Exceptionalisme als gevaar voor de open samenleving

In de blog: Over de ethiek van de seculiere samenleving reacties: 31 pdf print

Terwijl ik een interessant interview van Richard Dawkins op Al Jazeera bekeek, viel me weer eens het raadsel van de atheistische religie op. Dawkins hield staande (en ik ben het met hem eens) dat religie veel kwaad heeft veroorzaakt. Zoals dikwijls volgde prompt de vraag: maar wat met Stalin, wat met Hitler?

-->

Ik denk dat atheisten deze vraag ernstiger zouden moeten nemen. Zeggen dat stalinisme en nazisme ook een soort religie zijn, is de doelpalen verzetten. Men kan de definitie van religie maar oprekken tot bepaalde redelijke grenzen.

Toegegeven, er bestaat een negatieve overeenkomst tussen nazisme, stalinisme en allerlei machtsgodsdiensten: ze hebben allemaal getracht andere overtuigingen te verbieden en te vervolgen. De positieve overeenkomsten zijn beperkter. Er is het geloof in de eigen groep en het eigen gelijk, maar daar houdt het ook op. Wie niet in goden gelooft is een atheist. Maar een atheist kan niet verontwaardigd reageren als iemand atheisten ook religieus noemt, om dan later zelf atheistische massamoordenaars bij "een soort religie" onder te brengen.

Men kan niet alle kwaad aan religie wijten, en alle verbetering aan geloodsafval. Zowel religie als atheisme zijn veelomvattende verzamelnamen, en binnen elk zijn er variaties van goed tot kwaad. Het kwaad van religie kent een lange en gruwelijke geschiedenis, en ondanks dat openbaar atheisme nog slechts kort bestaat, blijken atheisten niet het kwade te verwerpen samen met het theisme.

Wat is dan het kwade? De ontkenning van individuele rechten en vrijheden - de overtuiging meer rechten en minder plichten te hebben dan anderen, om reden van ras, sekse, overtuiging, afkomst of nationaliteit. De juiste scheidslijn is exceptionalisme: de gedachte dat de eigen groep meer gezag of rechten heeft dan anderen is het echte kwaad.

Het maakt niet uit wat iemand gelooft, zolang men niet gelooft hoger te staan dan anderen, of men anderen het recht ontneemt iets anders te geloven. Moslims of christenen die niet van anderen - vreemden of familie, volwassen of kinderen - verwacht dat ze zich aanpassen of onderwerpen kan men niets verwijten.

Het christendom, de islam, het stalinisme en het fascisme zien of zagen zichzelf als boodschappers van een hogere waarheid, en kennen zich het recht toe te bestraffen wie deze waarheid en haar boodschappers niet wil aanvaarden.

Maar laten we de gevaren eerlijk benoemen. Waar heerst het exceptionalisme vandaag?

  • bij christenen in de USA - het zogenaamde Christian Right - die de bijbel aan de hele samenleving willen opleggen, en ijveren voor oorlog.
  • bij moslims die de shariah aanhangen en waar dan ook (en wanneer dan ook) willen invoeren.
  • bij Amerikaanse nationalisten die menen dat hun land een internationale zending heeft.
  • bij Israeli's die Palestijnen minderwaardig vinden, en de extremistische christenen die hen bijvallen.
  • bij Neurologen, biologen, bedrijfsleiders en economen die defaitisme prediken.

Een moderne samenleving vereist dat alle individuen dezelfde rechten hebben. Dit is niet verzoenbaar met bijzondere rechten voor religies en nationaliteiten of rassen, en het is ook onverzoenbaar met theorieën - wetenschappelijke, ideologische, religieuze,... - die ongelijkheid tussen individuen verdedigen.

Alleen als dat besef algemeen ingang vindt, kan er een waarachtige democratie ontstaan, waarin elke burger vrij en onbevreesd kan spreken, en is het niet langer mogelijk groepen te misbruiken of oorlog te voeren.


