, al dient gezegd dat de christelijke intelligentia verrassend meegaand reageerden. Zo noemt Diarmaid McCulloch het nieuwe boek...

de beste soort geschiedschrijving. Heerlijk leesbaar ...

Europa en de mensen zonder geschiedenis (1)

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 4

Het boek Europe and the people without history van de befaamde antropoloog Eric Wolf is een klassieker uit 1982, maar in het voorwoord door T.H. Eriksen voor de uitgave van 2010 wordt het met recht een boek voor de eenentwintigste eeuw genoemd. Europe and the people without history is een poging tot antropologische geschiedschrijving, dus met oog voor globale processen maar ook voor lokale contexten. Dat was volledig nieuw in 1982, en, hoewel het belang ervan algemeen erkend is, nog steeds zeldzaam. Het boek is helaas nooit in het Nederlands vertaald. Omdat het onmogelijk samen te vatten is, zal ik hier enkele citaten vertalen. Hier alvast een stukje uit de inleiding. Later meer.

Een seculiere tijd (Charles Taylor)

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 29

Een boek als een kerkpilaar. Alleen al door zijn bestaan en door zijn dikte nemen hedendaagse gelovigen het voor de definitieve steun voor hun (gebruik de schuifknop) spiritualiteit/christendom/katholicisme.

Het boek kreeg in 2007 de Templeton Prize, volgens het stofomslag "de religieuze variant van de Nobelprijs". De prijs bedraagt 1,5 miljoen dollar, dat is 300.000 dollar meer dan een Nobelprijs.

Niet alles wat in het boek staat is onjuist: er staan zelfs waardevolle ideeën in. Over het verschil tussen een wetenschappelijk en een religieus wereldbeeld bijvoorbeeld. Maar het doel van het boek is onzinnig: het wil het huidige seculariseringsproces herschrijven als een soort (soms onderhuidse, maar soms ook weer niet) religieuze bekering. Dat Taylor daar 1145 bladzijden voor nodig had, ligt eerder aan de uitweidingen, vaagheden en massages die de thesis verteerbaar moeten maken, dan aan de hoeveelheid argumenten.

Daniel Dennett tegen Sam Harris

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 43

Daniel Dennett en Sam Harris worden beide tot de beruchte "nieuwe atheïsten" gerekend, maar dat betekent niet dat ze het eens zijn over de vrije wil. Harris beweert dat de vrije wil een illusie is (een algemene opvatting in de popwetenschap) en Dennett stelt, zoals misschien 88% van de academische filosofen (het aantal dat sterk determinisme afwijst) dat we wel degelijk bewuste keuzes kunnen maken.

Israel, Armageddon en de AIPAC-lobby

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 8

AIPAC (American Israel Public Affairs Committee) ontstond in de jaren vijftig. Vanuit de Joodse gemeenschap begon het te groeien tot een organisatie die congresleden en presidenten aanpakt. Van éénmansbedrijf in 1950 groeide het uit tot een organisatie met 100.000 medewerkers en een 34 miljoen dollar budget, en is te vergelijken met de pro-Israël anti-deflamation ligue (AFL) die zo'n 40 miljoen opstrijkt.

Vanwaar het kwaad?

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 20

In 1961 stond Eichmann terecht in Jeruzalem voor zijn aandeel in de Holocaust. Hannah Arendt, die het proces bijwoonde voor The New Yorker, was verbaasd en geschokt doordat Adolf Eichmann, die verantwoordelijk was voor miljoenen doden, een zo gewone, doordeweekse indruk maakte. Ze noemde haar verslag "A Report on the Banality of Evil" (verslag over de banaliteit van het kwaad) en haalde zich er de woede van Joden en anderen mee op de hals. Voor velen was Eichmann een monster en een Duitser, en die combinatie moest voldoende zijn als verklaring.

Rationally Speaking stopt ermee

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 36

Na 9 jaar en meer dan 1200 posts stopt Massimo Pigliucci met zijn blog "Rationally Speaking". Pigliucci, wetenschapper en atheïstisch filosoof, heeft een onmisbare rol gespeeld in het atheïstendebat in de VS. Daarin bestreed hij hij fundamentalisme en scientisme, en verdedigde hij het recht van mening te verschillen. De ondertitel van zijn blog luidde niet toevallig "truth springs from argument among friends". Zijn clashes met Jerry Coyne en Sam Harris waren pijnlijk maar onvermijdelijk.

Een gedicht vol gevaar (Lucretius)

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 76

De Rerum Natura (Over de natuur der dingen) is een filosofisch dichtwerk van de epicurist Lucretius. Het wil de angst voor goden, duisternis en het lot van de ziel waar mensen onder lijden, verdrijven met inzicht in de natuur. Dit inzicht steunt op het atomisme: alles wat bestaat is een spel van vrij bewegende atomen. In "The Swerve: How the Renaissance Began" (in de VS, waar men zich zou kunnen afvragen wat de Renaissance alweer was, luidt de titel "The Swerve: How the World Became Modern") vertelt Stephen Greenblatt het verhaal van de herontdekking van dit gedicht door de humanist Poggio Bracciolini aan het begin van de Renaissance, nadat het gedurende twaalf eeuwen door de kerk bestreden, verzwegen en vergeten was. Ook de kopie die door Poggio in een Duits klooster ontdekt werd is sindsdien verloren gegaan. Enkel de kopieën van de kopie die ter plaatse gemaakt werd in opdracht ...

Het einde van de platonische hemel

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 22

Ik heb me nooit gewaagd aan een bespreking van Where Mathematics Come From: How The Embodied Mind Brings Mathematics Into Being van Lakoff en Nuñez, want ik weet wel zeker dat ik er te weinig onderlegd voor ben. Maar het is een baanbrekend boek. Lakoff en Nuñez slagen erin, misschien als eersten,een brug te slaan tussen het biologische brein en de wiskundige geest, door wiskunde te verklaren als de uitwerking van cognitieve metaforen. Zo gaat ook de laatste verdedigingslinie van het dualisme op in dunne rook.

Sterven om te winnen

In de blog: : Over de ethiek van de seculiere samenleving datum reacties: 0

Robert A. Pape van de Universiteit van Chicago bestudeerde alle 461 zelfmoordaanslagen die plaatsvonden van 1980 tot 2003 en publiceerde de resultaten in zijn boek "Dying to Win". Een van de opmerkelijkste resultaten van zijn studie is dat de meerderheid van deze aanslagen niet religieus gemotiveerd waren. En zelfs de religieus gemotiveerde minderheid bestond niet volledig uit moslims: drie zelfmoordaanslagen in Libanon werden uitgevoerd door christenen.