Materialisme

In de blog: Over de ethiek van de seculiere samenleving reacties: 4 pdf print

Kunnen materialisten van de Mattheuspassie van Bach houden? Denken materialisten dat mensen geestloze robotten zijn? Hebben materialisten geen gevoelens als compassie of ontroering?

Ik denk dat er niets is buiten de natuurlijke wereld. Nauwkeuriger: ik meen stellig dat "buiten de natuurlijke wereld" zelf niet bestaat. Dat is de essentie van materialisme.

Wie niet in goden gelooft, is een atheist; wie niet in goden, engelen, geesten en demonen gelooft, is een materialist. Om een onderscheid met het negentiendeeeuwse mechanistische wereldbeeld te maken, heeft men alternatieve benamingen als "naturalisme" of "fysicalisme" voorgesteld, en er zijn al ontzettend ingewikkelde teksten geschreven over overeenkomst en verschil tussen deze benamingen of begrippen. Het heeft echter geen zin immer nieuwe benamingen te zoeken voor iets wat op zich eenvoudig te omschrijven is.

Zwaartekracht, hersenen, ideeën, wil, vrijheid, geest... komen voort uit natuur - natuur ontstaat niet uit geest. Voor het eerste, geest uit natuur, hebben we talrijke waarnemingen en bevestingen:

  • een foetus begint als een hoopje cellen, eerst later komt intelligentie.
  • een ei wordt een kip.
  • Adam was eerst dode klei.
  • de aarde was er eerst, daarna was er op aarde leven en bewustzijn.
  • licht en geluid komen altijd van een bron.
  • spraak gebruikt stembanden.
  • dode lichamen leven niet.
  • alle apparaten zijn materieel.
  • ...

Anderzijds is er nog nooit een geest aangetoond zonder materie. We begrijpen ook steeds beter de processen waarmee geest ontstaat uit de natuur, en steeds meer oude voorstellingen worden afgedankt.

Misschien zullen we in de toekomst nog beter begrijpen hoe de geest van levende wezens werkt, misschien niet. Maar het is niet juist, dat wetenschap enkel kan spreken over zich herhalende en meetbare dingen, en daarom niets kan vertellen over boven- of buitennatuurlijke verschijnselen. De geschiedenis bijvoorbeeld onderzoekt eenmalige feiten. Het is niet omdat iets geen sporen nalaat, dat het niet bestaat, maar het maakt geen verschil of iets wat geen sporen nalaat bestaat.

Het is wél voldoende duidelijk dat onze hersenen ophouden met denken als ze sterven. Enkel bepaalde levende organismen bezitten een aktieve geest, eerst als hulpmiddel om zich lichamelijk voort te bewegen. Aangezien er geen zielen bestaan die zonder lichamen overleven, kan er ook geen denkende schepper bestaan hebben voor de materiele wereld.

Materialisme zegt niet dat de wereld enkel harde stof is, wel dat alle verschijnselen natuurlijk zijn. Aangezien alle verschijnselen natuurlijk zijn bevat de natuurlijke wereld alles, ook gevoelens als compassie en ontroering. Er bestaan zowel gelovigen als ongelovigen die menen dat materialisme alles verwerpt wat ooit door religie geclaimd werd, maar materialisme verwerpt verklaringen, geen verschijnselen.

Dit misverstand kan mooi geillustreerd worden met het verschijnsel "licht", waarvan men in vroeger tijden geloofde dat het een geestelijk (goddelijk) en onstoffelijk fenomeen was. Plotinus meende dat puur licht van buiten de natuur in de natuur viel, en ging daarover het debat aan met de wetenschap en de natuurwetten van zijn tijd. Dit bleef doorzinderen in het christendom. God was het licht van de wereld, en kerken werden bekleed met gekleurde ramen en gevuld met kaarsen. Sinds Galilei weten we dat alle licht voortkomt uit de natuur. Of het een trilling is of uit afgevuurde deeltjes bestaat is daarbij niet ter zake. Wat voor licht geldt, geldt ook voor kleuren, krachten enz... Ze zijn géén illusies.