Zie ook http://www.sigervanbrabant.be/blog/


Reacties (31)

   

Wat bedoel je precies met theorieën die ongelijkheid tussen individuen verdedigen? Mensen zijn nou eenmaal niet gelijk, qua intelligentie, kracht, gezondheid, en noem nog maar twintig factoren, inclusief macht. Wat zou er dan wèl gelijk moeten zijn?

   

Dag Siger
allemaal netjes geschreven. Maar ik blijf het herhalen wat wordt er gebruikt voor definitie van Christendom?
ik citeer uw tekst 'Het christendom,.... zien of zagen zichzelf als boodschappers van een hogere waarheid,' Inderdaad: JUIST
' en kennen zich het recht toe te bestraffen wie deze waarheid en haar boodschappers niet wil aanvaarden.' ONJUIST: geef me de tekst aan in het nieuwe Testament dat dit ondersteunt.
Bespaar u de moeite het staat er niet in.
Wat er wel is , dat is dat 'mensen' de NT misbruiken en anderen misleiden
En over die mensen of instellingen 'praat' 'filosofeert' iedereen, en haalt men in feite de mooie boodschap van de Bijbel naar beneden.
Inderdaad: als men met een wereldse bril kijkt naar de dingen die rond ons gebeuren, is deze uiteenzetting heel netjes geschreven. Geen speld krijg ik ertussen..
Groetjes
en nog een prettige eindejaarsfeesten
Groetjes
Pauls

   

Beste Pauls,

Oordeelt niet opdat gij niet geoordeeld wordt.
Trek eerst de balk uit eigen ogen voordat je de splinter in de ander ziet.

Ieder een goed einde en een goed begin.

   

Dag Eskon
gelukkig nieuwjaar!
in mijn vorige reactie heb ik geen enkel oordeel geveld, nietwaar?
Groetjes
Pauls

   

Kweetal,

<<<Wat bedoel je precies met theorieën die ongelijkheid tussen individuen verdedigen?>>>

Voor wetenschap: de theorie dat verschillen tussen mensen onveranderlijk zijn.
Voor ideologie: de theorie dat eigen volk beter volk is.
Voor religie: de theorie dat god mensen uitkiest.

<<<Mensen zijn nou eenmaal niet gelijk, qua intelligentie, kracht, gezondheid, en noem nog maar twintig factoren, inclusief macht. Wat zou er dan wèl gelijk moeten zijn?>>>

Laat me maar direct toegeven dat ik me hier niet met syllogismen uit kan praten. Mijn eerste redelijke antwoord zou zijn dat ik met gelijkheid niet bedoelde dat we allemaal dezelfde schoenmaat of dezelfde opvattingen hebben, maar wel dat mensen, onafhankelijk van die kenmerken, gelijk behandeld moeten worden. Je zal daar op antwoorden dat het niet de bedoeling kan zijn misdadigers hetzelfde te behandelen als onschuldigen, en ik zou dan weer verder naar een betere formulering op zoek gaan. Maar ik verwacht niet dat we er met deductieve redeneringen uitkomen.

Om te weten of iemands rechten met de voeten getreden worden, kan je je in diens plaats stellen, en je afvragen of je dezelfde behandeling zou aanvaarden. Geen syllogismen dus, maar inductief onderzoek. De Gouden Regel, of de Categorische Imperatief, in zekere vorm. Primaten en vogels hebben er naar het schijnt spiegelneuronen voor.

   

Misschien hebben we hier weer iets aan de goeie ouwe Kant. Die zei dat mensen nooit als middel mogen worden gebruikt, maar altijd een doel op zichzelf zijn.

   

Pauls en Eskon,

Feitelijk houdt de blog ook in, onrechtstreeks, dat je iemand die geen interesse heeft in wat de bijbel zegt, niet met de bijbel moet lastigvallen.

Ook allen mijn beste wensen voor 2013, en de moed in alle vrijheid van gedachten te wisselen, zonder voorschriftjes.

   

Kweetal,

Helemaal eens.

   

Dag Siger en anderen
ik ben met u eens, maar een 'verkeerde' definitie van Christendom hanteren, en daarop bouwend wekt bij mij ook wrevel op. Niettegenstaande dit, vind ik wel een goeie blog.

Ik heb wel een andere doordenkertje. Al de grote 'veroveraars' der tijden, deden zij dat niet opdat hun bevolking het goed zouden hebben? Maar is het dan zo als je het goede voor je bevolking wilt dan je dan andere volkeren moet overwinnen en het behandelen als tweede rangsburgers of nog erger, als slaven? 'Lebensraumte'?

'Om te weten of iemands rechten met de voeten getreden worden, kan je je in diens plaats stellen, en je afvragen of je dezelfde behandeling zou aanvaarden.'

Ook een eigenaardige redenering. Impliceert dit niet dat je de 'andere' zijn gewoontes moet kennen? (cultuur en zo?). Ware de volgende redenering niet gemakkelijker: doe niet aan een andere wat je zelf niet wilt dat een andere met jouw zou doen? Zo hadden we waarschijnlijk geen veroveringsoorlogen gekend.

Groetjes
Pauls

   

Beste Pauls,

Ik denk dat de meeste veroveraars (of allemaal?) zich weinig aan hun bevolking gelegen laten. Tenslotte sturen ze de eigen bevolking en anderen de dood in om fabeltjes, kost een oorlog fortuinen die dezelfde bevolking moet opbrengen en vernielt hij de hele economie. Hoeveel armoede in Afrika is niet veroorzaakt door oorlogen?

Verder is er niet zoveel verschil tussen "anderen niet aandoen wat je zelf niet wilt"; "mensen niet gebruiken maar zien als doel op zich"; "je afvragen of je dezelfde behandeling zou aanvaarden". Ik denk dat ze allemaal mensen kunnen afhouden van het schenden van individuele rechten, en tot empathie of altruisme leiden en uiteindelijk tot meer voorspoed en vrede.

Dat je je eerst in een andere cultuur zou moeten verplaatsen, zou betekenen dat die cultuur uit essentieel andere mensen bestaat dan de eigen cultuur, en dat geloof ik (gezien mijn blog) niet. Ik herinner me bijvoorbeeld een interview van een US generaal tijdens de Vietnam-oorlog, die uiteenzette dat de dood in het Oosten een hele andere betekenis heeft dan in het Westen, wat het hem blijkbaar makkelijk maakte Vietnamezen te doden. Een van zijn argumenten was, dat de rouwkleur daar niet zwart maar wit is. Het is beter je in andere mensen te verplaatsen zonder culturele sprookjes, dan jezelf zo griezelig om de tuin te leiden.

   

De Nederlandse ex-koningin Wilhelmina is in 1962 in het wit begraven. Ik weet niet precies hoe Vlamingen tegen Nederlanders aankijken, maar of ze denken dat Nederlanders het niet erg vinden om dood te gaan, betwijfel ik.

   

dag siger
uw uitleg stemt tot nadenken. dank
Pauls

   

-Ook democratie eist volledige gelijkheid tussen de burgers .
-Maar ook democratie moet leiders hebben ; en leiders hebben nu eenmaal onderdanen en volgelingen . -Valère De Brabandere-

   

Valere,

Als het goed is hebben burgers in een democratie vertegenwoordigers, geen leiders. Of dat echt zo is hangt mi. van hun graad van emancipatie af. En die zien we gelukkig langzaam voortschrijden.

   

Hallo Pauls,

Ik denk niet dat je iemand veroordeelt hebt in de reactie maar je beoordeelt wel, mits de kritiek opbouwend is vind ik het wel kunnen.

   

Beste Eskon,

Je zegt (voor zover ik je begrijp) onder meer:
<<< voor mij ligt de grens bij het samen kunnen leven van verschillende groepen.>>>
Daar ben ik het fundamenteel mee oneens. Het gaat uitsluitend om het samen kunnen leven van individuen.

Groepen hebben géén rechten, alleen individuele personen hebben rechten. Dat komt doordat groepen gevormd worden door mensen die ten allen tijde de keuze hebben wel of niet tot die groep te behoren. Als dus een groep rechten zou hebben, zouden de rechten van deze individuen vanzelf niet langer gegarandeerd zijn.

De "vrouwenkwestie" in de SGP bijvoorbeeld interesseert me enkel voor zover vrouwen (dat zijn individuen) ongelijk behandeld worden. De SGP interesseert me verder weinig tot niets.

   

Beste Siger

Een groep is niets anders dan individuen die gezamenlijk iets willen bereiken (bijv politiek)
En mensen worden verdeelt in groepen. Kwesties op microniveau brengen laat ze misschien verdwijnen in een soort mist; Het Clara Wichtmanfonds handelde niet voor een paar individuen uit de SGP.
Mannen worden gediscrimineerd in de zorg en het onderwijs als je naar de aantallen kijkt. En de discriminatie is nu statistisch als lid van een grote groep word je minder snel aangenomen.

En als je focust op het individu ben je geen teamspeler, iets wat zorgt voor gebroken huwelijken en een ingestorte bevolkingspiramide. Kortom zelf gerichtheid en egoïsme.

Ik las net in het laatste nummer van Bewaar Het Pand een gedicht van Geert Gossaert over 'de verloren zoon'
Dit is de houding van een ware Christen ten aanzien van een individu die uit de groep valt. Hij krijgt waar hij recht op heeft, in dat geval zijn erfdeel en mag vertrekken. Maar de ouders wachtten tot hij thuiskomt.

   

Dag siger en eskon
ik volg jullie reacties: dit is van het hoogste niveau, toch voor mij
groetjes
¨Pauls

   

Beste Eskon,

<<<Een groep is niets anders dan individuen die gezamenlijk iets willen bereiken (bijv politiek)>>>
Dat is waar, maar waarom zou de groep de rechten van haar leden mogen opheffen?

<<<En mensen worden verdeeld in groepen. Kwesties op microniveau brengen laat ze misschien verdwijnen in een soort mist>>>
Ik weet niet of ik je begrijp. Ik zeg niet dat groepen niet bestaan of niet mogen bestaan, ik zeg alleen dat ze als groep geen rechten hoeven te hebben. Uiteraard hebben mensen in een groep wél rechten, namelijk dezelfde als de mensen buiten die groep.

<<<Het Clara Wichmannfonds handelde niet voor een paar individuen uit de SGP.>>>
Waarop steunt die ontkenning?
Het Clara Wichmannfonds heeft duidelijk gesteld dat het handelde voor rechten van vrouwen in de SGP. Zo werd de klacht ook aangenomen door het Europese Hof.

<<<Mannen worden gediscrimineerd in de zorg en het onderwijs als je naar de aantallen kijkt. En de discriminatie is nu statistisch als lid van een grote groep word je minder snel aangenomen.>>>
Ik weet ook niet of ik deze zin begrijp. Ik neem aan dat je niet bedoelt dat de SGP vrouwen mag discrimineren omdat elders mannen gediscrimineerd worden?
Want je bent het misschien met me eens dat niemand gediscrimineerd mag worden?

<<<En als je focust op het individu ben je geen teamspeler, iets wat zorgt voor gebroken huwelijken en een ingestorte bevolkingspiramide. Kortom zelfgerichtheid en egoïsme.>>>
Als het over rechten gaat, kan je alleen maar focussen op het individu. Als je er bij voorbaat van uitgaat dat de rechten van het individu niet passen in een team, dan is er een mensenrechtenprobleem met dat team. Maar ik denk dat er heel wat groepen van mensen zijn waar hun rechten niet met de voeten getreden worden en waar ze toch een puik team vormen.
Je sprong naar gebroken huwelijken en vandaar naar bevolkingspyramides en egoisme is me alweer een raadsel. Je zal toch niet bedoelen dat als vrouwen hun man niet gehoorzamen, de bevolking zal dalen en de beschaving zal vervallen?

   

Ik kan hier niet op een beschaafde manier op reageren, dus geef ik het maar op.

   

@ siger,
Heb je een Nederlands woord voor 'exceptionalisme'? Duidelijkheid vóór alles.

   

Het is goed Nederlands hoor. Uit mijn Dikke Van Dale:

exceptionalisme
ex·cep·ti·o·na·lis·me
/EksEpSonalIsm«/, /EksEpsjonAlIsm«/
het; g.mv.
<Eng. exceptionalism
1. beredeneerde aanspraak op de status van uitzonderlijkheid

   

aha, uitverkorenheidswaan! Uitvinding van de stichter(s) van het Judaisme, in 622 vC in Jeruzalem, om hun gloednieuwe politieke en collectivistische ideologie voor aanhangers aantrekkelijk te maken. Ja, een bron van veel onheil.

   

Zoals ik al schetste in mijn blog, is de waan uitverkoren te zijn lang niet de enig mogelijke oorzaak van exceptionalisme.

(Terzijde, "uitverkorenheidswaan" is geen Nederlands woord.)

   

Kan dat gezeur over de bijbel hier niet eens ophouden? Er zijn toch andere forums om daarover te discussiëren.

   

Heb enkele lange, onbegrijpelijke posts gewist.

Dit is geen open forum maar een thematische blog. Alle commentaar op die blog (die men dan eerst moet gelezen hebben) is welkom. Taalkundige en andere nonsens die niets bijdragen aan het te bespreken onderwerp worden verwijderd, zodat de draad als geheel (her)leesbaar blijft.

   

Nog even over het zich verplaatsen in andere bevolkingen.

Ik schreef hierboven:
<<<Ik herinner me bijvoorbeeld een interview van een US generaal tijdens de Vietnam-oorlog, die uiteenzette dat de dood in het Oosten een hele andere betekenis heeft dan in het Westen, wat het hem blijkbaar makkelijk maakte Vietnamezen te doden.>>>

In een blog over exceptionalisme had Georg W.H. Hegel, de profeet van het kolonialisme en het christelijk exceptionalisme, niet mogen ontbreken. Hier een citaat uit de "Philosophy of history":

<<<The Negroes indulge, therefore, that perfect contempt for humanity, which in its bearing on Justice and Morality is the fundamental characteristic of the race. They have moreover no knowledge of the immortality of the soul, although spectres are supposed to appear. The undervaluing of humanity among them reaches an incredible degree of intensity. Tyranny is regarded as no wrong, and cannibalism is looked upon as quite customary and proper. Among us instinct deters from it, if we can speak of instinct at all as appertaining to man. But with the Negro this is not the case, and the devouring of human flesh is altogether consonant with the general principles of the African race...">>>

En hij vervolgt:
<<<"...In the contempt of humanity displayed by the Negroes, it is not so much a despising of death as a want of regard for life that forms the characteristic feature. To this want of regard for life must be ascribed the great courage, supported by enormous bodily strength, exhibited by the Negroes, who allow themselves to be shot down by thousands in war with Europeans.">>>

Dus de grote filosoof zegt:
"Het is niet zozeer doodsverachting als wel gebrek aan levensdrang dat de neger kenmerkt. Aan dit gebrek moet de onverschrokkenheid en lichaamskracht van negers geweten worden, die zich met duizenden laten neerschieten in oorlogen met Europeanen."

Veel wijzer was Confucius:
"Alle mensen zijn hetzelfde. Slechts hun gebruiken verschillen."

   

Eskon,

Vervolledig je zinnen zodat ze begrijpelijk worden, en gebruik hoofdletters en zintekens. Als je je niet duidelijk kan uitdrukken zal ik je post verwijderen.

Je lijkt "Confusius" wel.

   

Beste Siger,

Bedankt ik zal proberen het te verduidelijken.

"as a want of regard for life"
In tegenstelling tot memento mori de eigen (westerse) cultuur bevreesd voor de dood; staat Afrika met: Geen vrees voor de dood maar een gebrek=want aan respect=regard voor het leven.
Als voorbeeld noemde hij kannibalisme.

De mentaliteit is daar vaak nog dat je genoeg verdient om weer te kunnen rusten.
Daarbij speelt het warme klimaat een grote rol.Hier werken de mannen (meer) en in Afrika vaker de vrouwen.
'Negers' zijn onafhankelijker. Europeanen centraliseren en bureaucratiseren.

Kracht en moed zijn geen negatieve uitspraken.
Kracht omdat ze de enigste waren die slavenarbeid konden 'overleven'
Moed omdat ze zich niet overgevan.

WH Hegel leefde lang geleden met gelimiteerde bronnen, Hegel verdeelde religies in een paar niveaus, en dat werkt ook op basis van evolutie, zoals de oude rassenleer dat de aboriginal de laagste levensvorm was.
Doch die stukken geschiedenis zullen geen reden zijn voor exceptionalisten van vandaag uitzonderingen daargelaten natuurlijk.

Israël was uitverkoren en daarom apart gezet. In die cultuur was de oudste zoon de exceptionalist. God koos de mindere en niet Ismael of Ezau of Ruben, en vreemdelingen zoals Rachab de Hoer en Ruth de Moabietische.
De Zeloten als factie ontstond door de volkstelling rond de geboorte van Christus maar is in 70 na christus met de val van Jeruzalem al ten onder gebracht.
Dat is onze Christelijke achtergrondgeschiedenis, waar met de geboorte van Jezus het grote belang van Israël eindigde.
Het bloed der martelaren is het zaad van de kerk; en koren en onkruid samen op laten groeien is typisch Christelijk. Of zoals Paulus schrijft in Romeinen 3:9 "Zijn wij uitnemender? Ganselijk niet;" ....allen onder de zonde zijn.

Uitverkiezing als theologische term is niet gebaseerd op goede werken maar op genade. Hierin zit wel onderling verschil. In bovenstaande zin zet ik me al af tegen de RK. Anabaptisme leidde wel tot excessen. Zelf ben ik van de nadere reformatie
Gedenk te sterven is het tegenovergestelde van: pluk de dag want morgen sterven wij. (De negatieve en positieve 'polen' nu en toekomst)
Het Amerikaanse Christelijk rechts word gedeeltelijk gedreven door pluk de dag, vooral op economisch gebied tegenover schuldgevoel en wantrouwen (Vietnam en de koude oorlog). Isolationisten verloren nipt van Teddy Roosevelt en de 2e wereldoorlog maakte terugkeer onmogelijk)En komt als jonge snel ontwikkelende staat in een spagaat terecht waar het de stabiliteit moet waarborgen van de wereld.

   

Beste Kweetal,
Hoe wil je een godsdienst beoordelen zonder een kijken naar de leer en geschriften? Als Calvinist is het principe Sola Scriptura een belangrijk onderdeel van mij en van 'christelijk exceptionalisme'
Je enthousiasme om je gebrek aan enthousiasme kenbaar te maken is hartverwarmend, onverschilligheid leid tot weinig.

Als seculiere samenleving niet om kunnen gaan met religie is een gevaar voor de open samenleving.
Als er Joden en moslims op deze blog reageren hoe ver wil je dan met hen gaan?

   

Valère

-Maar ook democratie moet leiders hebben ; en leiders hebben nu eenmaal onderdanen en volgelingen .

Ik zie meer in leidende visies dan in leiders.
En die visies dan graag geemancipeerd opgesteld in een balans van vanonderaf en vanbovenaf.
Waarbij voor wetenschap een belangrijke rol is weggelegd;

Voor zover er leiders zijn, staan die in dienst van de gezamenlijke visies.

Jeroen

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie