Definitie van een wereldbeeld

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 1

Alles wat ik in de filosofie onderzoek, kan ik terugvinden in de volgende parafrase

De mensheid ontwikkelt door zich te 'belichamen' in de tweelingsystemen van

  1. denk-vormen, gedragen door taal en andere semiotische systemen die erdoor zijn mogelijk gemaakt, en

  2. materiële vormen, verwezenlijkt door de 'opwerking' van materie en haar transformatie in gereedschap, omvattingen, en gecontroleerde processen van alle soorten.

Beide werken een spel uit van naderbij brengen dat tezelfdertijd afstanden schept.

Het is om die reden dat ik mijn brood zoek bij Ernst Cassirer, de "laatste filosoof van de cultuur" en als dusdanig vader van een filosofie rond denkvormen die geen reductie brengt naar de wetenschap (zoals de Weense kring probeerde), of naar taal of de directe, intense levenservaring (zoals allerhande continentale filosofie en procesfilosofie). Het is om die reden dat ik Cassirer gebrekkig vind en wil aanvullen in de aspecten van de filosofie van technologie. Heidegger gaf hier de ...

Het objectivistische vooroordeel

ReviewAuteur: Wouter Dierckx. datum reacties: 0

Het heilig huisje wetenschap, bestaat dat nog? Dat is een vraag die een lezer best beantwoordt voor hij aan dit boek begint (want eigenlijk is dit de kern van dit boek). Een snelle repliek kan zijn: dat niemand tegenwoordig nog gelooft dat de wetenschap een zoektocht is naar een absolute waarheid, en dat 'aan wetenschap doen' een menselijke praktijk is zoals alle andere. Die dan ook fouten kan maken, en dan komen we bij zoiets als het veelgeciteerde paradigma van Kuhn, dus dat wetenschap ook bepaald wordt door cultuur enzoverder.

De dood wordt noodzakelijk

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 0

Rudolf Boehm markeert de 'enige' overgeleverde zin van Anaximander als het moment van besef dat de dood een noodzakelijk iets is in een leven van (elke) mens. Daarvoor was dood wel aanwezig maar meer een toevallig verloop: je werd geveld door ziekte, oorlog, iets dergelijks. Maar bij Anaximander is er geen toeval meer aan:

Waaruit echter de dingen het ontstaan vinden, daarheen gaat ook hun vergaan volgens de noodzakelijkheid; want ze betalen elkaar straf en boete voor hun laagheid, na de vastgestelde tijd.

Boehm wijst spitsvondig op het feit dat alleen deze zin is overgeleverd, en nogmaals overgeleverd, door de tijdgenoten van Anaximander en mensen daarna. Boehm verklaart dit overigens als een 'voor wat hoort wat'-proces.

Een citaat van memoriam

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 0

Zo is alle architectuur eigenlijk enkel 'monumentaal' doordat ze bestendig een gedenkteken voor de menselijke behoefte aan een tijdelijk overleven op aarde opricht.

Rudolf Boehm, p.41, Schets van een poëtiek Wie ooit een ruïne is 'in'-gewandeld kan zich hier wel iets bij voorstellen.

De atoombom en de wereldvervreemding

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 6

Het wordt soms vergeten, maar filosofie is een denken dat sterk wordt beïnvloed door gebeurtenissen die extern zijn aan de filosofie. Een voorbeeld van zo'n gebeurtenis is de ontwikkeling en het gebruik van de atoombom in de Tweede Wereldoorlog.

Ik denk dan aan het pessimisme in de filosofie van de technologie, in Heidegger (1949), Anders (1956), Ellul enzovoorts. Hier wil ik concentreren op Hannah Arendt en haar analyse van de moderne tijd, in het laatste hoofdstuk van De menselijke conditie(1958).

Onzichtbaarheid van een achterliggende natuurfilosofie

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 24

Rudolf Boehm, de Duitse filosoof die getransformeerd is in een Belgische, heeft het in zijn erg interessante boeken vaak over de noodzaak van een achterliggende natuurwetenschap, maar ook een achterliggende natuurfilosofie bij het ontwikkelen van techniek, of ook technologie. Hij voert weinig argumenten aan om dit aan te tonen, en zegt enkel dat mensen dit wel eens durven vergeten, terwijl het altijd(!) aanwezig zou zijn.

Ter wille van het heil

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 8

Boehm (zie voorgaande teksten te vinden via de tag onderaan) neemt in zijn Politiek de vraag ernstig of in een maatschappij het onderscheid tussen heersers en onderdanen noodzakelijk is (of nog, dat jij je brood moet verdienen terwijl anderen het brood dat ze niet hebben gemaakt gewoon krijgen). Hij begint, op zijn eigenzinnige manier, bij een wel erg vroege tekst over politiek, die van Aristoteles. En inderdaad begint Aristoteles vrij snel, in zijn eerste boek en meteen na zijn inleidende woorden, over een klassenmaatschappij, in zijn tijd nog het onderscheid tussen meesters en slaven. Het gaat me hier om de volgende vertaling van Boehm:

Het is noodzakelijk dat zich eerst datgene met elkaar verbindt, waarvan het ene niet zonder het andere kan zijn, zoals het vrouwelijke en het mannelijke ter wille van de voortplanting (...) en het van nature heersende en het beheerste ter wille van het heil. Nu is, wat ...

Dokters en politiek

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 27

In een eerdere blog vermeld ik al kort de uitleg van Boehm's Politiek, in het bijzonder het tweede deel, dat gaat over de manier waarop een maatschappij ontstaat met een klasse van heersers en een klasse van heersenden - of nog een klasse waarin een minderheid de leiding neemt en een meerderheid hen volgt. De redenering is als volgt.

Boehm's tegenstrijdigheid

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 2

Zoals in recente blogs besproken leidt Boehm het ontstaan af van klassen - heersers en onderdanen, of leiders met inzicht en volgelingen die dat inzicht volgen - uit een materiële noodzaak, een schaarste aan bepaalde middelen die beter kan opgelost worden door te investeren in (1) zoeken naar nieuwe bronnen van levensmiddelen of grondstoffen of (2) nieuwe technieken die toestaan meer te maken van gekende levensmiddelen of (al dan niet al voor de mens verwerkte) grondstoffen.

Er zijn wetenschappelijke verklaringen die tegenstrijdig, ja zelfs tegengesteld zijn aan deze uitleg. Archeologen en historici verklaren het ontstaan van politiek complexe samenlevingen niet uit een schaarste, maar uit een overvloed aan levensmiddelen die ontstaat wanneer men aan landbouw doet, dwz gewassen gaat cultiveren. Hier gaat het om een nieuwe techniek die een toestand van stabiliteit of schaarste omzet naar een toestand van overvloed, waarna specialisten kunnen worden vrijgemaakt om tijd te spenderen aan politieke structuren ...

De wereld van de doden

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 3

De wereld van de doden is het ideaal van de moderne, wetenschappelijke objectiviteit. Dat dit zo kan beschouwd worden is op typerende wijze besproken door Boehm, onder meer in zijn Economie en Metafysiek. In deze blog vermeld ik deze bespreking, en maak dan de sprong naar de waarheidstheorie van Davidson, zoals besproken door Filip Buekens, die een pleidooi maakt om objectiviteit niet af te zonderen van de menselijke praktijk, en op die manier een interessante parallel maakt.

Ecologisch verval in het Nabije Oosten

In de blog: : De zwarte doos datum reacties: 5

In deze blog geef ik een korte bespreking van het essay Middle East Irrigation: Legacies and Lessons van Peter Christensen. Christensen bespreekt het grote contrast tussen het verleden van Mesopotamie (de Vruchtbare Sikkel, het eerste grote landbouwgebied van de wereld) en de hedendaagse toestand als dor gebied. Hij gaat in op de menselijke en ecologische factoren die deze verandering tot stand heeft gebracht, en vermeldt ook andere gebieden waar hetzelfde is voorgevallen. Tot slot sluit hij af met een kritische noot over het huidige technologische optimisme, dat deze gebieden terug gezond wil maken met westerse technieken en technologie.