Men kan de natuurlijke wereld alleen maar waarnemen langs de weg van natuurlijke eigenschappen. Het zou naïef zijn te denken, dat de eigenschappen van materie er werkelijk los van gemaakt kunnen worden. We kunnen ons geen werkelijkheid "an sich" voorstellen zonder er stilzwijgend een waarnemer (een universal witness) bij te denken. De natuur is niet het ding en niet de waarnemer, maar hun raakvlak. Als een steen zijn kleur, zijn gewicht, zijn vorm etc... zou verliezen, zou hij ophouden te bestaan. Voor een materialist zijn de eigenschappen van materie de materiele wereld zelf. Uit deze eigenschappen leiden we wetmatigheden af en trachten we onze wereld beter te begrijpen. Dat doen we als sociale wezens, met inzet van zowat alles, van zintuigen tot bibliotheken.

Omstreeks 1930 schreef de befaamde geneticist J.B.S Haldane in zijn essay Some Consequences of Materialism):

Ik ben zelf geen materialist, want als materialisme juist zou zijn, lijkt het me dat we niet kunnen weten of het waar is. Als mijn meningen het resultaat van chemische processen in mijn brein is, zijn ze gebonden aan de wetten van de chemie, niet die van de logica. Anders gesteld, als en superbiochemicus mij atoom per atoom zou nabouwen, zou de robot, volgens de materialistische standpunt, al mijn herinneringen bezitten. Dat eou kunnen, maar in dat geval is kennis onmogelijk.

Vergelijkbare argumenten werden ingebracht van C.S. Lewis tot Plantinga, in meer of minder detail en in verschillende bewoordingen, maar steeds met deze strekking: als alles materie was, zouden er geen onafhankelijke ideeën bestaan; en als er geen onafhankelijke ideeën bestaan, kan ook materialisme niet gedacht worden; dus materialisme weerlegt zichzelf.

Enkele jaren later wijzigde J.B.S Haldane zijn oordeel in een voetnoot:

...vooreerst werd het materialisme heel wat aannemelijker dan tien jaar geleden, nu we zien dat materie een aantal dingen niet kan die eraan waren toegedicht door metafysici. Verder ben ik begonnen met me het dialectisch materialisme eigen te maken, een theorie die zeer verschilt van het mechanistisch materialisme van de achttiende en de negentiende eeuw, en voor mij veel aannemelijker.

Het dialectisch materialisme, door Marx en Engels ontworpen als een omkering van het dialectisch idealisme van Hegel, houdt in dat de materie dynamisch is (zoals de oude Heraclites al beweerde.) De natuur verandert onder druk van tegenstellingen, en verandering van kwantiteit leidt tot verandering van kwaliteit. Atomen vormen moleculen met nieuwe kwaliteiten, stammen vormen rijken met nieuwe kwaliteiten, en zo verder. Voor voorbeelden uit de biologie zie David Sloan Wilson en Denis Noble

Bovengenoemde bezwaren tegen materialisme vertrekken van een onbekwame, beperkte natuur. Maar wie de natuur niet toekent alles te doen wat ze doet, komt vanzelf bij buitennatuurlijke oorzaken uit. Het antwoord op al deze bezwaren is: alles wat bestaat is natuur. Als we kunnen denken, kan de natuur denken voortbrengen.

Een even belangrijk misverstand is, dat bij het ontbreken van een wetenschappelijke verklaring, geloof (maar welk geloof?) vanzelf het gelijk aan zijn kant heeft. Het is inderdaad een oude gewoonte alles wat niet natuurlijk verklaard kan worden aan de bovennatuur toe te schrijven. Toch waren de schijngestalten van de maan natuurlijk reeds lang voor er een wetenschappelijke verklaring voor gevonden was. Wetenschappelijke kennis over de natuur vordert, maar voor iets buiten de natuurlijke wereld is nooit bewijs gevonden.

Misverstanden over materialisme bestaan ook bij materialisten. Sommigen besteden veel energie aan het bestrijden van godsdienstige claims, maar minder aan het op punt stellen van hun eigen (nieuwe) wereldbeeld. Bijgevolg verdedigen ze de onderling tegenstrijdige standpunten dat de wetenschap voor alles verklaringen heeft, én dat de geestelijke wereld uit illusies bestaat. Materialisme (of naturalisme) is niet zomaar een moderne betweterij of enkel een redelijke keuze op basis van beschikbare gegevens. Geloof in bovennatuurlijke krachten is in de grond een schadelijk geloof in ongelijkheid. Wanneer ze de maatschappij overspoelt, wordt ze een bron van onderdrukking, volgzaamheid en moedeloosheid, zoals Thomas à Kempis het griezelig verwoordde in De Navolging Van Christus 54.3:

De natuur wil niet sterven, zij wil niet gedwongen zijn, noch overmeesterd worden, noch zich onderwerpen, noch gewillig onderworpen zijn. De genade, die tracht zich in alles te versterven, wederstaat de zinnelijkheid, is gaarne onderworpen; zij zoekt de onderwerping, en wil haar eigen vrijheid niet gebruiken; zij staat gaarne onder tucht, en zoekt niemands overste te zijn, maar wil altijd leven, staan en blijven onder God, en is bereid zich voor ieder redelijk schepsel te buigen om de wil van God.

En verder in 54.7:

Deze genade is een bovennatuurlijk licht en een bijzonder gaaf van God; zij is het eigen merkteken der uitverkorenen en het pand der eeuwige zaligheid; zij verheft de mens van het aardse tot de liefde voor het hemelse, en maakt van de vleselijke een geestelijke mens. Hoe meer dan de natuur bedwongen en overwonnen wordt, des te overvloediger wordt de genade ingestort, en zij maakt de inwendige mens gedurig door nieuwe begunstigingen gelijkvormiger aan het beeld Gods.

Materialisme is een ethische en maatschappelijke uitdaging. Omdat er niets is buiten de natuur, zijn we ten diepste vrij en verantwoordelijk voor onze ideeën en daden, uit de aard van ons bestaan, existentieel. Als we het zelf niet doen, is er niets.

Zie ook http://www.sigervanbrabant.be/blog/


Reacties (4)

   

Welk experiment, welke waarneming zou moeten bewijzen dat materialisme waar is? Het enige dat je kunt aanvoeren, en dat doe je ook, is dat er tot nog toe geen noodzaak is gebleken van een domein dat los staat van het materiële. Theïsten hebben hun geloof, en dat biedt hun een axioma bij hun denken over hoe de wereld in elkaar steekt. Met andere woorden: voor hen is het bestaan van een geestelijk domein het uitgangspunt. Het enige dat je hun kunt verwijten is dat ze niet proberen te voldoen aan het scheermes van Ockham. Maar een test die definitief kan beslissen wie er gelijk heeft, is er niet.

   

Ik kan inderdaad niet met absolute zekerheid hard maken dat er niets buiten de natuur bestaat. Dat is alleen maar een kwestie van (zwaar onderschatte) redelijkheid, niet van ratio.

Ik denk wel voldoende aangetoond te hebben, dat de materiele wereld een noodzakelijke voorwaarde is voor geestelijke activiteit, in zoverre dat zowat elk reëel verschijnsel dat voordien als immaterieel geduid werd, herleid kon worden naar materiele oorzaken.

Bovendien bouwen theisten zonder het goed te beseffen hun argumentatie op de materiele wereld (zie ook mijn post Is God ook een Materialist (http://www.filosofie.be/blog/over-de-ethiek-van-de-seculiere-samenleving/3321/is-god-ook-een-materialist/)
.
De gnostici en neo-platonici zijn verdwenen omdat ze dat niet deden.


---
Bewerkt door Siger op Feb 28 12 11:23
   

http://www.oakleyvault.us.com/
http://www.oakley--sunglasses.com.co/
http://www.oakleysunglassesoutlet.us.org/
http://www.oakleysunglasses.us.com/
http://www.oakleysunglasses.com.co/
http://www.rayban-sunglass.us.com/
http://www.ray-ban-sunglass.us.com/
http://www.rayban--sunglasses.org/
http://www.polo-ralph-lauren.us.com/
http://www.polo-ralph-lauren-outlet.us.com/
http://www.burberry-outlet-store.us.com/
http://www.burberryoutlet-store.us.com/
http://www.michaelkors-outlet-online.us.org/
http://www.outletonline-michaelkors.com/
http://www.michaelkors-outlet-online.us.com/
http://www.michael-korsoutlet.in.net/
http://www.michaelkors-outlet-store.us.com/
http://www.michaelkors-handbags.in.net/
http://www.uggs-outletboots.in.net/
http://www.uggsoutlet.us.com/
http://www.uggs-outlet.in.net/
http://www.cheapuggboots.in.net/
http://www.cheap-uggs.in.net/
http://www.louisvuitton-outlet-online.org/
http://www.louisvuitton-outlets.org/
http://www.louisvuitton.ar.com/
http://www.louisvuittonoutlet-store.us.com/
http://www.louis-vuittonhandbags.org/
http://www.redbottoms.in.net/
http://www.christianlouboutin-outlet.in.net/
http://www.christian-louboutin-shoes.in.net/
http://www.christian-louboutin.org.uk/
http://www.rolexreplicawatches.us.com/
http://www.replica--watches.com/
http://www.air-jordanshoes.net/
http://www.nike--outlet.com/
http://www.toryburch-outletonline.in.net/
http://www.guccioutlet-online.us.com/
http://www.prada-handbags.us.com/
http://www.prada-outlet.in.net/
http://www.longchamp-outlet.in.net/
http://www.longchamphandbags.in.net/
http://www.longchamphandbagsoutlet.us.com/
http://www.tiffany-and-co.us.com/
http://www.tiffanyjewelry.us.com/
http://www.nikeairmaxinc.net/
http://www.nikeair-max.net/
http://www.nike-freerun.com/
http://www.chanelhandbags-outlet.in.net/
http://www.katespadeoutlets.cc/
http://www.katespade-handbags.in.net/
http://www.coachoutlet-online.in.net/
http://www.coachfactory-outletonline.in.net/
http://www.coachoutletstoreonline.jp.net/
http://www.coachpurse.in.net/
http://www.true-religionoutlet.in.net/
http://www.truereligionjeansoutlet.us.com/
http://www.truereligionoutlets.in.net/
http://www.cheaptruereligion.us.com/
http://www.nike-airmax-pas-cher.fr/
http://www.nikeair-max.fr/
http://www.airjordanpas-cher.fr/
http://www.nikefreerun.fr/
http://www.nike-roshe-run.fr/
http://www.sac-longchamp-pas-cher.fr/
http://www.sac--longchamps.fr/
http://www.poloralphlauren-pascher.fr/
http://www.louboutin-pas-chere.fr/
http://www.sac-michaelkors-pascher.fr/
http://www.sac-burberry-pascher.fr/
http://www.lunette-oakley-pascher.fr/
http://www.lunette-rayban-pas-cher.fr/
http://www.hollister-abercrombiefitch.fr/
http://www.sachermes.fr/
http://www.vanspas-cher.fr/
http://www.timberland-paschere.fr/
http://www.newbalancesoldes.fr/
http://www.converse-pas-cher.fr/
http://www.the-north-face.fr/
http://www.niketnrequin-pascher.fr/
http://www.polo-lacoste-pascher.fr/
http://www.nikeblazerpaschere.fr/
http://www.nikeair-force.fr/
http://www.sac-guesspascher.fr/
http://www.sac-vanessa-bruno.fr/
http://www.scarpehogan--outlet.it/
http://www.rayban-sunglasses.me.uk/
http://www.michaelkorshandbags-uk.org.uk/
http://www.michaelkors-outlet-canada.ca/
http://www.michael--korsoutlet.ca/
http://www.lululemon-outlet-canada.ca/
http://www.hollistersale.org.uk/
http://www.thenorth--face.co.uk/
http://www.mulberryhandbagsoutlet.co.uk/
http://www.ralphlauren-outlet.co.uk/
http://www.nike--airmax.co.uk/
http://www.nikeairmax.org.uk/
http://www.nike-free-run.org.uk/
http://www.abercrombie-and-fitch.org.uk/
http://www.nike-roshe-run.org.uk/
http://www.nike-trainers.org.uk/
http://www.nike-air-huarache.co.uk/
http://www.longchampbags.org.uk/
http://www.hollister-abercrombie.es/
http://www.vans-shoes-outlet.com/
http://www.nikerosherun.net/
http://www.maccosmeticsoutlet.us/
http://www.abercrombieand-fitch.us.com/
http://www.hermesbirkinbags.com.co/
http://www.the-northfaceoutlet.us.com/
http://www.the-north-face.in.net/
http://www.newbalance-shoes.in.net/
http://www.reebok-outlet.in.net/
http://www.lululemonoutlets.in.net/
http://www.cheap-nfljersey.in.net/
http://www.cheap-wedding-dresses.org/
http://www.beatsbydrdreheadphones.in.net/
http://www.montblanc-pens.us.com/
http://www.ferragamo-shoes.net/
http://www.giuseppe-zanotti.in.net/
http://www.instylerionicstyler.us.com/
http://www.babyliss.in.net/
http://www.mcmhandbags.org/
http://www.chiflatiron.cn.com/
http://www.insanityworkout.in.net/
http://www.ghdhairstraighteners.me.uk/
http://www.bottegaveneta-handbagsoutlet.com/
http://www.valentino-shoes.us.com/
http://www.herveleger.us/
http://www.asicso.com/
http://www.soccer--shoes.net/
http://www.soccerjerseys.com.co/
http://www.celine-handbags.org/
http://www.p90x-workout.us.com/
http://www.jimmychoo-shoes.us.com/
http://www.hollister-clothing-store.us.com/
http://www.nike-airmax.nl/
http://www.baseball-bats.us/
http://www.iphone-cases.us.com/
http://www.ipadcases.us.com/
http://www.iphone6scases.us.com/
http://www.iphone6spluscases.us.com/
http://www.iphone6cases.us.com/
http://www.iphone6pluscases.in.net/
http://www.iphone5scases.us.com/
http://www.samsunggalaxys6cases.us.com/
http://www.timberland-boots.us/
http://www.occhiali-oakley.it/
http://www.christian--louboutin.it/
http://www.ralph--lauren.it/
http://www.abercrombiehollister.it/
http://www.nikeair-max.it/
http://www.vansscarpe.it/
http://www.converse-allstar.it/
http://www.borse--gucci.it/
http://www.rayban--occhiali.it/
http://www.converse--shoes.com/
http://www.saclancelpascher.fr/
http://www.toms--shoes.net/
http://www.montrespas-cher.fr/
http://www.karenmillen.me.uk/
http://www.supra--shoes.com/
http://www.juicycoutureoutlet.jp.net/
http://www.juicycoutureoutlet.com.co/
http://www.marcjacobs.us.org/
http://www.cheapweddingdresses.org.uk/
http://www.replica--watches.co.uk/
http://www.hollister--canada.ca/
http://www.pandora-jewelry.us.com/
http://www.pandorajewelrys.us.com/
http://www.pandora--charms.in.net/
http://www.pandora--charms.org.uk/
http://www.linksoflondon.me.uk/
http://www.thomas-sabo-uk.org.uk/
http://www.swarovski-jewelry.in.net/
http://www.swarovski.me.uk/
http://www.bottesugg-pas-cher.fr/
http://www.ugg-pas-cher.fr/
http://www.ugg-boots-uggs.co.uk/
http://www.ugg--australia.it/
http://www.uggs-canada.ca/
http://www.louis-vuitton-pas-cher.fr/
http://www.louisvuitton-sac.fr/
http://www.louis-vuitton-handbags.co.uk/
http://www.louisvuitton-canada.ca/
http://www.borse-louis-vuitton.it/
http://coachofficialsite.blog.com/
http://www.canadagoose.net.co/
http://www.canada-goose-jackets.us.com/
http://www.canada-goose-outlet.us.com/
http://www.canadagoose--jackets.ca/
http://www.canadagoose-paschere.fr/
http://www.canada-goose.me.uk/
http://www.moncler.org.uk/
http://www.moncleroutlet.com.co/
http://www.monclerjackets.us.org/
http://www.doudoune-monclerpascher.fr/
http://www.barbour-jackets.org.uk/
http://www.moncler--outlet.it/
http://www.canada--goose.se/
http://www.moncleronline-shop.de/
http://www.moncler.org.es/
http://www.moncler.co.nl/
http://www.canadagooses.co.nl/
http://www.barbour.us.org/
http://www.oakleys-glasses.us.com/
http://www.michael-kors-outlet.us.org/
http://www.michaelkorsoutletonline-sale.us.com/

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie