Nietzsches ethiek achter en voorbij zijn immoralisme

In de blog: Porphyrios reacties: 12 pdf print

Een onderzoek naar de filosofische verhouding van Nietzsche tot Kant en Schopenhauer als zijn belangrijkste tegenstanders

1 Inleiding.

Nietzsche is vooral bekend als immoralist die zich tegen de moraal, met name de Europees-christelijke, keert. Teneinde meer inzicht te krijgen in Nietzsches antimoralisme, zal ik in deze paper Nietzsches filosofische verhouding tot Kant en Schopenhauer onderzoeken, nu Nietzsche hen lijkt op te vatten als de belangrijkste filosofische vertegenwoordigers van de verfoeide westerse moraal en in ieder geval het meest van alle filosofen aanvalt.[1] Uit de aangetroffen elementen van kritiek en overeenkomst zal ik tevens proberen Nietzsches positieve ethiek, die de moderne moraal zou moeten vervangen, te ontwikkelen.

2 Het kritisch project bij Kant vs. Nietzsche

Nietzsche lijkt het kritisch project van Kant als zodanig te waarderen. Met name waardeert Nietzsche Kants ondermijning van de traditionele metafysica en het inzicht dat we zelf structuur aan onze ervaring geven, maar Nietzsche verwerpt het transcendentale ten gunste van een radicaal empiricisme waardoor tevens Kants subjectivisme wordt geradicaliseerd tot een perspectivisme.[2] Ook deelt Nietzsche Kants opvatting dat de natuurlijke wereld geen morele waarde of betekenis biedt. Kant zag zich daarom gedwongen om het subject van die waarde in een bovenzintuiglijke wereld te denken en in praktische zin bovenzintuiglijke objecten te veronderstellen, welke ‘nihilistische’ omweg Nietzsche verwerpt: er is slechts de zintuiglijke wereld en waarde berust niet op geloof maar slechts op de interpretatieve evaluatie van de mens zelf.[3] Elk moreel oordeel is dus slechts een interpretatie: er zijn geen morele feiten.[4] In feite wil Nietzsche het leven rechtvaardigen op esthetische in plaats van morele gronden, waarbij hij zich heeft laten inspireren door Kants Kritik der Urteilskraft, waarin het organische en het creatieve op grond van het doelmatige worden verbonden: de (organische) wereld is voor ons reflectief oordeel een kunstwerk.[5] Door de wereld te interpreteren geven we haar vorm, hetgeen tot filosofie als het oprichten van een mythe leidt: in het bijzonder is het principe van de “Wille zur Macht” als universele verklaringsgrond Nietzsches zelfbewust geschapen mythe die ons kan helpen de wereld te interpreteren.[6] Nietzsche prefereert deze mythe boven die van bijvoorbeeld een alles gelijkmakende ‘democratische’ mythe van natuurwetten, omdat de ‘autocratische’ wil tot macht “des stärksten, lebenbejahendsten Triebes” is.[7] Juist omdat deze mythe het leven bevestigt, kan alleen deze de wereld coherent interpreteren, want elke interpretatie veronderstelt deze wil tot macht: elke interpretatie komt voort uit de overwinning van een wil tot macht op andere willen tot macht die de wereld in andere mogelijke vormen willen dwingen.[8] De wil tot macht manifesteert zich in zowel al het leven, dat immers wil groeien, als alle artistieke schepping, dat immers rangschikt.[9]

Nietzsche vernietigt zowel de Kantiaanse theoretische als praktische rede ten gunste van het principe van de wil tot macht. Omdat Nietzsche de wil tot macht ook onder het mechanische poneert, vernietigt hij de mogelijkheid van wetenschappelijke kennis op grond van natuurwetten, nu Kant het organische had uitgesloten van die kennis: ook elke wetenschappelijke verklaring is slechts een interpretatie en elke ontdekking een schepping.[10] Ook de moraal wordt aan dit verklaringsmodel onderworpen en moet dus worden begrepen in termen van fysiologie en betekenisgeving, dus veelal in psychologische termen.[11] In zijn ‘genealogisch’ onderzoek naar de Ursprung van de moraal komt Nietzsche zo tot de conclusie dat de moderne moraal het resultaat vormt van een strijd tussen de twee fundamentele soorten, herenmoraal en slavenmoraal, waarbij momenteel de slavenmoraal overheerst.[12] De herenmoraal berust op spontaniteit en eerlijkheid jegens zichzelf en ontstaat uit de bevestiging van het leven: de voorname noemt zichzelf en zijn handelingen goed en als een afgeleide daarvan de kuddemens slecht. De slavenmoraal berust daarentegen op angst en ressentiment en ontstaat uit een afwijzing van het leven: de zwakkere noemt de sterkere die hem bedreigt het kwaad en als een afgeleide daarvan zijn eigen zwakte goed.[13] Deze omkering van de moraal is bewerkstelligd door de priesterklasse en heeft de machtigen onschadelijk kunnen maken door hen verantwoordelijkheid en schuldgevoelens aan te praten.[14] De zwakkere verbergt zo zijn machteloze, gefrustreerde wil tot macht en neemt wraak op de machtige door middel van zelfbedrog en leugens.[15]

Het cruciale verschil tussen herenmoraal en slavenmoraal berust dan ook niet op wat waar en wat onwaar is, welke tegenstelling overigens reeds het levenafwijzende standpunt verraadt, maar op wat levenbevestigend en oprecht dan wel wat levenafwijzend en onoprecht is.[16] Zonder het leven kan echter niets waarde hebben, zodat het leven zelf de hoogste waarde moet hebben.[17] Waarheid, voor zover het iets waardevols betekent, is dan ook datgene wat waardevol voor het leven is.[18] Het natuurlijke, ‘gezonde’, standpunt is dus een oprecht standpunt dat het leven bevestigt.[19] In zoverre lijkt Kant dit standpunt te delen dat ook Kant eerlijkheid jegens jezelf een essentiële deugd acht en Kants ethiek het leven bevestigt in de zin dat het zelfmoord verbiedt en zelfontwikkeling gebiedt.[20]

Maar Kant was niet kritisch genoeg. Een filosoof dient immers ook de waarde van morele waarden aan een kritisch onderzoek te onderwerpen: zijn de aangetroffen waarden levenbevorderend of levenverzwakkend?[21] Aldus herwaardeert de filosoof alle waarden waardoor hij zelf waarden schept en beveelt: de wil tot waarheid is immers een wil tot macht.[22] Kant heeft echter slechts de heersende moraal van zijn tijd en cultuur in een formule gedwongen en deze zo bevestigd zonder zich te realiseren dat er vele soorten moraal zijn. Dit maakt Kant tot slechts een werktuig van de filosoof in plaats van een filosoof.[23]

3 Nietzsche als immoralist: de verhouding met Kant

De heersende theologen- en slavenmoraal is decadent en dient dus geherwaardeerd te worden in een ondergeschikte positie.[24] Waar deze christelijke moraal tijdens de Renaissance bijna verdwenen was, hebben met name de Duitsers – en in de huidige tijd met name Kant – met hun protestantisme die moraal echter weer versterkt.[25] Kants kritiek was uiteindelijk slechts bedoeld om “zum Glauben Platz zu bekommen”[26] en is dus intellectueel oninteger: de categorische imperatief voerde hem weer terug naar de kooi van ‘God’, ‘ziel’, ‘vrijheid’ en ‘onsterfelijkheid’, welke kooi juist door zijn kracht was opengebroken. De plicht en het denken in tegenstellingen als goed en kwaad of waar en onwaar impliceert een afwijzing van de wereld zoals die is en is dus nihilistisch. Zo werd zijn succes toch weer een theologensucces.[27] De categorische imperatief reflecteert bovendien het formele geweten dat de mens is aangekweekt doordat de kudde altijd onvoorwaardelijk gehoorzaam aan de enkele gebiedenden moest zijn.[28] De oorsprong van Kants morele wet is zo niet vrijheid maar slaafsheid, geen autonomie maar heteronomie. Voorts verwijt Nietzsche Kant gebrek aan levenservaring (Kant is te veel louter ‘brein’), waardoor Kants conceptuele regelzucht en redelijk verlangen naar eenheid de fundamentele pluraliteit en ongelijkheid der dingen miskent.[29] Dit leidt bovenal tot een onpersoonlijke en universele ethiek die gelijk maakt wat ongelijk is en zo levensgevaarlijk is:

“Eine Tugend muss unsre Erfindung sein, unsre persönlichste Nothwehr und    Nothdurft (…) Das Umgekehrte wird von den tiefsten Erhaltungs- und Wachsthums-  Gesetzen geboten: dass Jeder sich seine Tugend, seinen kategorischen Imperativ  erfinde.”[30]

Niet alleen is elke handeling en elke situatie anders, maar ook zijn mensen ongelijk en verschillend in waarde: met name Kants egalitarisme maakt zijn ethiek tot een versterking van de slavenmoraal en decadent.[31]

Toch wijst Nietzsche zeker niet alle elementen van Kants ethiek af. Zo komen zij overeen in hun individualisme: moraal is geen zaak van de gemeenschap maar van het individu. Bij beiden vormt immers autonomie de kern van hun ethiek. Deze vrijheid betekent voor beiden in negatieve zin een vrijheid van alle externe wetten en geboden, zoals van de traditie, gemeenschap, religie en natuur‘wetten’ en van de eigen (onbeheerste) hartstochten, maar zoals we zagen verwijt Nietzsche Kant dat hij niet ook een kritische afstand ten aanzien van de conventionele moraal heeft gehouden: bij Nietzsche schept de autonome mens dan ook zelf zijn eigen persoonlijke waarden. In positieve zin is bij Kant ieder mens zelfwetgevend en verantwoordelijk voor zijn handelen onder het postulaat van de vrijheid in een metafysische, ‘noumenale’ wereld, maar Nietzsche ontkent het bestaan van een vrij subject achter de handeling en moet de mens de vrijheid in de natuurlijke wereld zien te verwerven waarin slechts een enkeling kan slagen.[32]

Voorts ontkennen Kant en Nietzsche allebei elke morele waarde van een handeling vanuit medelijden. Nietzsche heeft zijn argumentatie hieromtrent zelfs deels direct aan Kant ontleend: medelijden is een infectie van lijden en het kan niet onze plicht zijn het lijden in de wereld te vergroten.[33] Maar bovenal ziet Nietzsche net als Kant in de invloed van passies een bedreiging voor de autonomie van het individu: wat medelijden opwekt oefent macht uit op de ander en omgekeerd zijn veel mensen hulpvaardig uit een verlangen om de hulpbehoeftigen tot hun bezit te maken.[34] Medelijden is bovendien een vorm van verachting die de ontvanger vernedert.[35] Maar anders dan bij Kant, die de cultivatie van bepaalde gevoelens wel als plicht beschouwt omdat die gevoelens het handelen in overeenstemming met de plicht bevorderen maar elk handelen vanuit een gevoel evengoed als pathologisch en amoreel beschouwt,[36] worden gevoel en rede bij Nietzsche niet gescheiden: slechts emotie kan tot handeling prikkelen waarbij de passie door middel van een doel die de rede stelt tot actieve deugd wordt getransformeerd en zo wordt overwonnen.[37] Net als bij Kant zijn slechts de sterkste naturen tot een dergelijke zelfoverwinning in staat: Kant postuleert onsterfelijkheid van de ziel om een eindeloze morele vooruitgang mogelijk te maken en Nietzsche hoopt vooral op de toekomst die een dergelijk hoger menstype zou kunnen leveren.[38]

Kant en Nietzsche delen ook een weerzin tegen het utilitarisme: het menselijk streven naar geluk is immers ondergeschikt aan de menselijke zelfbeheersing en zelfoverwinning die de mens eerst zijn waarde geeft en aan welke autonomie de mens het hogere genot van zelftevredenheid ontleent.[39] Welzijn in utilitaristische zin maakt de mens verachtelijk.[40] Voor Nietzsche is het utilitarisme met zijn extern, rationeel en ‘objectief’ criterium en zijn gerichtheid op klein geluk of zelfbehoud een slavenmoraal die dan ook geschikt is voor de verachtelijke kudde maar niet voor de autonome, creatieve mens: “Erst der grosse Schmerz ist der letzte Befreier des Geistes”[41] en

“Die Zucht des Leidens, des grossen Leidens — wisst ihr nicht, dass nur diese Zucht     alle Erhöhungen des Menschen bisher geschaffen hat?”[42]

Nietzsches herwaardering van de moraal heeft zo wel een consequentialistisch motief: de conventionele moraal is decadent en leidt dus tot de verzwakking of zelfs vernietiging van de mens.[43] In het bijzonder elimineert zij de voorwaarden voor de realisatie van menselijke autonomie, excellentie en creatieve zelfoverwinning die het menselijk bestaan de moeite waard maken.[44] Dit leidt tot Nietzsches immoralisme.[45]

4 Nietzsches reactie op Schopenhauer

Schopenhauer verwerpt Kants fundering van de ethiek: niet abstracte a priori-principes vanuit de rede maar slechts motieven vanuit het karakter kunnen handelingen en hun morele waarde bepalen. Kants categorisch imperatief verwijst naar een slaafse angst voor God en is een betekenisloos concept zonder deze theologische context.[46] Voor Schopenhauer is een handeling slechts moreel voor zover het medelijden, “welches das fremde Wohl will”, als motief heeft.[47]

Maar voor Nietzsche is het verschil slechts dat Schopenhauer de conventionele moraal met a posteriori-middelen in plaats van a priori-middelen een wetenschappelijk uiterlijk probeert te geven: de moraal van het medelijden is een typisch eigentijdse (na-Kantiaanse) verwekelijking van de zeden en als vorm van naastenliefde ten diepste verwant met de christelijke moraal. De moderne onegoïstische, altruïstische moraal in al zijn varianten is door zijn zelfverloochening nihilistisch en de moraal van het medelijden is het grootste gevaar voor de mensheid: “Gerade hier sah ich die grosse Gefahr der Menschheit, ihre sublimste Lockung und Verführung -” en “Gesetzt, es [Mitleid] herrschte auch nur Einen Tag: so gienge die Menschheit an ihm sofort zu Grunde.”.[48] Niet voor niets definieert Schopenhauer de moraal als de ‘ontkenning van de wil tot leven’.[49] Maar het is een dwaasheid om lijden op te vatten als een bezwaar tegen het leven.[50] Diametraal tegenover Schopenhauers nihilistische leer van de ascetische versterving van de levenswil om de eindeloze reeks van wedergeboorten te stoppen, plaatst Nietzsche zijn ja-tegen-het-leven-zeggende leer van de eeuwige terugkeer. Daarbij impliceert het ja-zeggen tegen het leven niet een wil tot zelfbehoud, maar een wil tot macht: het leven streeft niet naar zelfbehoud maar naar groei, gedijing, overwinning, betekenisgeving en creatie.[51]

Ik merk op dat twee argumenten van Nietzsche (en Kant) tegen medelijden Schopenhauers moraal niet raken. In de eerste plaats is er volgens Schopenhauer geen verdubbeling van het lijden in het geval van medelijden: je voelt de pijn van de ander slechts in de ander en niet in jezelf, hetgeen alleen kan worden verklaard door een metafysica die leert dat lijder en sympathisant één zijn. In de tweede plaats heeft medelijden bij Schopenhauer vanwege diezelfde metafysica niet de pejoratieve klank die het bij Nietzsche heeft: de toeschouwer veracht zijn object van medelijden niet maar wordt zich bewust van zijn identiteit met de ander.[52] Maar Nietzsche valt ook Schopenhauers wilsmetafysica aan, niet in de laatste plaats op de grond dat elke metafysica een uiting van décadence-instincten is.[53]

Wat Nietzsche wel van Schopenhauer overneemt is onder meer de voorwaardelijkheid van plicht (goed en kwaad), het individu als lichaam, de afwijzing van de vrije wil en de wereld als een dynamische strijd van vele willen, waarbij Nietzsches ‘dionysische’ versus ‘apollinische’ een echo vormt van Schopenhauers wereld als wil versus voorstelling.[54] Schopenhauers reductie van de rede tot instrument van het lichaam resulteert bij Nietzsche in een reductie van alle morele opvattingen tot een fysiologie van het lichaam, veelal in termen van gezonde (levenversterkende) en zieke (levenverzwakkende) instincten. Vanuit Nietzsches naturalistische benadering moet in feite al het gedrag, ook het morele, als egoïstisch en onvrij worden opgevat,[55] al verliezen deze termen hun betekenis: er is geen gegeven ‘ik’ maar slechts een strijd tussen vele willen, waarbij men vrij wordt als men die willen als eigen willen bevestigt.

Evenwel is er een bijzondere rol voor de rede: de rede als vergeestelijkt oog van het lichaam kan en moet het karakter als bron van ons handelen sturen zoals een tuinier de groei van de plant begeleidt door voor een vruchtbare omgeving te zorgen waarin de plant kan gedijen. Zo ook moet de mens voor een vruchtbare omgeving voor het individu zorgen door levenbevestigende waarden in de cultuur te implementeren, hetgeen voor Nietzsche een herwaardering van alle waarden impliceert.[56]

5 De positieve ethiek van Nietzsche

Om niet in waardennihilisme te vervallen, moet de herwaardering van alle waarden tevens leiden tot een nieuwe, gezonde ethiek die het leven bevestigt.[57] Een terugkeer naar de oude herenmoraal is mogelijk noch wenselijk, nu de slavenmoraal de menselijke ziel door middel van een geweten, slimheid, e.d. diepte heeft gegeven en een levenbevestigende ethiek niet wil vernietigen maar overwinnen: de mens zal de slavenmoraal moeten overwinnen en een nieuwe, bewustere en geestelijkere herenmoraal moeten scheppen, waartoe de strijd tussen de oude heren- en slavenmoraal de voorwaarde vormt.[58]

De nieuwe ethiek zal op grond van zijn ja-zeggen tegen het leven de voorwaarden scheppen op grond waarvan de mens ook zichzelf kan overwinnen. Zo’n Übermensch handelt niet uit ressentiment of gebod maar uit eigen wil.[59] Deze autonomie van de wil is niet de Kantiaanse wil als algemeen wetgevende wil, maar het “worden wat men is” dat een zelfschepping en welke autonomie een zelfverantwoordelijkheid is.[60] Om te worden wat men is moet men allereerst de moed en eerlijkheid hebben al de eigen drijfveren e.d. te ontdekken en te erkennen dat men alles is wat men doet en wil (ook in het verleden en de toekomst) om vervolgens dit alles te willen (‘amor fati’): de test voor deze zelfbevestiging is de idee van de eeuwige terugkeer.[61] Maar al het zijn en ontdekken is een worden en scheppen: men is niet zijn eigen neutrale toeschouwer maar men schept zichzelf door de conflicterende elementen van zichzelf in een betekenisvol geheel te dwingen en zo door middel van zelfbeheersing zichzelf te overwinnen, hetgeen tot zelfontplooiing en het leven naar zelf geschapen normen en doelen leidt.[62] De autonome mens is zijn eigen autoriteit en zijn autonomie bevestigt aldus de wil tot macht: het overwint en schept, waartoe het de omgeving en zichzelf aan eigen doelen onderwerpt en het bestaande transcendeert. Een dergelijke persoonlijke, transcenderende autonomie laat zich uiteraard niet in een algemene wet dwingen.[63]

Nietzsche wijst Schopenhauers metafysische eenheid achter de wereld van eindeloos veel strijdende willen af en waar Kant een “eenheid van apperceptie” als noodzakelijke voorwaarde voor iemands percepties beschouwt, wijst Nietzsche ook het onderliggend subject als eenheid af (er zijn veeleer vele conflicterende ‘zelven’): de mens moet zichzelf – in de totaliteit van zijn leven – als coherente eenheid eerst scheppen.[64] Goethe slaagde hierin, terwijl Kant als diens antipode het omgekeerde deed: in plaats van alles te bevestigen en tot een geheel te integreren, scheidde Kant alles. De zelfafwijzing en innerlijke gespletenheid van de asceet is zelfs het tegendeel van de zelfbevestiging en eenheid van de grote, vrije mens.[65] De hoogste waarde is niet de goede wil maar stijl van het karakter: uiteindelijk gaat het erom het leven te organiseren als een kunstwerk: “wir aber wollen die Dichter unseres Lebens sein”.[66] Omdat alles de som van de effecten van natuurlijke oorzaken is, kan men niet kiezen om zichzelf tot eenheid te scheppen: men moet door gunstige omstandigheden daartoe zijn voorbestemd.[67] En terwijl bij Schopenhauer het menselijk bewustzijn behalve hoogtepunt voor de mogelijkheid tot lijden tevens een ontsnappingsmogelijkheid voor het genie of heilige vormt, neemt bij Nietzsche de wil tot macht toe naarmate het organisme complexer wordt waarbij het meest complexe individu, het genie, het grootste risico heeft ten onder te gaan omdat zijn complexiteit makkelijker desintegreert en zijn sterke wil tot macht meer gevaarlijke weerstand vereist.[68]

Een hoger mens kan door middel van zijn zelfcreatie een nieuwe betekenis aan de wereld en een nieuw doel aan de mens geven. Uit de doelen van een autonoom persoon volgen deugden, maar die zijn nimmer algemeen en moet elk mens zelf scheppen door zijn eigen passies te transformeren tot actieve deugden met het oog op het doel: ook de deugd ontstaat door een hiërarchische, doelmatige ordening van het zelf.[69] Er is dan ook geen vooraf gegeven eenheid van deugden, dus niet één principe zoals de categorische imperatief waaruit alle deugden ontspringen. Omdat deugden louter op willekeurige passies en doelen berusten is er een voortdurende strijd tussen deugden, waarbij slechts een hoogste doel alle deugden tot een eenheid kan dwingen: de wil tot macht ontkent geen passies of doelen (er is geen goed en kwaad), maar onderwerpt en brengt een rangorde aan.[70] Er is ook geen plicht, maar slechts deugd, zoals de schenkende Tugend die voortvloeit uit een overdaad aan innerlijke rijkdom.[71] Omdat zij niet vrijblijvend is kan zij plicht worden genoemd, maar zij is niet een van buitenaf opgelegde of categorische plicht, maar een zelfopgelegde, voorwaardelijke plicht.

De vrije mens, die de machtswil bevestigt, heeft een eerbied voor macht, maar ook voor strengheid en hardheid. Autonomie impliceert dat men bereid is anderen èn zichzelf te offeren voor zijn doelen: “Der freie Mensch ist Krieger.”.[72] Hierin weerklinkt de oorspronkelijke betekenis van virtus als kracht. Maar de vereiste wreedheid is vooral geestelijk en ascetisch van aard: “Die geistigsten Menschen, als die Stärksten (…): der Asketismus wird bei ihnen Natur, Bedürfniss, Instinkt.”.[73] Deze ascese is echter geen ontkenning maar een bevestiging van deze wereld: de hogere mens dwingt zichzelf tot een ja-zeggen tegen de waarheid en het leven, ook – en dat is vaak het geval – als die waarheid en dat leven onaangenaam zijn.[74] Het grootste gevaar voor de continue integratie van alles wat men doet, denkt en wil – dat tevens verbonden is met de wereld en uiteindelijk dus alles moet bevatten – tot een persoonlijkheid is zelfbedrog: elke perceptie van ons innerlijk leven is immers net als die van de buitenwereld een interpretatie en zeker de perceptie van onszelf is zeer ontvankelijk voor valse interpretatie dus voor zelfbedrog.[75]

Nietzsche ontwikkelt dan ook een op karakter gebaseerde ethiek die mede berust op Kants en Schopenhauers inzicht dat we de ware motieven van ons handelen slechts beperkt kunnen kennen.[76] Een transparant bewustzijn van een verantwoordelijk individu is een ideaal die hooguit door het genie wordt benaderd. De mate waarin men dit ideaal heeft bereikt, is ethisch echter relevant: een autonoom individu komt een eigen, individuele moraliteit toe, terwijl de kudde die in zelfbedrog en heteronomie leeft de slavenmoraal toekomt.[77] Het probleem is dan ook niet dat er een slavenmoraal bestaat maar dat dit de dominante moraal is geworden die ook de sterkere knecht. Het leven, dus de wil tot macht die naar alsmaar hogere doelen streeft, is het enige goed op zichzelf en daarmee de standaard van alle waarde: wat ontspringt uit een karakter of instinct dat het leven bevestigt heeft dus waarde.[78] Voor de kudde is zelfbehoud het hoogst haalbare doel, maar sterkere naturen hebben een sterkere wil tot macht, kunnen dus hogere doelen bereiken en hebben dus meer waarde.[79] Net als bij Kant bezit de persoon een oneindige waarde, maar anders dan bij Kant kan hooguit een enkeling zich tot een volledig geïntegreerd persoon ontwikkelen.[80]

De ongelijkwaardigheid van mensen vereist dus verschillende moralen.[81] Nietzsches hoop op de ‘Übermensch’ is daarbij op twee wijzen op te vatten. Enerzijds is een ontwikkeling naar een Nietzscheaans ideaal ‘Reich der Zwecke’ voor te stellen: een nieuw tijdperk waarin het nihilisme is overwonnen ten gunste van een samenleving van autonome mensen (en die geen chaos is omdat de autonomie van elk individu eenheid met zijn omgeving impliceert op grond van een natuurlijke ordening).[82] Maar in ieder geval voor de korte termijn lijkt dit ideaal niet haalbaar: elke verheffing van de mens heeft een vorm van slavernij nodig.[83] In Der Antichrist schetst Nietzsche een kastenstelsel als ideale samenleving vanuit de natuurlijke rangorde waarin alleen de leiders autonoom zijn en waarden en doelen scheppen en de meerderheid slechts nuttig is om het systeem in stand te houden en daarin haar geluk vindt omdat het niets meer kan.[84]

6 Conclusie

Kants ethiek is voor Nietzsche exemplarisch voor de moderne, Europees-christelijke slavenmoraal die Nietzsche afwijst vanwege haar decadent egalitarisme, op slaafse onderwerping gebaseerd moralisme en nihilistische afwijzing van deze lijdensvolle wereld. De grote invloed van Kant heeft deze moraal versterkt en onder meer tot Schopenhauers volstrekt decadente en nihilistische moraal van het medelijden geleid, hetgeen Nietzsche tot zijn fel immoralisme bracht: om (de ontwikkeling van) de mens en zijn cultuur te redden, moet de moderne moraal worden overwonnen door middel van een herwaardering van alle waarden. Ofschoon Kant en Schopenhauer deze kritische herwaardering nalieten en slechts de conventionele moraal bevestigden, berust Nietzsches herwaardering in hoge mate op aan Kant en Schopenhauer ontleende elementen zoals Kants kritische benadering en subjectivisme en Schopenhauers naturalistische benadering, waarbij Nietzsches eigen organisch-creatieve principe van de levenbevestigende wil tot macht is geïnspireerd op Kants Kritik der Urteilskraft en Schopenhauers wilsfilosofie. Dit principe vormt ook de grondslag voor Nietzsches positieve ethiek, waarin de slavenmoraal zichzelf heeft overwonnen en die berust op rangorde (goed en slecht) in plaats van tegenstelling (goed en kwaad), waardoor sterke naturen kunnen gedijen en de cultuur zich kan verheffen. In deze ethiek keren veel aprioristische begrippen van Kant terug in een naturalistische, dynamische vorm waarbij hun objecten in deze wereld moeten worden gerealiseerd. Net als bij Kant staat daarbij het autonome leven centraal, dat bij Nietzsche een esthetisch-ethisch ideaal is dat erin bestaat dat het een “aufsteigenden und jasagenden Leben” is, hetgeen zelfoverwinning en een leven naar eigen normen impliceert en zo algemene wetten door zelfontplooiing en uniciteit vervangt.

Nietzsches immoralisme, gericht tegen levenafwijzend nihilisme en gelijkmakende wetten waarmee het zwakke en degeneratieve over het sterke en verheffende zegeviert, is aldus ontsproten aan en ingebed in het modern-Kantiaanse kritische project, gericht op autonomie van het individu. Maar tegelijkertijd heeft Nietzsche de grondslagen van dat project bekritiseerd en het project tot zijn uiterste consequenties doorgedacht, de elementen ervan geradicaliseerd, getransformeerd of in twijfel getrokken en zodoende meer dan anderen zijn schaduw over de toekomst heen geworpen. In feite heeft Nietzsche zijn eigen leer in de praktijk gebracht: wat hij aantrof – dat was met name de systemen van Kant en Schopenhauer – vormde een adequate weerstand op grond waarvan zijn eigen wil tot macht een hoger geestelijk leven kon scheppen door die systemen te integreren in zijn eigen persoonlijkheid en met het oog op nieuwe doelen een nieuwe betekenis te geven en zo te overwinnen.

Eindnoten:

[1] Zie Hill: Nietzsches Critique, pp. 20, 31 en 202. Ik ben me bewust van een zekere ontwikkeling van Nietzsches denken, maar in deze paper zal ik daaraan voorbij gaan en zo veel mogelijk opvattingen van Nietzsche proberen weer te geven die hij in ieder geval niet meer lijkt te hebben verlaten. Voor de citaten uit zijn werk heb ik gebruik gemaakt van de Nietzsche-teksten op http://www.nietzschesource.org/texts/eKGWB.

[2] Zie bv. JGB 192 en JGB 11 (de getallen achter Nietzsches werken verwijzen naar de sectienummers): Kant geraakte in een cirkelredenering inzake de mogelijkheid van synthetische oordelen a priori.

[3] Zie Williams: Nietzsches Response, p. 203. Zie ook GD: Wie die „wahre Welt“ endlich zur Fabel wurde.

[4] Zie GD: Die “Verbesserer” der Menschheit, 1.

[5] Zie GT: “…dass nur als ästhetisches Phänomen das Dasein der Welt gerechtfertigt ist.” Ondanks de sterke invloed van Schopenhauer in deze tekst, lijkt Nietzsche zich hiermee tegenover Schopenhauer te willen stellen: “2. gegen Schopenhauer und die moralischen Deutung des Daseins – ich stelle darüber die aesthetische…” (zie Brobjer: ‘The Development of Nietzsches Ethical Thinking’, n41, in Nietzsche and Ethics, waarin Brobjer uit de Kritische Studienausgabe 9, 12[220] citeert).

[6] Zie m.n. JGB 36 en Hill: Nietzsches Critiques, pp. 74 en 75.

[7] Zie GM: Dritte Abhandlung, 18, JGB 22 en Clark: ‘Nietzsches Doctrines of the Will of Power’ in Nietzsche.

[8] Zie Janaway: Beyond Selflessness, p. 149.

[9] Zie bv. JGB 188 en Hill: Nietzsches Critiques, p. 212: het woord ‘Macht’ impliceert ‘machen’ in de zin van artistiek transformeren van de omgeving.

[10] Zie Kant: KU: § 75: 5:400 en (opnieuw) JGB 22. Zie ook Hill: Nietzsches Critiques, p. 92.

[11] Zie ook JGB 187: elke moraalleer is een “tekentaal van de affecten”.

[12] Zie GM: Erste Abhandlung, 16. Zie ook Foucault: Nietzsche, de genealogie, de geschiedschrijving: de genealogie is geen metafysisch onderzoek naar de oorsprong als wezen der dingen op grond waarvan de geschiedenis als een continuïteit en als totaliteit kan worden begrepen, maar een naturalistisch onderzoek naar de strijd tussen contingente krachten op grond waarvan de dingen zijn ontstaan.

[13] Zie GM: Erste Abhandlung, m.n. 2, 5, 10 en 11.

[14] Ibid.: 7 en 13, en JGB 195.

[15] Zie GM: Erste Abhandlung (tegen m.n. het christendom), m.n. 13, 14 en 15. Zie ook GM: Zweite Abhandlung (tegen m.n. Kant), over het ontstaan van het slechte geweten, en de Dritte Abhandlung (tegen m.n. Schopenhauer), over de betekenis van ascese. Deze betreffen alle uitingen van de levensvijandigheid van de zwakke en zieke.

[16] Zie FW 344: het geloof in waarheid is een metafysisch geloof en GM: Dritte Abhandlung, 25: de zucht naar objectieve kennis berust op een ascetisch ideaal.

[17] Zie UB: Vom Nutzen und Nachtheil, 10. Zie ook GD, Das Problem des Sokrates, 2.

[18] Zie WM 493.

[19] Zie ook JGB 227: “Redlichkeit, gesetzt, dass dies unsre Tugend ist, von der wir nicht loskönnen”.

[20] Zie Kant: GMS AA 422 en 423. De argumentaties van Kant en Nietzsche waarmee het leven wordt bevestigd lijken verwant.

[21] Zie GM: Vorrede, 3 en 6.

[22] Zie JGB 211.

[23] Ibid. 210, 211, 186 en FW 193.

[24] Reeds door de ware motieven van de slavenmoraal bloot te leggen, vernietigt Nietzsche het zelfbedrog van de lezer die affiniteit met deze moraal voelt en mag hij hopen te bewerkstelligen dat deze de slavenmoraal verwerpt.

[25] Zie bv. AC 61 en GM: Erste Abhandlung, 16.

[26] Kant: KrV B XXX.

[27] Zie m.n. FW 335, GD: Moral als Widernatur, 6 en AC 55 en 10.

[28] Zie JGB 199.

[29] Zie M 481 en 322 en Williams: Nietzsches Response, p. 209.

[30] AC 11.

[31] Zie FW 335.

[32] Zie Kant: GMS 452. Zie ook GM: Erste Abhandlung, 13: het metafysische, vrije subject is een misconceptie die voortkomt uit de taal en de ressentimentsmoraal om de sterkere verantwoordelijk te kunnen houden en te kunnen manipuleren. Hoe Nietzsche zijn concept van autonomie inhoud geeft, zet ik in sectie 5 uiteen.

[33] Ook bv. Hume en Spinoza zagen medelijden als de transmissie van lijden, maar Cartwright in Kant, Schopenhauer, and Nietzsche, p. 84, wijst erop dat Nietzsche in MW 368 woordelijk de argumentatie van Kant in MS, §34, overneemt en ook elders dit argument herhaalt.

[34] Zie MA, Erstes Hauptstück, 50, FW 14 en JGB 194.

[35] Vergelijk Kant: MS, §23, en Nietzsche: M 135.

[36] Zie Kant: KpV A 211, en MS, §34.

[37] Zie WM 928, Cartwright: Kant, Schopenhauer, and Nietzsche, pp. 86-88 en Hunt: Nietzsche and the Origin of Virtue, p. 80.

[38] Zie Kant: KpV A 220. Zie over Nietzsches ‘Übermensch’ voorts sectie 5.

[39] Zie Kant: GMS AA 439 en KpV A 213-214 en Nietzsche: FW 290.

[40] Zie Kant: GMS AA 426 en Nietzsche: JGB 225.

[41] FW: Vorrede, 3. Zie ook Solomon: ‘Nietzsche, Nihilism, and Morality’, pp. 222-224, in Nietzsche. A Collection of Critical Essays over Nietzsches afwijzing van elk extern criterium.

[42] JGB 225. Zie ook JGB 188: juist de irrationele dwang brengt de zaken voort die het leven de moeite waard maken.

[43] Zie bv. JGB 203.

[44] Zie bv. GM: Vorrede, 6: “So dass gerade die Moral daran Schuld wäre, wenn eine an sich mögliche höchste Mächtigkeit und Pracht des Typus Mensch niemals erreicht würde?”.

[45] De latere werken van Nietzsche staan alle in het teken van deze ‘vernietiging’ van of oorlog tegen de moraal.

[46] Zie Schopenhauer: Über die Grundlage der Moral, § 4, p. 54, en § 6, p. 66 (de paginanummers verwijzen hier naar de Engelse vertaling door Payne).

[47] Ibid. (readertekst): § 16, p. 249.

[48] GM, Vorrede, 5, en M 134. Zie ook GD: Streifzüge eines Unzeitgemässen, 37, en M 132.

[49] Zie GD: Moral als Widernatur, 5.

[50] Zie EH: Warum ich ein Schicksal bin, 4, en JGB 225.

[51] Zie JGB 13.

[52] Cartwright merkt in Kant, Schopenhauer, and Nietzsche, n46, dan ook op dat ofschoon Schopenhauer en Nietzsche beiden de term ‘Mitleid’ hanteren, Schopenhauer er het niet-pejoratieve ‘compassion’ en Nietzsche er het pejoratieve ‘pity’ mee bedoelt.

[53] Zie bv. GM, Erste Abhandlung, 6, en GD: Die “Vernunft” in der Philosophie, m.n. 6.

[54] Zie Owen: Nietzsches Genealogy of Morality, p. 17.

[55] Ibid., p. 20. Door de metafysische of noumenale wereld uit Schopenhauers en Kants filosofie te elimineren, bereikt Nietzsche onmiddellijk dit resultaat.

[56] Zie Leiter: ‘The Paradox’, sectie 4, Schopenhauer, in Nietzsche. De rede is overigens niet een afzonderlijke kracht of wil, maar slechts de toeschouwer van een andere onvrije wil.

[57] Zie m.n. JGB 203 en GM: Erste Abhandlung, Anmerkung. In m.n. Also sprach Zarathustra geeft Nietzsche hiertoe een aanzet. Zie ook FW 125: het besef van Gods dood heeft nog niet geleid tot het waardennihilisme als consequentie, zoals bij Schopenhauer die ondanks zijn atheïsme vasthield aan de christelijke moraal en de metafysica. Gods dood impliceert echter een afwijzing van elke waardenautoriteit buiten onszelf.

[58] Zie GM, Erste Abhandlung, 6 en 17 en JGB 200.

[59] Zie Z: I: Von den drei Verwandlungen: “seinen Willen will nun der Geist”.

[60] Zie FW 335: “Wir aber wollen Die werden, die wir sind, — die Neuen, die Einmaligen, die Unvergleichbaren, die Sich-selber-Gesetzgebenden, die Sich-selber-Schaffenden!” en GD: Streifzüge eines Unzeitgemässen, 38: “Denn was ist Freiheit! Dass man den Willen zur Selbstverantwortlichkeit hat.”

[61] Zie FW 341 over zelfbevestiging en de eeuwige terugkeer.

[62] Mijn interpretatie bestaat met name uit elementen die ik aantrof bij Nehamas in ‘”How one becomes what one is”’ en Leiter: ‘The Paradox’, beide in Nietzsche, alsmede Janaway: Beyond Selflessness.

[63] Zie Williams: Nietzsches Response, pp. 209-210.

[64] Zie JGB 225: als schepsel is de mens chaos en pluraliteit, maar als schepper dwingt hij zichzelf tot een samenhangend, betekenisvol geheel.

[65] In feite kan de décadence zich manifesteren als een verlamming of verdoving of juist als chaos en overprikkeling: zie W 6 en GM: Dritte Abhandlung, 17 en 20.

[66] FW 299. Het lijkt erop dat voor Nietzsche slechts Goethe en hijzelf dit hebben volbracht en zo (reeds) Übermensch zijn: zie GD: Streifzüge eines Unzeitgemässen, 49: “Goethe (…) disciplinirte sich zur Ganzheit, er schuf sich” en de ondertitel van Ecce Homo: “Wie man wird, was man ist”.

[67] Zie bv. EH: Warum ich so weise bin, 1: “Das Glück meines Daseins, seine Einzigkeit vielleicht, liegt in seinem Verhängniss”.

[68] Zie Hunt: Nietzsche and the Origin of Virtue, p. 129: n14.

[69] Ibid., pp. 79 en 128. Hier en daar noemt Nietzsche wat deugden, m.n. in JGB 284 en M 556, zoals moed, inzicht, sympathie, eenzaamheid, eerlijkheid, etc., hetgeen deugden lijken te zijn die men moet hebben om überhaupt autonomie te kunnen verwerven en dus unieke, eigen deugden te kunnen vormen. Zie ook MA, Erstes Hauptstück, 50: mensen uit het volk worden geleid door hartstochten. Zij zijn dus niet tot deugd in staat.

[70] Zie Hunt: Nietzsche and the Origin of Virtue, p. 84.

[71] Zie Z: I: Von der schenkenden Tugend. Zij wordt hier de hoogste deugd genoemd.

[72] JGB 260.

[73] AC 57. Zie ook JGB 188 en 229: “Fast Alles, was wir „höhere Cultur“ nennen, beruht auf der Vergeistigung und Vertiefung der Grausamkeit”.

[74] Zie GM: Erste Abhandlung, 1.

[75] Zie bv. MW 477 en JGB 192.

[76] Zie JGB 32 over het buitenmorele.

[77] Zie Hunt: Nietzsche and the Origin of Virtue, p. 132.

[78] Ibid., p. 112.

[79] Ibid., pp. 15 en 132.

[80] Ibid., p. 112: n7.

[81] Zie Z: III: Von den Abtrünnigen, 2, waar de metafoor van een moreel polytheïsme wordt gehanteerd. Zie ook AC 57: Nietzsche haat de socialisten het meest, omdat zij gelijke rechten voor allen eisen.

[82] Zie Z: I: Zarathustra’s Vorrede, 3: “Ich lehre euch den Übermenschen. Der Mensch ist Etwas, das überwunden werden soll.” Dit zou wellicht de ideale liberale (of anarchistische) samenleving kunnen vormen waarin elk individu zichzelf maximaal kan ontplooien: zie ook Hill: Nietzsches Critiques, pp. 208 en 215, en Hunt: Nietzsche and the Origin of Virtue, pp. 136 en 137.

[83] Zie JGB 257 en MA 107: de huidige mens wordt wellicht over duizenden jaren overwonnen en FW 356: de ‘Amerikaanse’ individuele vrijheid is slechts rollenspel.

[84] Zie AC 57. Zie ook JGB 258 over de ‘gezonde aristocratie’ waarin het volk (zelfs) tot slavernij wordt neergedrukt om de aristocraten te kunnen verheffen.

Gehanteerde afkortingen voor Kants resp. Nietzsches werken in de verwijzingen in de noten:

GMS Grundlegung zur Metaphysik der Sitten (1785)

KrV Kritik der reinen Vernunft (B-Auflage, 1787)

KpV Kritik der praktischen Vernunft (1788)

KU Kritik der Urteilskraft (1790)

MS Die Metaphysik der Sitten (1797)

GT Die Geburt der Tragödie oder Griechenthum und Pessimismus (1872)

UB Unzeitgemäße Betrachtungen (1873–1876)

MA Menschliches, Allzumenschliches – Ein Buch für freie Geister (1878–1880)

M Morgenröte – Gedanken über die moralischen Vorurteile (1881)

FW Die fröhliche Wissenschaft („la gaya scienza“) (1882)

Z Also sprach Zarathustra – Ein Buch für Alle und Keinen (1883–1885)

JGB Jenseits von Gut und Böse – Vorspiel einer Philosophie der Zukunft (1886)

GM Zur Genealogie der Moral – Eine Streitschrift (1887)

W Der Fall Wagner – Ein Musikanten-Problem (1888)

GD Götzen-Dämmerung oder Wie man mit dem Hammer philosophiert (1889)

AC Der Antichrist – Fluch auf das Christentum (1888/1894)

EH Ecce homo – Wie man wird, was man ist (1889/1908)

WM Der Wille zur Macht – Versuch einer Umwertung aller Werte (1883-1888/postuum)

Bronverantwoording

NB: de gebruikte primaire teksten van Nietzsche en Kant, zoals vermeld op het voorblad, zijn niet opnieuw vermeld.

Cartwright, David E. ‘Kant, Schopenhauer, and Nietzsche on the Morality of Pity’ in Journal of the History of Ideas, Vol. 45, No. 1 (Jan.-Mar., 1984), pp. 83-98.

Foucault, Michel. Breekbare Vrijheid. Teksten & Interviews. (Bevat een vertaling door Eric Bolle van ‘Nietzsche, la généalogie, l’histoire’ uit 1971). Amsterdam: Boom/Parrèsia, 2004.

Hill, R. Kevin. Nietzsches Critiques. The Kantian Foundations of his Thought. Oxford: Clarendon Press, 2005

Hunt, Lester H. Nietzsche and the Origin of Virtue. London: Routledge, 1991.

Janaway, Christopher. Beyond Selflessness. Reading Nietzsches Genealogy. Oxford: University Press, 2007.

Owen, David. Nietzsches Genealogy of Morality. Stocksfield: Acumen, 2007.

Richardson, John and Leiter, Brian (eds.). Nietzsche. Oxford: University Press, 2001.

Schopenhauer, Arthur. On the Basis of Morality. Translated by E.F.J. Payne. With an Introduction by David E. Cartwright. Reprint. Indianapolis: Hackett Publishing Co., 1995.

Solomon, Robert C (ed.). Nietzsche. A Collection of Critical Essays. Notre Dame: University of Notre Dame Press, 1980.

Tevenar, Gudrun von (ed.). Nietzsche and Ethics. Bern: Peter Lang AG, 2007.

Williams, Garrath. ‘Nietzsches Response to Kant’s Morality’ in The Philosophical Forum, Vol. 30, No. 3 (Sept. 1999), pp. 201-216


Reacties (12)

   

Porphyrios,

Wat is het verschil tussen "achter" en "voorbij" in je titel?

   

Met de term “achter” bedoel ik aan te geven waarom Nietzsche een immoralist was: welke ethische motieven dreven Nietzsche tot zijn felle strijd tegen de moraal van Kant en het christendom? Met de term “voorbij” geef ik aan dat Nietzsche zijn eigen positieve ethiek tegelijkertijd ontwikkelde op basis van zijn immoralisme.

De structuur van mijn paper is namelijk dat ik Nietzsche’s eigen positieve ethiek ontwikkel uit zijn kritiek op de moraalleer van Kant (en Schopenhauer). Het blijkt namelijk (zie mijn conclusie) dat Nietzsche de moraalleer van Kant niet simpelweg ontkende, maar geheel naar Nietzscheaanse filosofie ‘overwon’: de Europees-christelijke moraal (die Kant in geheel filosofische termen bevestigde en fundeerde) wordt niet simpelweg afgewezen maar getransformeerd tot een nieuwe, hogere ethiek die wordt gecreëerd door de strijd tussen de oude herenmoraal (van de oude Grieken) en de moderne slavenmoraal (van het christendom). Ik merk op dat dit aan Hegels dialectiek doet denken waarbij elke positie wordt ‘aufgeheben’ met welke term Hegel uitdrukkelijk bedoelde dat de positie niet simpelweg wordt ontkend maar opgeheven door middel van een hoger standpunt waarbij de oorspronkelijke positie in een ondergeschikte positie wordt behouden. Zonder Hegel ook maar ergens te noemen, is mijn paper in feite een sterk Hegeliaanse interpretatie van Nietzsche en tijdens het schrijven heb ik vaak gedacht dat er eigenlijk een tweede paper zou moeten komen waarin ik de relatie van Nietzsche ten aanzien van Hegel belicht: waarschijnlijk meer dan welke andere filosoof ontleende Nietzsche de elementen van zijn denken aan precies zijn grootste tegenstanders zoals Kant, Hegel, Rousseau en Darwin. Maar dit is geen inconsistentie van Nietzsche maar juist geheel in lijn met zijn ietwat Hegeliaanse filosofie waarin de mens groeit door zichzelf te overwinnen: het christendom is nodig om de stap naar de Übermensch te kunnen maken.

In dat verband citeerde ik trouwens ook Marx en Engels in mijn kritiek op de meeste bloggers op deze site (welk stukje van mij je verwijderde). Zoals je weet waren Marx en Engels materialisten. Maar zij benadrukten dat zij geen ‘naïeve’ materialisten waren (dat is de voorfilosofische positie), maar dat hun ‘dialectisch’ materialisme voortkwam uit een kritiek op het filosofisch idealisme (opgevat als anti-materialisme). Op dezelfde wijze geloofden Marx en Engels ook dat de filosofie vervangen moest worden door wetenschap: dat doet aan jullie standpunt denken, maar ook hier benadrukten Marx en Engels hun Hegeliaanse dialectiek: om de filosofie te kunnen opheffen moet je door de filosofie heen gaan. Mensen die daarentegen filosofie simpelweg afwijzen ten gunste van wetenschap hanteren in werkelijkheid nog altijd een filosofie, zo betoogden Marx en Engels (ik merk op: bv. een soort sciëntisme), maar die filosofie is dan wel “de meest vulgaire en achterhaalde filosofie”. Om de filosofie te kunnen opheffen moet men eerst filosoof zijn geweest en de wetenschap die het gevolg is van het opheffen van de filosofie behoudt de filosofie in een overwonnen vorm. De moraal van het verhaal is dan ook dat al die grote denkers van de 19de eeuw (Fichte, Schelling, Hegel, Marx, Kierkegaard, Nietzsche) allemaal in wezen hetzelfde aan het doen waren, namelijk een soort dialectische ontwikkeling beschrijven, hoe sterk ze ook elkaar de tent uitvochten en ieder die dialectiek een eigen vorm gaf. In feite zie je een dergelijke dialectiek al bij Plato, Aristoteles en andere oude denkers: het lijkt dan ook een diep en bijna universeel inzicht (en in ieder geval een oud inzicht)…

   

Beste Porphyrios,

Dank je voor een erg interessant stuk. Het is misschien niet erg gepast, maar toch zou ik graag een platvloerse opmerking maken.

Nietzsche drinkt in Turijn een kop koffie. Hij betaalt met een bankbiljet en krijgt teveel lires terug. Vond Nietzsche dat hij de barman daarop attent moest maken, en het teveel moest teruggeven?

Het is een platvloerse vraag, ik geef het toe, maar er zit een diepere motivatie achter. Ik zou dat willen verduidelijken met een vergelijking met wetenschap. Daar heb je ruwweg drie dingen. 1) Datgene wat je bestudeert. Noem het de objectieve werkelijkheid. 2) De studie daarvan (de wetenschap). 3) Wetenschapsfilosofie, met andere woorden: wat je kunt zeggen over de manier waarop wetenschappers bij het bedrijven van 2) de geheimen van 1) proberen te achterhalen.

Bij moraal kun je (denk ik) een gelijkaardig schema opstellen.
1) Handelingen.
2) Morele oordelen over deze handelingen.
3) De studie van het "systeem" achter deze morele handelingen.

Ik ga van de veronderstelling uit dat moraalfilosofie zich beweegt in 3).

Ik keer terug naar de wetenschap en doe een gedachtenexperiment. Ik bedenk een wetenschapsfilosoof die tegen de fysici zou zeggen: "Ik heb een nieuwe wetenschapsfilosofische theorie ontwikkeld. Jullie moeten op een geheel andere manier wetenschap gaan bedrijven. Mochten jullie dat doen - bij voorkeur zoals ik meen dat het hoort - dat zouden jullie ... etc. etc.".

Ik vermoed dat hij weggelachen zou worden. Een fysicus zou terecht opmerken dat de aanbeveling naast de kwestie is. Een fysicus heeft een concreet probleem: zijn cryostaat lekt, hij moet het signaal van een Higgs-deeltje uit de ruis filteren etc. Over al die zaken heeft een wetenschapsfilosoof geheel en al niets te vertellen. Het onderzoeksdomein van een wetenschapsfilosoof betreft namelijk niet cryostaten of Monte Carlo-simulaties van ruis etc. Het onderzoeksdomein van de wetenschapsfilosoof is niét de objectieve werkelijkheid die een fysicus wil achterhalen.

Vandaar dus mijn vraag: waarom zouden we ideeën van Nietzsche over slavenmoralen etc. ernstig nemen? Moraal lijkt me vooral betrekking te hebben op concrete problemen. Wat met pedofilie? Moet je een slordige barman in Turijn geld teruggeven? Over al die concrete problemen lijkt Nietzsche bijster weinig te vertellen - met een begrijpelijke reden: het is zijn onderzoeksdomein niet.

Als fysici wetenschapsfilosofen niet al te ernstig nemen, waarom zouden wij Nietzsche dan ernstig moeten nemen als we voor de vraag staan of we een bepaalde handeling moeten goed- of afkeuren?

Mvg,

Aliaspg

   

Beste aliaspg,

Menig wetenschapsfilosofisch boek begint dan ook met de relativerende opmerking dat wetenschappers zich doorgaans niets van wetenschapsfilosofie aantrekken. Misschien mede om die reden vind je ook niet veel prescriptieve wetenschapsfilosofie meer: Poppers wetenschapsfilosofie was nog prescriptief, maar sinds Kuhn is wetenschapsfilosofie sterk descriptief geworden met een belangrijke sociologische en historische dimensie waarbij het er vooral om gaat te verklaren hoe wetenschap is ontstaan, hoe wetenschap ‘werkt’ en hoe/of wetenschappelijke vooruitgang mogelijk is.

Zoals je zegt zijn het inderdaad twee verschillende domeinen. Maar dat maakt het een natuurlijk niet interessanter dan het andere: de een houdt zich liever bezig met wetenschappelijk onderzoek of het moreel oordelen over zaken, de ander (bv. ikzelf) neemt liever de meta-positie in van de toeschouwer waarin al deze bedrijvigheid van een onpartijdige afstand wordt waargenomen en geanalyseerd (om daar stukjes over te schrijven). Wel heeft Nietzsche met Marx en sommige andere 19de eeuwse denkers gemeen dat zij niet slechts wilden toeschouwen, hegeen ook in overeenstemming is met hun filosofie die het klassieke representationalisme ontkent en een onpartijdig toeschouwen onmogelijk maakt: er zijn slechts interpretaties en het genie of sterke individu schept zijn waarheid door zijn interpretatie van de werkelijkheid – zijn herwaardering van alle waarden – aan de wereld op te leggen (zoals ook Marx spreekt van het ‘waar maken’ van dingen: waarheidsvinding is geen theoretische maar een praktische bezigheid waarbij het subject noodzakelijk interageert met het object).

En de invloed van Nietzsche (en Marx) is niet alleen enorm groot in de filosofie (met de invloed van Marx vooral sterk aanwezig in het denken tot enkele decennia terug en de invloed van Nietzsche – als vader van onder meer het postmodernisme – nog altijd groeiende). Ook hebben Nietzsche en Marx aanleiding gegeven tot politieke experimenten die het aangezicht van de 20ste eeuw ingrijpend hebben bepaald: het communisme onder invloed van Marx en het fascisme onder invloed van Nietzsche (waarbij het fascisme hooguit nog meer heeft ontleend aan Hegel dan aan Nietzsche omdat de filosoof van het fascisme, Gentile, een Hegeliaan was). Het nationaal-socialisme heeft ook zeker gepoogd zich te ontdoen van de ‘joods-christelijke’ moraal. Het is moeilijk in te schatten hoe ver de invloed van een filosoof als Nietzsche reikt, maar zal waarschijnlijk niet meer zo groot zijn, temeer omdat in onze tijd de invloed van intellectuelen op politiek, cultuur en samenleving sowieso niet groot meer lijkt te zijn. Maar grote denkers als Nietzsche zijn wel een vast onderdeel van het culturele canon geworden, zodat mogelijk op een meer onbewuste of indirecte manier Nietzsche in de 21ste eeuw toch nog zal inspirereren tot nieuwe politieke en/of ethische experimenten. En in ieder geval blijkt Nietzsche nog altijd van grote waarde om huidige ontwikkelingen te begrijpen.

Ik heb over die Nietzscheaanse politiek eens nog een (waarschuwende) tekst geschreven: daar zal ik meteen even een blog van maken...

   

Beste Porphyrios,

Hartelijk dank dat je de tijd nam om zo uitgebreid te antwoorden. Ik wil nog even benadrukken dat mijn vraag geenszins als kritiek bedoeld was; ik vind je tekst erg sterk.

Maar je raakt een punt aan dat ik ook in gedachten had: er zijn pogingen geweest om de moraalfilosofie van Nietzsche (en Marx) in moraal om te zetten, en dat is niet zo goed afgelopen. Is dat een suggestie dat een moraalfilosoof beter "slechts toeschouwt"?

Mvg,

Aliaspg

   

De filosofie wordt ook wel eens 'de moeder aller wetenschappen' genoemd, en dat heeft ook wel een goede reden volgens mij, aangezien je bijvoorbeeld eerst een vraag moet stellen, voordat je weet naar welk antwoord je moet gaan zoeken of omdat een schetenwapper veelal eerst iets (een soort van theorietje) bedenkt en vervolgens gaat onderzoeken of, en/of trachten te bewijzen dat, het klopt wat hij bedacht heeft; en het dus niet zo is dat 'de bewijzen' in het wilde weg verzameld worden, waaruit dan later een theorie gedestilleerd wordt, zoals het eigenlijk zou moeten wellicht.
Toch heeft dit laatste ook niet erg veel zin, want je kijkt altijd naar de werkelijkheid / de waarheid / de realiteit / het bewijs, en voor wat onze
zintuigen niet (goed) waar kunnen nemen hebben we instrumenten uitgevonden om ons te helpen en/of voor ons te meten wat er gebeurt. En wat blijkt: er gebeurt eigenlijk wel ontzettend veel; en dit maakt alles bij elkaar toch wel een vrij chaotische indruk ook nog. De schoone kunst der filosofie/wetenschap is om 'de ware verbanden' te ontdekken in 'de chaos die rondom ons is' hetgeen deze chaos overzichtelijker en zelfs ook enigszins voorspelbaar maakt. Om 'de ware verbanden' te kunnen ontdekken moet je 'het ware onderscheid' kunnen maken, waardoor je de (aanvankelijke) chaos kunt opsplitsen in, meer overzichtelijke, afzonderlijke delen. Delen die door de opsplitsing tevens in een bepaalde verhouding tot elkaar komen te staan; hetgeen weer van belang is voor de betekenisgeving van (zintuiglijke) informatie.

Waar het uiteindelijk allemaal om draait bij de waarheidsvinding (het bedrijven van wetenschap) is of de overeenkomsten en verschillen die je denkt dat er zijn, tussen informatie, er in 'de werkelijkheid' ook zijn; en niet slechts een product zijn van bijgeloof bijvoorbeeld. Ook in een eenvoudige discussie tussen mensen gaat het veelal om een eenvoudige vorm van (een poging tot) waarheidsvinding, waarbij dezelfde principes opgaan.
De 'waarheid als fenomeen' speelt namelijk een hoofdrol in ons geestelijk leven als geheel, daar we onze 'strategie van handelen' afstemmen op, of ontwerpen aan de hand van, wat we aanzien voor de (meest waarschijnlijke) waarheid, ongeveer zoals dokters eerst een degelijke diagnose moeten zien te stellen, alvorens aan de hand hiervan een effectief behandelplan op te kunnen stellen; een foute diagnose leidt nu eenmaal tot het wel bestrijden van niet bestaande problemen, en/of andersom, waardoor het middel ineffectief is, of zelfs erger kan zijn dan de (immer voortwoekerende) kwaal.

De waarheid, of datgene wat we daarvoor aanzien, danwel hetgeen dat we geloven, motiveert ons dus om te doen wat we doen, zoals een dokter gemotiveerd om te doen wat hij doet op basis van de diagnose die hij gesteld heeft. Het doel van dit alles is om tegemoet te kunnen komen aan het verlangen van de patiënt om van zijn kwellende kwalen af te komen, een verlangen dat zijn oorsprong in het ongemak dat de ziekte met zich meebrengt. Verlangens kunnen op vele manieren ontstaan en zijn, naast de waarheid, eveneens een belangrijke motivator achter ons denken en handelen. Niet alleen staan verlangens naast de waarheid, maar ze komen ook voort uit wat we aanzien voor de waarheid, en zorgen daarmee ook niet zelden ook voor een bepaalde kleuring van de waarheid, of de gehanteerde logica die leidde tot het geloof in deze waarheid, ten gunste van het heersende verlangen; de wens is dan de vader van de gedachte geworden, ook wel 'de roze bril' genoemd. Deze strijd tussen 'de waarheid' en 'het verlangen' is waar het in de filosofie / psychologie / wetenschap, en in ons eigen alledaagse geestelijk leven, uiteindelijk allemaal om draait volgens mij.

   

http://mulberryoutlet.outlet-store.co.uk/
http://www.michaelkorsclearance.in.net/
http://www.juicycoutureoutlet.net/
http://www.michaelkorshandbagsclearances.us.com/
http://www.canadagooseoutlet.com.co/
http://www.basketballshoes.us.com/
http://www.nbajerseyswholesale.us.com/
http://www.uggboot.com.co/
http://www.tomsoutlet-stores.com/
http://www.michaelkorsoutletclearance.us.com/
http://www.uggaustralia.in.net/
http://www.cheapmlbjerseys.net/
http://www.iphonecases.us.com/
http://www.michaelkorsoutletonlinstore.us.com/
http://www.soccerjerseys.us.com/
http://www.pandorajewelryoutlet.us.com/
http://www.timberlandboots.name/
http://www.moncleroutletstore.us.com/
http://www.ray-bansunglassess.in.net/
http://www.michaelkorsoutletonline.in.net/
http://www.karenmillendressesoutlets.co.uk/
http://www.barbour.us.com/
http://www.pradaoutlet.us/
http://www.coachoutletstoreonline.in.net/
http://www.winterjackets.us.com/
http://www.adidaswings.in.net/
http://www.lebronjames.us.com/
http://www.canadagoosecanada.com/
http://www.wellensteyn.com.co/
http://www.louisvuitton.in.net/
http://www.truereligionjeansoutlet.com/
http://www.chaneloutletstore.us.com/
http://www.thenorthface.in.net/
http://www.coachoutletstore.com.co/
http://www.mulberryoutlet.com.co/
http://www.moncler.us.com/
http://www.uggbootsclearance.in.net/
http://michaelkors.outletstoreonline.us.com/
http://www.jordan-shoes.us.com/
http://www.tiffanyandco.in.net/
http://www.borselouisvuittonoutlet.it/
http://www.cheapmichaelkorshandbag.in.net/
http://www.oakleysunglassesdiscount.us.com/
http://www.michaelkorsonlinesale.us.com/
http://www.michaelkorsoutlet.org.uk/
http://www.oakleysunglasses-wholesale.us.com/
http://www.nobis.us.com/
http://www.michaelkors-outlets.us.com/
http://www.uggoutlet.in.net/
http://www.adidasoutletstore.us.com/
http://www.uggs-clearance.in.net/
http://www.louisvuittonoutletstore.name/
http://www.louisvuittonhandbags.org.uk/
http://www.cybermondaydeals.in.net/
http://www.michaelkorsfactory-outlet.us.com/
http://www.thenorthfaces.in.net/
http://www.rayban-sunglassess.us.com/
http://www.cheap-jordanshoes.us.com/
http://www.michaelkorshandbagsoutletstore.us.com/
http://www.pandora.eu.com/
http://www.beats-headphones.in.net/
http://www.coach-outlet-store.us.com/
http://www.raybansunglass.us.com/
http://www.coachoutletus.us/
http://www.toryburchoutletonline.in.net/
http://www.raybansunglasses-outlet.us.com/
http://www.hermesbags.co.uk/
http://www.michaelkorsusa.us/
http://www.airmax2015.in.net/
http://www.nikeairhuarache.org.uk/
http://www.designerhandbags.us.com/
http://www.hermesbelts.us/
http://www.uggoutletuk.in.net/
http://www.michaelkorshandbag.co.uk/
http://www.wholesaleoakleysunglasses.us.com/
http://www.cheapuggsboots.in.net/
http://www.cheapmlbjerseys.us.com/
http://www.michaelkorssale.in.net/
http://www.nikeairmaxshoess.co.uk/
http://www.oakleysunglasseswholesale.in.net/
http://www.uggbootscheap.in.net/
http://www.rosherunshoessale.com/
http://www.ray-bansunglasses.eu.com/
http://www.replicahandbag.us.com/
http://www.oakleysunglasseswholesale.us.com/
http://www.thomassabos.co.uk/
http://www.michaelkorshandbags.in.net/
http://www.montblanc-pens.com.co/
http://michaelkors.outletonlinestores.us.com/
http://www.nbajerseys.net/
http://www.cybermonday2015.us.com/
http://www.michaelkorswholesale.us.com/
http://www.cheapjordanshoes.in.net/
http://www.thenorthfacejacket.us.com/
http://www.lebronjamesshoes.in.net/
http://www.uggoutletstore.in.net/
http://www.michaelkorswallet.net/
http://www.fitflop.in.net/
http://www.uggoutletstore.eu.com/
http://www.louisvuittonus.us.com/
http://www.hermesoutletstore.us.com/
http://www.occhialioakleyoutlets.it/
http://www.toryburchshoesoutlet.com/
http://www.mbtshoesoutlet.us.com/
http://www.blackfriday2015.in.net/
http://www.toms.us.com/
http://www.uggsonsale.in.net/
http://www.uggsoutlet.us.org/
http://www.coachoutletcanada.com.co/
http://www.ralphlaurenoutlet.in.net/
http://www.louisvuittonhandbagsoutlet.co.uk/
http://www.truereligionjean.in.net/
http://www.michaelkorsoutlets.org.uk/
http://www.thenorthfaceoutletstores.org/
http://www.louisvuittonhandbag.us/
http://www.christianlouboutinonline.us.com/
http://www.swarovskicrystal.me.uk/
http://www.swarovski.in.net/
http://www.snowboots.us.com/
http://www.michaelkorshandbagsale.us.com/
http://www.lululemonoutletstore.in.net/
http://www.oakleysunglasses-outlet.us.com/
http://www.monclerjacketsuk.co.uk/
http://www.air-jordanshoes.us.com/
http://www.uggboots-outlet.co.uk/
http://www.futbol-baratas.com/
http://www.discountmichaelkorshandbags.in.net/
http://www.wintercoats.us.com/
http://www.michaelkorsfactoryoutlet.us.org/
http://michaelkors.outletonlinestores.us.com/
http://www.kobeshoes.us/
http://www.cheapuggsoutlet.in.net/
http://www.toryburch.in.net/
http://www.coachhandbagsoutletonline.us.com/
http://www.oakley.in.net/
http://www.ralphlaurenoutletuk.org.uk/
http://www.cheapoakleysunglassess.us.com/
http://www.nfljerseys-wholesale.us.com/
http://www.michaelkorsbags.uk/
http://www.rolexwatches-uk.co.uk/
http://www.cheap-nfljersey.us.com/
http://www.hermesbirkin.org/
http://www.chanelhandbags-outlet.us.com/
http://www.longchamphandbag.us.com/
http://www.thenorthfaceclearances.us.com/
http://www.northface-outlet.cc/
http://www.cheapnfljerseys.org/
http://www.cheapuggboots.net.co/
http://www.outletuggs.in.net/
http://www.scarpelouboutin.it/
http://www.nike-airhuarache.co.uk/
http://www.swarovski-outlet.co.uk/
http://www.michaelkorsoutletusa.net/
http://www.truereligionoutletstore.us.com/
http://www.truereligionjeanscanada.com/
http://www.canadagoose.us.org/
http://www.woolrichoutletstore.us.com/
http://www.truereligionjeansoutlets.us.com/
http://www.mcm.in.net/
http://www.canada-gooseoutlet.us.com/
http://www.raybansunglass.com.au/
http://www.tiffanyjewelleryoutlets.co.uk/
http://www.coachoutletonline-store.us.com/
http://www.barbourjacketsuk.co.uk/
http://www.christianlouboutinoutlet.me.uk/
http://www.canada-goosejackets.us.com/
http://www.raybansunglassesonline.us.com/
http://www.pradahandbagsoutlet.co.uk/
http://www.poloralphlaurenoutlet.it/
http://www.nhljerseyswholesale.us.com/
http://www.parajumpers.in.net/
http://www.borseguccioutlet.it/
http://www.poloralphlauren.us.org/
http://www.uggbootsonsale.in.net/
http://www.replicawatchesforsale.us.com/
http://www.chanelhandbagsoutlet.in.net/
http://www.airforce1.us.com/
http://www.jordanshoes.us.com/
http://www.asicsisrael.com/
http://www.michaelkorsoutletonlinestores.us.com/
http://www.michaelkorsoutlet-store.us.com/
http://www.cheapsoccerjersey.net/
http://www.uggboots.org.uk/
http://www.louisvuittonoutlet.in.net/
http://www.kobebryantshoes.in.net/
http://www.cheap-snapbacks.us.com/
http://www.raybansunglassesonline.in.net/
http://www.thenorthfaces.org.uk/
http://www.occhiali-rayban.it/
http://www.longchampoutlet.name/
http://www.ralphlauren-outletonline.co.uk/
http://www.discountuggboots.in.net/
http://www.oakleysunglassescanada.com/
http://www.louisvuittonbag.us.com/
http://www.ghdhairstraightenerssale.co.uk/
http://www.belstaff.us.com/
http://www.tiffany-outlet.us.com/
http://www.blackfridaydeals.us.com/
http://www.michaelkorsfactoryoutlets.in.net/
http://www.calvinklein.in.net/
http://www.linksoflondons.co.uk/
http://www.cheapugg-boots.in.net/
http://www.swarovskicrystal.us.com/
http://www.canadagoose-coats.us.com/
http://www.michaelkorsoutletcanada.in.net/
http://www.poloralphlaurenshirts.us.com/
http://www.beatsbydrdre-headphones.us.com/
http://www.cheapfootballshirt.org.uk/
http://www.lacostepoloshirts.cc/
http://www.rolexwatches.in.net/
http://www.uggsale.in.net/
http://www.canadagoosejackets.in.net/
http://www.outletlululemon.us.com/
http://www.weddingdressesoutlet.co.uk/
http://www.pradashoes.us/
http://www.michaelkorsfactoryoutletonline.com/
http://www.herveleger.us.com/
http://www.coachoutletstores.com.co/
http://www.coachoutletonline.in.net/
http://www.oakleyoutlet.in.net/

   

chanyuan0906
http://www.rolexreplicawatches.com.co
http://www.canada-gooseoutlet.com.co
http://www.fitflopssale.us
http://www.beats-headphones.in.net
http://www.ysloutletonline.com
http://www.rolexwatchesforsale.me.uk
http://www.adidasyeezyboost350.us.com
http://www.michaelkorswallet.net
http://www.tomsshoes.in.net
http://www.raybansun-glassess.us.com
http://www.polooutletstore.us.com
http://www.nikeairforce1.fr
http://www.truereligionjeansoutlets.us.com
http://www.soccerjerseys.us.com
http://www.airjordan11.net
http://www.sunglassesrayban.org.uk
http://www.uggs-outlet.de.com
http://www.raybanssunglassescheap.us.com
http://www.fitflopsshoes.in.net
http://www.louisvuittonhandbags-outlet.us.com
http://www.raybansunglass.com.au
http://www.michaelkorsoutlet-factory.us.com
http://www.beatsbydrdre.co.uk
http://www.cheapraybansun-glasses.us.com
http://www.raybanssun-glasses.us.com
http://www.hollister-clothingstore.net
http://www.cheap-snapbacks.us.com
http://www.michael-korsoutletonline.in.net
http://www.michaelkorsoutletonline-sale.com.co
http://www.ralph-lauren.us.org
http://www.louisvuittonhandbagsoutlet.org.uk
http://www.replicawatchesfor-sale.us.com
http://www.the-northfacejacket.us.com
http://www.fredperrypoloshirts.com
http://www.jordanshoes.us.com
http://www.michaelkors-outletonline.in.net
http://www.suprashoes.us.com
http://www.michaelkorsoutlet-clearance.com.co
http://www.nike-outletonline.com
http://www.toms-shoes.us.com
http://www.oakleysunglasseswhole-sale.us.com
http://www.coachoutletonline-store.com.co
http://www.michaelkorsoutlet-clearance.us.org
http://www.niketnpascher.fr
http://www.basketballshoes.us.com
http://www.cheapmlbjerseys.net
http://www.outletmichaelkors.co.uk
http://www.longchamppliage.fr
http://www.fitflopsshoes.co.uk
http://www.canada-goose.com.co
http://www.truereligion-sale.in.net
http://www.mcm-outlet.us.com
http://www.reeboktrainers.org.uk
http://www.cheapuggbootsforsale.in.net
http://www.cheap-jordanshoes.us.com
http://www.nikeairmaxshoess.co.uk
http://www.nikeairmax90.co.uk
http://www.ghdstraighteners.org.uk
http://www.uggsoutlet.me.uk
http://www.michaelkorshandbagsclearance.in.net
http://www.michaelkorshandbag.in.net
http://www.nike-airmaxshoes.org.uk
http://www.michael-korsoutletsonline.us.com
http://www.wholesale-nbajerseys.com
http://www.nikeoutletstore.us
http://www.cheapmichaelkorshandbag.in.net
http://www.coachoutletstore.com.co
http://www.michaelkorsoutletclearancesale.in.net
http://www.adidasnmd.me.uk
http://www.michael-korshandbagsclearance.us.com
http://www.thomassabo.me.uk
http://www.uggson-sale.in.net
http://www.truereligionoutlet.org.uk
http://www.uggsonsale.in.net
http://www.ralphlauren-polo.in.net
http://www.lacostepoloshirts.cc
http://www.airhuarache-nike.co.uk
http://www.louisvuittonoutlet-clearance.us.com
http://www.hollisterclothing.co.uk
http://www.mont-blancpens.com.co
http://www.hollistercanada.com
http://www.michaelkorsoutletonlinestores.us.com
http://www.longchamphandbag.co.uk
http://www.michaelkorsoutlet-store.us.com
http://www.truereligionjeansoutlet.co.uk
http://www.cheapuggaustralia.in.net
http://www.lululemonoutlet.org.uk
http://www.ralphlaurenpas-cher.fr
http://www.coach-onlineoutlet.us.com
http://www.airjordan4.org
http://www.longchampbag.org.uk
http://www.long-champoutlet.us.com
http://www.sac-louisvuittonpascher.fr
http://www.oakleysunglassess.co.uk
http://www.outlettruereligion.in.net
http://www.canadagoosejackets.eu.com
http://www.montblancpenss.us.com
http://www.toms.us.com
http://www.chromeheartssunglasses.us
http://www.nhljerseys-wholesale.us.com
http://www.longchampoutlet.us.com
http://www.michaelkorshandbags.in.net
http://www.pandora.eu.com
http://www.thenorthfacejackets.eu.com
http://www.cartier.us.com
http://www.lululemonoutletonline.in.net
http://www.polo-ralphlauren.com.co
http://www.celine-outlet.us.com
http://www.herveleger.us.com
http://www.swarovskicrystal.us.com
http://www.uggbootsoutlet.me.uk
http://www.uggbootssale.co.uk
http://www.rolexwatchesforsale.in.net
http://www.thenorth-facejacket.us.com
http://www.louisvuittonoutlet-stores.us.org
http://www.ugg-bootscheap.in.net
http://www.louis-vuitton.us.com
http://www.michae-kors-outlet.ca
http://www.bottega-venetaoutlet.net
http://www.ray-bansunglassescheap.us.com
http://www.outlet-louisvuitton.us.com
http://www.raybansun-glassessale.us.com
http://www.uggboots-onsale.in.net
http://www.handbagslongchamp.us.com
http://www.hermesbirkin.org
http://www.timberlandboots.name
http://www.pumaoutletonline.com
http://www.uggsoutletstore.in.net
http://www.chaussurelouboutin.fr
http://www.louisvuitton-handbags.co.uk
http://www.toryburchoutlet-online.us.com
http://www.rolexoutlet.us.com
http://www.truereligionoutlet-store.us.com
http://www.michaelkorsoutletstoreonlineclearance.us.com
http://www.uggboots-clearance.in.net
http://www.cartier-outlet.us.com
http://www.louisvuittonhandbagssale.us.com
http://www.air-jordanshoes.us.com
http://www.airforce1.us.com
http://www.michaelkorshandbagsoutlet.us.org
http://www.adidasoutletstore.in.net
http://www.coachoutletcanada.com.co
http://www.versacesunglasses.com.co
http://www.nikeair-huarache.org.uk
http://www.truereligionjeanssale.com
http://www.diorsunglasses.com.co
http://www.ferragamoshoes.org.uk
http://www.michaelkorsoutletonline.in.net
http://www.rolexwatches-uk.org.uk
http://www.hermesoutletstore.us.com
http://www.cheap-uggsoutlet.in.net
http://www.michaelkorsoutletonline-clearance.us.com
http://www.coachoutletonline-factory.us.com
http://www.ferragamoshoesoutlet.net
http://www.hermesbelts.us
http://www.michaelkorsoutletonline-store.us.com
http://www.louis-vuittonhandbag.us
http://www.coachoutletclearancesale.us.com
http://www.michaelkorsoutletonlinestore.in.net
http://www.cheapjordan-shoes.us.com
http://www.tiffanyandco.me.uk
http://www.christianlouboutinscheap.us
http://www.cheapoakley-sunglasseswholesale.us.com
http://www.mulberry-bags.co.uk
http://www.cheap-michaelkorshandbags.in.net
http://mulberryoutlet.outlet-store.co.uk
http://www.storecoachoutlet.us.com
http://www.pradasunglasses.us.com
http://www.louisvuittonhandbags.me.uk
http://www.outletmichaelkors.org.uk
http://www.jordan-shoes.us.com
http://www.ralphlauren-pascher.fr
http://www.coachoutletclearancesale.com.co
http://www.louisvuittonoutletlv.us.com
http://www.coachoutlet-onlinestore.com.co
http://www.coach-factoryoutlets.us.com
http://www.airjordan13s.com
http://www.truereligionjeans-canada.com
http://www.tiffanyjewellery.org.uk
http://www.ralphlaurenpoloshirts.org.uk
http://www.ralphlauren-polo.us.com
http://www.adidasukstore.org.uk
http://www.truereligion-jean.us.com
http://www.burberry-outletstore.in.net
http://www.poloralph-laurenoutlet.us.com
http://www.louis-vuittonpascher.fr
http://www.ralphlauren-polo.it
http://www.michaelkorsoutletstoreonline.in.net
http://www.linksoflondons.co.uk
http://www.abercrombie-fitch-hollister.fr
http://www.ferragamooutletstore.net
http://www.chicagoblackhawks.us.com
http://www.ferragamoshoes.com.co
http://www.oakleysun-glassescheap.us.com
http://www.cheap-nfljersey.us.com
http://www.michaelkors-handbags.co.uk
http://www.louisvuittonoutlet-stores.us.com
http://www.christianlouboutin-shoes.org.uk
http://www.ralphlauren-polo.org.uk
http://www.coachoutletstoreclearance.us.com
http://www.poloralph-lauren.us.com
http://www.michaelkorsoutletclearanceonline.in.net
http://www.fitflopssale.in.net
http://www.cheap-oakleysunglasseswholesale.us.com
http://www.michaelkorsfactoryoutletclearance.us.com
http://www.thenorth-facejackets.us.com
http://www.cheapuggsforsale.in.net
http://www.uggs-outlet.eu.com
http://www.ugg-outlet.me.uk
http://www.ralphlauren-outletuk.co.uk
http://www.uggboots-outlet.org.uk
http://www.michaelkorsoutlet-uk.org.uk
http://www.michaelkorsfactoryoutletonline.in.net
http://www.mbtshoesoutlet.us.com
http://www.outletmulberry.org.uk
http://www.monclerjacketsuk.co.uk
http://www.louisvuitton-neverfull.us.com
http://www.burberrysaleoutlet.us.com
http://www.uggssale.eu.com
http://www.rolex-watches.it
http://www.pradashoes.us
http://www.mulberrysale.co.uk
http://www.michaelkorsuk-outlet.org.uk
http://www.tiffany-jewelry.com.co
http://www.nike-airmax90.org.uk
http://www.toryburch-outletstore.in.net
http://www.michaelkorshand-bagsoutlet.us.com
http://www.uggbootsforwomen.in.net
http://www.uggsbootssale.in.net
http://www.marc-jacobs.us.org
http://www.salvatore-ferragamo.in.net
http://www.uggbootsclearancesale.in.net
http://www.ferragamo.eu.com
http://www.nikeairmax90.me.uk
http://www.canadagoose-jackets.com.co
http://www.louisvuittonsunglasses.us.com
http://www.ralphlaurenpolo.us.com
http://www.michaelkorsusa.us
http://www.katespadeuk.org.uk
http://www.burberryoutletstore.in.net
http://www.mulberry-handbags.co.uk
http://www.canadagoose-outlet.com.co
http://www.lululemonoutletonline.us.com
http://www.watchescartier.us.com
http://www.uggboot.com.co
http://www.rayban--sunglasses.me.uk
http://www.airmax90.org.uk
http://www.nike-rosherun.org.uk
http://www.chromeheartsoutlet.us
http://www.clearancefitflopssale.com
http://www.saclongchamp-pliage.fr
http://www.toryburchhandbags.us.com
http://www.omegawatches.me.uk
http://www.canadagoose-outletstore.com
http://www.instylerionicstyler.com
http://www.coachoutletonlineclearance.com.co
http://www.niketrainers.me.uk
http://www.valentinooutlet.us.com
http://www.coachoutletonlinestore.com.co
http://www.canadagoose.eu.com
http://www.futbol-baratas.com
http://www.ugg-slippers.com.co
http://www.tiffanyjewelryoutlet.us
http://www.uggbootsuk.org.uk
http://www.cheap-oakleysunglasses.us.com
http://www.uggsale.me.uk
http://www.michaelkorshandbagsoutlet-factory.us.com
http://www.cheapoakleysunglasses-wholesale.us.com
http://www.nikefree5.us
http://www.jeanstruereligion.in.net
http://www.canada-goosejackets.com.co
http://www.michaelkorsbags.org.uk
http://www.airmax90.us.com
http://www.coachoutlethandbags.us.com
http://www.louis-vuittonoutletstore.us.com
http://www.hollistershirts.me.uk
http://www.vans-shoes.cc
http://www.adidastrainers.me.uk
http://www.ferragamo-shoes.us.com
http://www.longchamphand-bags.us.com
http://www.hermes-outlet.us.com
http://www.outletswarovski.co.uk
http://www.michaelkorsoutletcanada.in.net
http://www.nike-mercurial.net
http://www.cheapreplicawatches.com.co
http://www.maccosmetics.in.net
http://www.lebronjames.us.com
http://www.outlet-uggs.in.net
http://www.louisvuittonhand-bags.us.org
http://www.michaelkorshandbagson-sale.us.com
http://www.fitflopsoutletsale.com
http://www.nikerosherunshoes.org.uk
http://www.mizunorunningshoes.us
http://www.louisvuitton--handbags.us.com
http://www.louisvuitton--outlet.us.com
http://www.michael-korsoutletclearance.com.co
http://www.kobebryantshoes.in.net
http://www.rolexwatchesoutlet.us.com
http://www.christianlouboutinonline.us.com
http://www.tomsshoes.me.uk
http://www.uggoutletuk.org.uk
http://www.tommyhilfiger.org.uk
http://www.michaelkorsfactoryoutletstore.us.com
http://www.calvin-klein.in.net
http://www.coachoutletclearance.us.com
http://www.newbalanceshoes.in.net
http://www.truereligionjeanssale.in.net
http://www.nikerosherun.me.uk
http://www.tods-outlet.us.com
http://www.celineoutletus.com
http://www.nikeblazerpas-cher.fr
http://www.michaelkors-wholesale.us.com
http://www.coachoutletonlinesale.us
http://www.swarovskicrystals.com.co
http://www.cheapfootballshirt.org.uk
http://www.nikefreerun5.org.uk
http://www.tiffanyjewelryoutlet.in.net
http://www.coachoutletonlineshopping.us.com
http://www.beatsbydrdre-headphones.us.com
http://www.hollisteruksale.co.uk
http://www.swarovskicrystal.me.uk
http://www.uggoutletstoreshoes.in.net
http://www.ralphlaurenoutlet.org.uk
http://www.michaelkorshandbagsoutletclearance.us.com
http://www.cheapmlbjerseys.us.com
http://www.rolexwatches.in.net
http://www.edhardy.us.com
http://www.michaelkorsfactoryoutlet.us.org
http://www.nike-airmax2015.us
http://www.pololacostepascher.fr
http://www.raybansunglasses-cheap.us.com
http://www.cheapuggboots.net.co
http://www.adidas-wings.in.net
http://www.beatsheadphones.org.uk
http://www.coachoutletstores.com.co
http://www.cheapsoccerjersey.net
http://www.mulberryhandbags.org.uk
http://www.juicycoutureoutlet.net
http://www.kobe9elite.us.com
http://www.cazal.us.com
http://www.truereligionjeans.org.uk
http://www.rayban-sunglassessale.us.com
http://www.toryburch.com.co
http://www.michaelkorshandbagsonsale.in.net
http://www.michaelkorsclearance.in.net
http://www.michaelkors-outletclearance.com.co
http://www.asicsisrael.com
http://www.cheap-nikeshoes.cc
http://www.canadagoosejackets.us.org
http://www.canadagoose-jackets.me.uk
http://www.giuseppe-zanotti-outlet.org
http://www.michaelkorsfactoryoutletstore.in.net
http://www.bootsugg.co.uk
http://www.nba-jerseyswholesale.us.com
http://www.nikefreerun5.co.uk
http://www.converseshoes.us.com
http://www.truereligion.org.uk
http://www.coachoutletonlinesale.com.co
http://www.coachoutletclearanceonline.us.com
http://www.fitflopssale.me.uk
http://www.moncler.us.com
http://www.louisvuittonreplica.us.com
http://www.oakley-sunglasseswholesale.us.com
http://www.ugg-bootsclearance.in.net
http://www.louboutinpas-cher.fr
http://www.uggoutletonlinestore.in.net
http://www.michaelkorsoutletsclearance.us.com
http://www.thenorthfacejacket.com.co
http://www.uggboots-outlet.me.uk
http://www.tiffanyjewellery-outlet.co.uk
http://www.outletchristianlouboutin.us.com
http://www.pradaoutlet.us
http://www.ralphlaurenpolo.com.co
http://www.foampositeshoe.net
http://www.longchamp-solde.fr
http://www.michaelkorshandbagsoutletfactory.in.net
http://www.swarovskicrystal.in.net
http://www.abercrombiefitch-hollister.es
http://www.nikeoutletstores.us
http://www.thenorthface-jacket.us.com
http://www.jordan-pascher.fr
http://www.pradahandbags.org.uk
http://www.cheapnfljerseys.org
http://www.fitflopssaleclearance.in.net
http://www.cheapuggbootsoutlet.in.net
http://www.canadagooseoutlet-store.com
http://www.tory-burchoutlet.us.org
http://www.kobeshoes.us
http://www.pandorajewelryoutlet.us.com
http://www.reebokoutletstore.us.com
http://www.louis-vuittonlv.us.com
http://www.coachoutletonline-stores.us.com
http://www.moncleroutletstore.us.com
http://www.uggoutletonline.com.co
http://www.outletlongchamp.in.net
http://www.coachoutletfactory-store.us.com
http://www.coachhandbagsclearance.us.com
http://www.iphonecase.me.uk
http://www.katespade.org.uk
http://www.michaelkorsfactory-outlet.in.net
http://www.michaelkorsoutlet-uk.me.uk
http://www.coachoutletclearanceonline.com.co
http://www.ralphlauren-uk.org.uk
http://www.louisvuitton-handbags.me.uk
http://www.adidasnmdshoes.us.org
http://www.christianlouboutin-outlet.me.uk
http://www.hollisterclothingstore.in.net
http://www.mulberryhandbagssale.co.uk
http://www.lebronjamesshoes.in.net
http://www.cartier-watches.us.com
http://www.adidas-yeezyboost.us.com
http://www.salomonshoes.us.com
http://www.mulberry-handbagsoutlet.org.uk
http://www.michaelkorsoutletclearancesale.us.com
http://www.swarovski.in.net
http://www.longchamppas-cher.fr
http://www.oakleysunglasses.org.uk
http://www.poloralph-lauren.org.uk
http://www.fitflop.in.net
http://www.gucci-outlet.us.org
http://www.raybansunglasses-wholesale.us.com
http://www.toryburchoutletsonline.in.net
http://www.nikestore-uk.me.uk
http://www.cheapuggoutlet.in.net
http://www.nfljerseyswholesale.us.com
http://www.longchamphandbags.org.uk

   

Demutualization may be the process of going for a mutual life insurance coverage company that's owned through its policyholders as well as converting it right into a publicly exchanged stock organization owned through shareholders, prior to a strategy of conversion that's been approved through policyholders as well as state government bodies. It also passes the titles of stocking or even privatization. http://www.insurancecentral.us
No two insurance providers offer exactly the same price, even as it pertains down in order to similar protection, drivers, as well as cars. Consequently, shopping close to and comparing insurance providers is your very best bet to locating cheap auto insurance. It is extremely exciting to become sports new driver. http://www.insurancecity.us
It is really a known proven fact that if your vehicle is an easy one, there's always a danger from the driver pressing the pedal towards the metal. If you have the Lamborghini, or some of those extremely cars you can use to competition, you is going to be charged more for the insurance because your vehicle is a higher risk. http://www.insurancefactor.us
The amount of financial as well as insurance industry magazine magazines increases annual. Broker Globe Magazine continues to be the leading insurance information magazine with regard to independent agents. See the reason why independent agents are faithful to Agent World insurance coverage magazine with regard to leading content material news within the insurance as well as financial business trades. http://www.insurancemagazine.us

That matters not necessarily how fantastic your submitting is, you wouldn't normally sell it if you fail to act in just a professional as well as businesslike method. For this kind of freelancer trying to find your perform slipped in to a publication or perhaps e-zine, the author holds the actual secret to be able to achievements. Bombarded possessing queries as well as manuscripts, they would probably put your task straight from your bin if you fail to stick on their strict benefit of carryout. http://www.businesslikeness.com
Will not go low-cost on video clip design; it'll run you dollars. Understand this kind of difference with regards to affordable information printing as well as cheap information printing. Business stamping is amongst the few expenses with this planet of running a business that boasts actually gone down in price. Printers at the moment are "gang printing" (printing the same formatted jobs while this thus avoiding changing the particular setup) and much of that savings is now passed because of the buyers. http://www.affordbusiness.com
Inside 1981, this kind of U. Ohydrates. Department linked to Housing as well as Urban Development (HUD) amended this kind of 1974 Properties and Party Development Act to produce individual communicates oversight linked to certain Party Development Forbid Grant funds. Called nys used Group Advancement Prohibit Offer method, it permits states the chance to address special or original needs inside their residents. http://www.administerbusiness.com
One of several causes linked to business lack of ability among SMEs is normally financial mismanagement. One linked to least exciting tasks of running a business is private accounting and as an example bookkeeping. However this is sometimes a legal need that enterprise anything earned as well as spent must be accounted designed for, and SMEs have to have bills if you are paid with time so in which supplies, credit scores terms as well as important business relationships nourishing. http://www.businesspenny.com
Do you utilize your personal computer system, automobile, or diverse asset 100% along with your business? Learn the way to figure your website percentage to help you to take special discounts on things not made use of exclusively along with your business. http://www.businesspercentage.com
Effective financial creating offers many rewards. When CFP® regulators were surveyed across the most characteristics about economic planning within their own day-to-day lifestyles, the key answer was "peace linked to mind. " Investing any moment to generate a financial approach could be the obvious solution to insure you could make the hard attained dollars count with all the people an individual cherish. http://www.financialportfoli.com
A brilliant digital verify ecosystem is person who enables private inclusion, allowing almost all folks to wait the boost and development trajectory around the economy. Provided the small business of your digital transactions is normally new as well as unfamiliar, governments as well as regulators are generally cautious in terms of allowing innovations that may disrupt private stability around the economy. http://www.financialdigits.com
So the particular vacation charges have begun to come inside therefore you might be contemplating the place to start next. Many you have seriously considered, which bill to repay first, how much to pay or when to repay them? Rather than procrastinating, you should really put insurance coverage in place to assist you to manage these kinds of worries. Getting yourself outside debt is just not an easy task; it normally takes focus and a good opt to get the financial ideas on piste. http://www.financeback.com
Cars are typically the second most effective purchase designed for consumers inside great britan. This is the reason many people favor to purchase the particular Cars together with Finance rather than paying the complete up-front verify. http://www.financeget.com
SBI Communal Fund is amongst the largest as well as oldest communal fund together with India. There are significant amounts of systematic investment decision plans for your shareholders. You could apply designed for sip car debit facility in making the equal payments. SBI communal fund a few weeks ago launched some type of Micro Funds SIP named "SBI Chota SIP" regarding major good thing about low income persons. http://www.financeinsta.com
The employment of your particular well being organizer will be key on your own ability to take control of your well being. Given all the changes on this health medical care system, you need to remain carefully engaged in every one of the aspects with this care. A distinct medical organizer allow you to take charge around the process. http://www.healthorganize.com
E-health evaluation depends on assessing plenty of activities as well as analyzing the simplest way they are often performed in order to identify probably inefficiencies as well as, consequently, act upon them. This examine process could be very complicated as well as difficult with all the challenges which you comes across for your intersection linked to three search fields, such since healthcare products, information plans and examine methodologies. http://www.healthevaluate.com
Looking further than those beautiful teeth can sometimes be challenging; this could be the second document in many essential by mouth anatomy and maintain your dentist health on its absolute best. Preventative screenings with your entire dentist can assist with start detection as well as correction linked to health bad conditions which includes gum disease, decay, as well as oral malignancies. http://www.healthlookback.com
Is that not painful if you are almost any person who prefers healthful healing over allopathics, next suddenly unavoidably be, family individual or pet in just a health situation you don't know the place to start about that? Learn obtaining suitable, different ways, to heal in just a holistic fashion. http://www.healthobserve.com
You will never be a member of the growing older baby boomer generation; those created between years linked to 1946 as well as 1964, but holding onto great health and well-being must be a priority which you saw, no make any difference what age that you will be. Enjoying a standard life is normally pivotal on your own longevity as well as happiness. http://www.healthremark.com
Along with all the busy world besides the limitless hours your workplace several fall toward bad means of eating and also lack the complete quantity linked to exercise each day. It is this is the reason that you can find typically numerous medical concerns and you may discover many difficulty people being overweight. To seek to call home some type of healthier total well being you are often initially want to to study the way to live a standard lifestyle. http://www.healthymuch.com
The best popular workouts is workout routines. It increases our overall health and facilitates you lose unwanted weight. Depending together with diet as well as workout amount, it will make you drop many undesired kilos. It increase stamina as well as endurance, and is a powerful way to detoxify the body. Doing aerobic exercises not only improves genuine health, moreover, it minimizes strain and also stress. http://www.healthaerobic.com
To own most beneficial results by fitness teaching plans, athletes bring supplements that be an aid to significantly improve their physical health and well-being. Professional joggers regularly show up at medical experiments to obtain the gains in which supplements can provide on our bodies. Some are often even usually proves being 'secret weapons' that athletes use which will help train designed for big capabilities. Below, you will discover the several best health supplements for education. http://www.healthathlet.com
Flight on this 1960's as well as 1970's was the full different sensible knowledge than it is actually today. This write-up swallows an instant look at the days when TWA as well as Pan Has been (along possessing United) led mid-air. http://www.travelflew.com
The growing prevalence linked to bed bugs from your U. Ohydrates. is not any reason to aid swear straight down travel as well as stay house; but getaway goers which don't wish to bring shipment area pests home with them will must be hands-on just before, during and also from vacation. Take good thing about this helpful guide to guard yourself simply by bed bugs when you travel. http://www.travelunpack.com
Travelling can be quite a thrilling moment, educational as well as relaxing. Well, it is normally suppose if you are relaxing, whenever a getaway break. Sometimes holidays will never be relaxing. In order to make your getaway break vacation relaxing you must plan ahead and have absolutely things taken care of. http://www.travelrelaxation.com
it can be applied. You can easily easy working in the home and should be able to make a huge amount of money when people perform tricky, keep aimed and also do. You can make a home touring business as well as live the world wide web lifestyle folks always dreamed of simply by managing an on the web home touring business. This report will suit to loosen up any misgivings possibly you might have had in terms of starting any online touring business. With 2007 Once i sold any online house travel business. http://www.travelingacross.com
As business travel charges nose more up, companies are often realizing that better cost-management techniques can personal credit card debt US. corporate touring expenses rocketed to over $143 thousand in 1994, in accordance with American Express' many up-to-date questionnaire with enterprise traveling supervision. http://www.travelingover.com
What constitutes to become good car body store? How can you chose the proper shop that's i think? Do I get yourself a decision? All these types of questions is going to be covered from your related report. Most individuals are unaware that they could be answerable for unique car mend method. Rather next being regarded advantage due to insurance businesses, step-up as well as fight to suit your needs and your car. http://www.shopiwant.com
Purchasing an exceptional shopping bring solution might be an annoying task. ASP, PHP, Wintry Fusion or even Flash? There are many acronyms traveling by air around it really is fairly impossible in case you are not from your thick with the usb locations to determine what shopping cart software package to go for. http://www.affordshopping.com
No just one single ever movements around suggesting, "I'd really like to get rid of my system clear properly, i can be given a root canal this total week. " There is certainly usually added moaning, groaning and moaning! Oddly a lot of, that's how many people talk when they're working with having to locate shopping for car insurance policy quotes. http://www.reasonableshopping.com

   

http://www.poloralphlaurenuk.uk
http://www.adidastrainersuk.co.uk
http://www.oakleys.com.co
http://www.hermeshandbags.us.com
http://www.adidastrainers.uk
http://www.ralphlaurenoutlet.nom.co
http://www.suprashoes.in.net
http://www.tomsshoes.nom.co
http://www.cheapraybansunglasses.net.co
http://www.asics.in.net
http://www.maccosmetics.us.org
http://www.coachfactoryoutletonlineofficial.us.com
http://www.pandoraoutlet.us.org
http://www.ralphlaurenuk.uk
http://www.rayban-sunglasses.com.co
http://www.wholesalecheapsnapbacks.us.com
http://www.adidaszxflux.org.uk
http://www.lecoqsportifchaussures.fr
http://www.raybanssunglasses.org
http://www.nikerunning.org.uk
http://www.nikeoutletstores.us.com
http://www.reebokshoesoutlet.us.com
http://www.louis-vuittonoutlet.net.co
http://www.truereligionoutlet.eu
http://www.oakleysunglasses-outlet.com.co
http://www.longchamp.us.com
http://www.fitflops.us.com
http://www.adidasyeezyboost350v2.in.net
http://www.montblanc.com.co
http://www.coachfactoryoutletstore-online.us.com
http://www.coachcanadaoutlet.com.co
http://www.nfl-jerseys.in.net
http://www.louisvuittonoutletbuy.us.com
http://www.cheapnfljerseys-wholesale.us.com
http://www.officialcoachoutletonline.us.com
http://www.chelseajersey.org.uk
http://www.calvinklein.co.com
http://www.adidasyeezy350.us.com
http://www.outletpoloralphlauren.us.com
http://www.raybanwayfarer.com.co
http://www.handbags-michaelkors.us.com
http://www.cheapnhljersey.us.com
http://www.fitflops.us.org
http://www.adidasyeezy-boost350v2.us.com
http://www.adidasshoes.in.net
http://www.nikeroshe.us.com
http://www.katespade.nom.co
http://www.nba-jerseys.us.com
http://www.coachoutletpurses.us.com
http://www.oakley-sunglasses.net.co
http://www.pandorajewelry.in.net
http://www.michaelkorsoutletcanada.com.co
http://www.michaelkors.me.uk
http://www.adidasoriginalsshoes.in.net
http://www.cheap-jordan-shoes.us.com
http://www.hollister-outlet.org
http://www.nikehuarache.in.net
http://www.nike-airmax.me.uk
http://www.poloralphlauren-outlet.com
http://www.mizunorunningshoes.us.com
http://www.guccishoes.net.co
http://www.coachoutletstoreonlineofficial.us.com
http://www.michaelkorsoutletsale.us.org
http://www.ralphlaurenpolo.in.net
http://www.pandoracharms.us.org
http://www.nikecortez.org
http://www.true-religionjeans.us.org
http://www.adidasstansmith.org.uk
http://www.new-balanceshoes.us.com
http://www.nikeblazers.in.net
http://www.montblancpenofficial.us.com
http://www.polooutlet.net.co
http://www.raybansonsale.com.co
http://www.nikeairmax2016.in.net
http://www.adidassoccershoes.us
http://www.pandorajewelryoutlet.us.org
http://www.lebron13shoes.com
http://www.niketrainers.uk
http://www.toryburchoutletonline.us.org
http://www.coachoutletstoreonline.us
http://www.prada.us.org
http://www.nhlhockey-jerseys.us.com
http://www.pandorajewelryuk.me.uk
http://www.mlbjerseys.org
http://www.oakleystore.com.co
http://www.oakleysunglassescanada.ca
http://www.raybansunglasses.me.uk
http://www.cheapjordansshoes.us.com
http://www.ralphlaurenukofficial.org.uk
http://www.truereligionsale.com.co
http://www.omegawatches.us.com
http://www.valentinoshoes-outlet.us.com
http://www.birkenstockoutlet.us.com
http://www.cheap-mlb-jerseys.us.com
http://www.adidas-nmdshoes.us.com
http://www.cheapjordansshoes.in.net
http://www.nikehuarache.me.uk
http://www.pradaoutletonline.us.com
http://www.burberryhandbags.in.net
http://www.levisjeans.us.com
http://www.cheapoakleysunglasses.net.co
http://www.underarmour.in.net
http://www.adidas-neo.us.com
http://www.airmaxuk.uk
http://www.ray-ban-sunglasses.com.co
http://www.coachoutletsclearance.us.com
http://www.adidas-ultraboost.com
http://www.northface.us.com
http://www.timberlandoutlet.name
http://www.michaelkorsonlineoutlet.us.org
http://www.louboutinoutlets.us.com
http://www.manchesterunitedjersey.co.uk
http://www.edhardyclothing.in.net
http://www.redbottoms.me.uk
http://www.instyler.in.net
http://www.converseshoes.us.org
http://www.sunglassesoakley.com.co
http://www.outletralphlaurenpolo.us.com
http://www.pradahandbagsoutlet.us.com
http://www.adidasukoriginals.org.uk
http://www.ralphlauren.eu.com
http://www.converse.in.net
http://www.truereligion-jeans.com.co
http://www.nikeairmaxshoes.us.com
http://www.hermes.me.uk
http://www.beatsbydrdre.co.com
http://www.michaelkorsoultet.us.com
http://www.fitflops.org
http://www.oakleysunglassess.com.co
http://www.ralphlauren-polooutlet.us.com
http://www.ed-hardy.us.org
http://www.oakleysunglassesoutletwholesale.us.com
http://www.authenticcoachfactoryoutletonline.us.com
http://www.raybansunglassess.com.co
http://www.mlbjerseyswholesale.us.com
http://www.christianlouboutinoutlet.com
http://www.jordanshoes.us.org
http://www.katespadeoutlets.us.org
http://www.tomsoutletonline.us.com
http://www.columbiashoes.us.com
http://www.michaelkorsoutletstores.us.org
http://www.lecoqsportifshoes.us.com
http://www.burberryhandbagsoutlet.in.net
http://www.oakleyssunglasses.com.co
http://www.catboots.us.com
http://www.ysl-handbags.us.com
http://www.adidas.in.net
http://www.rosherun.org
http://www.parkerpens.us.com
http://www.aididasyeezy.org.uk
http://www.michaelkorsoutletonline.us.org
http://www.kevindurant9shoes.org
http://www.adidasfootballboots.me.uk
http://www.tiffanyco.nom.co
http://www.nikeroshe.org.uk
http://www.ponyshoes.us.com
http://www.filashoes.us.com
http://www.coachhandbags-onlineoutlet.us.com
http://www.christianlouboutinoutletusa.us.com
http://www.michaelkorsoutletclearance.us.org
http://www.oakleysunglasses.gr.com
http://www.birkenstocksandals.org
http://www.michael-korsbags.us.org
http://www.coachoutletofficial.us.com
http://www.stansmith.us.com
http://www.burberryoutlet-online.net.co
http://www.adidassuperstar.name
http://www.oakleysunglasses-outlet.us.org
http://www.outlet-toms.cc
http://www.michaelkors--outlet.com.co
http://www.coachoutlet-online-store.com
http://www.longchamp-handbags.us.org
http://www.michaelkors--outlet.us.com
http://www.manoloblahnik.us
http://www.louisvuittonbelt.us.com
http://www.christianlouboutin.name
http://www.raybanssunglasses.com.co
http://www.adidas-nmdxr1.us.com
http://www.jordans.in.net
http://www.ferragamooutlet.us.com
http://www.vansshoes.us.org
http://www.ray-banssunglasses.com.co
http://www.adidasyeezy-boost350v2.us
http://www.tomsuk.org.uk
http://www.cheap-jordans.us.com
http://oakley.sunglassesonline.us.com
http://www.nikesb.us
http://www.raybansunglasses.nom.co
http://www.louboutinparis.fr
http://www.fitflopssaleclearance.us.org
http://www.truereligion.net.co
http://www.christianlouboutinonlineoutlet.us.com
http://www.columbiasportswear.in.net
http://www.toryburchoutlet.net.co
http://www.michaelkorsbags.in.net
http://www.nikefootballboots.org.uk
http://www.timberlandboots.org.uk
http://www.truereligionjeans-outlet.us.com
http://www.louis-vuittonoutlet.cc
http://www.adidasoutletstore.net
http://www.michael-kors--handbags.com
http://www.kobe12shoes.us.com
http://www.ralphlaurenoutletofficial.us.com
http://www.replica-watches.us.com
http://www.adidas-nmdr1.us.com
http://www.coachoutletcheap.us.com
http://www.adidasyeezy-boost.us.com
http://www.true-religion.me.uk
http://www.michaelkorsus.us.com
http://www.mcm.us.org
http://www.michaelkors--outlet.us.org
http://www.vibramfivefingers.in.net
http://www.reebok-shoes.us.com
http://www.christianlouboutinoff.us
http://www.outletmcm.us
http://www.cheapraybans.ca
http://www.toms.us.org
http://www.nikestore.me.uk
http://www.burberryoutlet-sale.name
http://www.outletlongchamp.us.org
http://www.nikeairmax2017.org
http://www.christianlouboutin-paris.fr
http://www.louisvuittonoutlettrade.us.com
http://www.oakleyssunglasseswholesale.us.com
http://www.michaelkors-outlet.nom.co
http://www.nikefreerun.us.com
http://www.leejeans.us.com
http://www.lebronjamesshoes14.us
http://www.adidas-nmd.co.uk
http://www.raybanssunglassesuk.co.uk
http://www.thenorthface.net.co
http://www.eccoshoes.in.net
http://www.nikeairmaxuk.me.uk
http://www.birkenstock.us.org
http://www.tomsoutlet.org
http://www.jordanoutlet.us.com
http://www.fitflopssaleuk.org.uk
http://www.coach-factoryonline.us.org
http://www.christianlouboutin.me.uk
http://www.nikeairforce1.in.net
http://www.hermes.in.net
http://www.michaelkorshandbagsuk.uk
http://www.coachfactoryoutletonlinesale.us.com
http://www.nikeoutletstore.us.com
http://www.michaelkorsbagsuk.co.uk
http://www.poloralphlauren--outlet.us.com
http://www.coachhandbags.cc
http://www.montblanc-pen.name
http://www.fredperrypoloshirts.us.com
http://www.katespade-outlet.net.co
http://www.michaelkorshandbag.us
http://www.michaelkorsuk.com.co
http://www.longchamp-outlet.us.org
http://www.vansshoesoutlet.us.com
http://www.michaelkorstotebags.us.com
http://www.michael-kors-handbags.us.org
http://www.rayban.org.uk
http://www.pumashoes.us.com
http://www.raybanpascher.fr
http://www.outletcoachfactory.us.com
http://www.giuseppe-zanotti.us.com
http://www.nikesoccershoes.us.com
http://www.raybansunglassesoutlet.net.co
http://www.nike-rosherun.in.net
http://www.michaelkorsoutletonlinesale.us.com
http://www.nikeoutlet-online.com
http://www.mbt.us.com
2017.3.24xukaimin

   

http://www.raybansun-glasses.com.co
http://www.michaelkorsoutlet-online.in.net
http://www.yeezyboost.adidassale.net
http://www.coachoutletcoachoutletstore.us.com
http://www.ralph-laurenpolooutlet.us.com
http://www.ralphlaurenofficial.us.com
http://www.raybansunglasses.co-sunglasses.com
http://www.coachoutlet-clearance.us.org
http://www.true-religionoutletstore.us.com
http://www.truereligion-outletstore.us.com
http://www.katespadeshandbags.us
http://www.longchampoutlet.us.org
http://www.adidasyeezyshoes.name
http://www.coach-outletonlinecoachfactoryoutlet.us.com
http://www.raybansunglassesoutlet.co-sunglasses.com
http://www.cheapjordans.name
http://www.michaelkorsoutletonlinestore.us.org
http://www.raybansunglassesonsale90off.us.com
http://www.oakleysunglasseswholesales.us.com
http://www.michaelkorssoutletclearance.us.com
http://www.adidasshoes.us.org
http://www.christian-louboutinshoes.us
http://www.adidasyeezy-shoes.us.com
http://www.mbtshoesoutlets.us.com
http://www.oakleysunglasseswholesaleonline.us.com
http://www.adidasyeezyshoes.adidassale.net
http://www.kate-spadeoutletstore.us.com
http://www.airjordan.us.org
http://www.nikeoutletstorelocations.com
http://www.adidasoutlet.com.co
http://www.mont-blancpens.us.com
http://www.cheapnfljerseys.eu.com
http://www.mlbjerseys.net
http://www.nikeshoes.com.co
http://www.nikeshoes.nike-com.com
http://www.coachfactoryoutletmiami.us.com
http://www.cheapraybansunglasses.co-sunglasses.com
http://www.polooutlet.amegov.com
http://www.raybansunglassesformen.us.com
http://www.michael-korsoutletstore.in.net
http://www.michaelkorsoutlet-clearances.us.com
http://www.michael-korshandbags.in.net
http://www.fredperryoutlet.us.com
http://www.polooutlet.name
http://www.christian-louboutinoutlet.us.org
http://www.coachfactoryoutletonlinestores.us.com
http://www.fitflopsaleclearance.us.com
http://www.cheapraybans-sunglasses.us.com
http://www.airjordan4.us
http://www.pandorajewelrycharms.us.com
http://www.poloralphlaurenfactorystore.us.com
http://www.michaelkorsoutletclearancee.us.com
http://www.coachoutletonlinecoachfactoryoutlets.us.com
http://www.coachoutletonlinecoachfactoryoutlet.com.co
http://www.michaelkorsoutlet-clearance.org
http://www.pradaoutlet-store.us.com
http://www.raybanssun-glasses.com.co
http://www.longchampoutletofficial.us.com
http://www.truereligionjeans-sale.us.com
http://www.asicsrunningshoes.us.com
http://www.polooutlet.us.org
http://www.oakleysunglassescheaps.us.com
http://www.nike-shoes.us.com
http://www.michaelkorsoutlet-clearance.us
http://www.michaelkorsoutletofficial.com
http://www.edhardyclothing.us.com
http://www.mcmoutlets.us.com
http://www.pandorajewelry-outlet.us.com
http://www.truereligionjeanss.us.com
http://www.michaelkorsoutletofficials.us.com
http://www.oakley-sunglassesoutletonline.us.com
http://www.coachoutletcoachfactoryoutlets.us.com
http://www.coachfactoryoutletofficials.us.com
http://www.poloralphlauren.amegov.com
http://www.nikeshoes.up-nike.com
http://www.adidasoutlet.us.org
http://www.oakley-sunglassesclearance.us.com
http://www.coachfactory-outlet.eu.com
http://www.coachfactoryoutlet-coachoutlet.us.com
http://www.pandoraoutlets.us.com
http://www.oakleysunglassesformen.us.com
http://www.katespadeoutlet-store.us.com
http://www.oakleysunglassesfactory.us.com
http://www.coachfactoryoutletsales.us.com
http://www.mbtshoescheap.us.com
http://www.lacosteoutlet.us.org
http://www.yeezyboost350-v2.us.com
http://www.michaelkorsoutletclearancehandbags.us.com
http://www.ralph-laurenpolo.us.org
http://www.nikeoutlet.com.co
http://www.cheapjordansfor-sale.us.com
http://www.christianlouboutin.com.co
http://www.polooutletralphlauren.us.com
http://www.adidasnmd-r1.us.com
http://www.kate-spadeoutlet.us.org
http://www.nikeshoesoutlet.us.com
http://www.cheapmlb-jerseys.us
http://www.ralphlaurenoutletonlinestore.us.com
http://www.fitflops-saleclearance.us
http://www.coach-outletonlineclearance.us.com
http://www.mlbjerseys-wholesale.us.com
http://www.oakleysunglasseswholesaler.us.com
http://www.pandoraoutletstore.us.com
http://www.nike-shoes.us.org
http://www.pradaoutletstore.us
http://www.fitflopssaleclearance.name
http://www.cheapjordans-forsale.us.com
chenlili20170327

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie