Bertrand Russell over determinisme

In de blog: Over de ethiek van de seculiere samenleving reacties: 1 pdf print

Hier enkele citaten over determinisme uit Religie en Wetenschap van Bertrand Russell, uitgeverij Boom en Zoon (1968, herdruk van 1948, p92) De oorspronkelijke Engelse versie_ Religion and Science_ is van 1935. Russell was een van de grootste filosofen en wiskundigen van de twintigste eeuw.

Over determinisme.

Determinisme heeft een tweevoudig karakter: aan de ene kant is het een praktisch beginsel, als leiding voor wetenschappelijke onderzoekers; aan de andere kant is het een algemene leer met betrekking tot de aard van het heelal. Het praktische beginsel kan juist zijn, zelfs als de algemene leer onwaar of onzeker is. Laten wij beginnen met het beginsel en daarna overgaan tot de leer.

Over determinisme als praktisch beginsel.

Het beginsel raadt de mensen aan oorzakelijke wetten te zoeken, dat is te zeggen, vaste regels, die gebeurtenissen, in een tijd plaats vindend, verbinden met gebeurtenissen in een andere tijd. In het dagelijks leven richten wij onze gedragingen naar regels van dit soort; maar de regels, die wij toepassen bevorderen de eenvoud ten koste van de nauwkeurigheid. Als ik op de schakelaar druk, zal er elektrisch licht komen, tenzij de weerstand gesmolten is; als ik een Lucifer aanstrijk, zal zij branders — tenzij de kop er afvliegt; als ik een telefoonnummer aanvraag, zal ik het krijgen — tenzij ik het verkeerde krijg. Zulke regels zijn niet bruikbaar in de wetenschap; die heeft iets nodig, dat onveranderlijk is. Haar ideaal werd bepaald door de Newtoniaanse astronomie, waarin door middel van de wet van de zwaartekracht de verleden en de toekomstige posities van de planeten kunnen worden berekend over perioden van onbepaalde grootte. Het zoeken naar wetten, die de verschijnselen regelen, is op ander gebied moeilijker geweest, dan bij de banen van de planeten, omdat er op ander gebied een grotere ingewikkeldheid van oorzaken van allerlei soort is, en een geringer graad van regelmatigheid van periodieke terugkeer. Toch zijn er oorzakelijke wetten gevonden in de chemie, het elektromagnetisme, de biologie en zelfs in de economie. De ontdekking van oorzakelijke causale wetten is het wezen van de wetenschap en daarom handelen wetenschappelijke mensen ongetwijfeld juist als zij er naar zoeken. Als er een gebied is, waar geen causale wetten zijn, dan is dat gebied ontoegankelijk voor de wetenschap. Maar het beginsel, dat wetenschappelijke mensen zoeken moeten naar causale wetten, is even voor de hand liggend, als het beginsel dat paddestoelverzamelaars, paddestoelen zoeken. Causale wetten op zich zelf bevatten niet noodzakelijk een volledige bepaling van de toekomst door het verleden. Het is een causale wet, dat zoons van blanken ook blank zijn, maar als dat de enige bekende erfelijkheidswet zou zijn, zouden wij niet veel kunnen voorspellen aangaande zonen van blanke ouders.

Over determinisme als algemene leer

Determinisme, als een algemene leer, verzekert, dat volledige bepaling van de toekomst door het verleden in theorie altijd mogelijk is, als wij voldoende op de hoogte zijn van het verleden en van causale wetten. De onderzoeker, die enig verschijnsel waarneemt, zou volgens dit beginsel in staat zijn vroegere omstandigheden en causale wetten te vinden, die tezamen het verschijnsel noodzakelijk maakten. En nadat hij de wetten ontdekt had, zou hij, als hij gelijke omstandigheden waarnam, in staat zijn, daaruit af te leiden, dat een gelijk verschijnsel aanstaande was. Het is moeilijk, zo niet onmogelijk, deze theorie juist te bepalen. Wanneer wij dit trachten te doen, merken wij, dat wij beweren, dat dit of dat 'theoretisch' mogelijk is, en niemand weet, wat 'theoretisch' betekent. Het heeft geen zin te verzekeren, dat 'er wetten zijn', die de toekomst bepalen, tenzij wij er bijvoegen, dat wij die hopen te vinden. De toekomst zal blijkbaar zijn, wat zij zal zijn, en is in die zin reeds bepaald: een alwetend God, als waarin de orthodoxen geloven, moet nu het gehele verloop van de toekomst kennen; daarom, als er een alwetend God bestaat, is er een tegenwoordig feit — nl. zijn kennis van de toekomst — waaruit de toekomst kon worden afgeleid. Dit ligt evenwel, buiten hetgeen wetenschappelijk getoetst kan worden. Wanneer de deterministische leer iets kan beweren, waarvan door duidelijke bewijzen de waarschijnlijkheid of onwaarschijnlijkheid kan worden aangetoond, dan moet dat worden vastgesteld in verband met onze menselijke krachten. Anders lopen wij gevaar het lot te delen van de duivels in Miltons Verloren Paradijs, die 'zwaar redeneerden over voorzienigheid, kennis van de toekomst, wil, lot, bepaald lot, vrije wil, absolute kennis van de toekomst en verdwaald in een doolhof geen einde vonden'.

Over determinisme als hypothese

Wanneer wij een toetsbare leer willen hebben, is het niet voldoende te zeggen, dat het hele verloop van de natuur door causale wetten moet worden bepaald. Dit zou waar kunnen zijn en toch niet te ontdekken bv. wanneer hetgeen verder af is, meer werking had, dan hetgeen dichter bij is, want dan zouden wij een gedetailleerde kennis nodig hebben van de verst verwijderde sterren, voordat wij zouden kunnen vooruitzien, wat op aarde zou gebeuren. Als wij in staat zullen worden gesteld om onze leer te toetsen, moeten wij dat kunnen doen met betrekking tot een beperkt deel van het heelal, en de wetten moeten voor ons eenvoudig genoeg zijn om met haar hulp berekeningen te maken. Wij kunnen niet het gehele heelal kennen, en wij kunnen geen wetten toetsen, die zo ingewikkeld zijn, dat zij meer bekwaamheid vereisen, dan wij kunnen hopen te bezitten, om haar gevolgtrekkingen uit te werken. De berekeningen, die daarvoor nodig zijn, zouden het tegenwoordig mogelijke te boven gaan, maar niet, wat misschien binnenkort waarschijnlijk verkregen kan worden. Dit punt is vrij duidelijk, maar het geeft meer moeilijkheid ons beginsel zo te stellen, dat het te gebruiken is, wanneer onze gegevens beperkt zijn tot een begrensd deel van het heelal. Dingen van buitenaf kunnen altijd binnendringen en onverwachte uitwerkingen hebben. Soms verschijnt er een nieuwe ster aan de hemel, en deze verschijningen kunnen niet voorspeld worden uit gegevens beperkt tot het zonnestelsel. En omdat er zich niets sneller voortbeweegt dan licht, is er geen weg, waarlangs wij een vooruitgezonden bericht kunnen krijgen, dat ons vertelt, dat er een nieuwe ster zal verschijnen. Wij kunnen op de volgende wijze proberen deze moeilijkheid te ontgaan. Laten wij veronderstellen, dat wij alles moeten, wat er gebeurt bij 't begin van 1936 binnen een zekere bol, waarin wij in het midden staan. Terwille van een juiste bepaling willen wij aannemen, dat de bol zo groot is, dat het licht precies een jaar nodig heeft, om zich van de omtrek naar het midden te begeven. Omdat niets sneller zich voortbeweegt dan licht, zou, als determinisme waar is, alles, wat in het middelpunt van de bol gebeurt gedurende het jaar 1936, alleen afhankelijk zijn van hetgeen bij het begin van het jaar zich binnen de bol bevond, omdat verderaf gelegen dingen meer tijd nodig zouden hebben om in het middelpunt enige uitwerking te hebben. Wij zullen in werkelijkheid niet in staat zijn alle veronderstelde data te hebben voor het einde van het jaar, omdat het licht die tijd nodig heeft om ons van de omtrek te bereiken; maar wanneer het jaar is afgelopen, kunnen wij terugziende onderzoeken of de gegevens, die wij nu hebben, tezamen met de bekende causale wetten, alles verklaren, wat gedurende het jaar op aarde gebeurde. Nu kunnen wij de hypothese van het determinisme opstellen, ofschoon ik bang ben, dat zij nogal ingewikkeld is. De hypothese is dan als volgt: Er zijn te ontdekken causale wetten, zodat, gegeven voldoende (niet bovenmenselijke) berekeningsmogelijkheden, iemand, die alles weet, wat binnen een bepaalde bol op een bepaalde tijd gebeurt, alles kan voorspellen, wat in het midden van de bol zal gebeuren gedurende de tijd, die het licht nodig heeft, om zich van de omtrek van de bol naar het midden te begeven. Ik zou willen dat men goed begreep, dat ik dit principe niet als waar verkondig; ik beweer alleen, dat dit is, wat men onder 'determinisme' moet verstaan, wanneer er enig bewijs voor of tegen bestaat. Ik weet niet, of het principe waar is en een ander weet het evenmin. Men mag het beschouwen als een ideaal, dat de wetenschap, zich zelf voorhield, maar, tenzij om een of andere aprioristische reden, kan men het noch voor onomstotelijk juist, noch voor onomstotelijk onjuist houden. Als wij de argumenten, die voor en tegen het determinisme zijn aangevoerd, gaan onderzoeken, zullen wij misschien zien, dat wat men zich voorstelde, iets minder bepaalds was dan het principe, waartoe wij gekomen zijn.

Over voorspelbaarheid, atomen en quantumdeeltjes.

Voor het eerst in de historie wordt nu het determinisme door geleerden op wetenschappelijke gronden aangevallen. De aanval was een gevolg van de bestudering van het atoom door de nieuwe methoden van de quantenmechanica. De aanvoerder bij de aanval was Sir Arthur Eddington, en hoewel enige van de beste natuurkundigen (o.a. Einstein) het in dezen niet met hem eens zijn, moeten wij toch, voor zover het, zonder in technische bijzonderheden te treden, mogelijk is, zijn sterke argumentatie onderzoeken. Volgens de quantenmechanica kan men niet weten, wat een atoom onder bepaalde omstandigheden zal doen; het heeft de keus uit een bepaald aantal mogelijkheden, en het kiest soms de ene, soms de andere. Wij weten in welke verhouding van de gevallen, een keuze zal worden gedaan, in welke verhouding een tweede of een derde enz. Maar wij kennen geen wet, die de keuze bepaalt in een bijzonder geval. Wij verkeren in hetzelfde geval als de kaartjes verkopende beambte op het Paddington-station, die als hij wilde, zou kunnen te weten komen, welk percentage reizigers van dat station naar Birmingham gaat, welk percentage naar Exeter enzovoort; maar die niets weet van de persoonlijke motieven, die leiden tot de ene keus in het ene en de andere in het andere geval. De gevallen zijn echter niet geheel analoog, want de spoorwegbeambte heeft zijn vrije ogenblikken, waarin hij 't een en ander kan onderzoeken aangaande menselijke wezens, van wat zij niet vertellen, als zij een kaartje kopen. De natuurkundige heeft zo'n voordeel niet, omdat hij in zijn ambteloze ogenblikken geen kans heeft atomen te observeren; wanneer hij niet in zijn laboratorium is, kan hij alleen waarnemen, wat gedaan wordt door grote massa's, bestaande uit vele miljoenen atomen. En in het laboratorium zijn de atomen nauwelijks mededeelzamer dan de mensen, die in haast kaartjes kopen, voor de trein vertrekt. Daarom is zijn kennis van 't soort als van de loketbeambte zou zijn, als hij altijd zou slapen, behalve in de kantooruren.

Zie ook http://www.sigervanbrabant.be/blog/


Reacties (1)

   

chanyuan0811
http://www.nikeblazerpas-cher.fr
http://www.nikeairmax90.me.uk
http://www.louisvuitton-handbags.me.uk
http://www.michaelkorsoutletonlinestore.us.com
http://www.michaelkorsoutletonlinestore.in.net
http://www.tods-outlet.us.com
http://www.polooutletstore.us.com
http://www.ralphlaurenpoloshirts.org.uk
http://www.louisvuitton-neverfull.us.com
http://www.beatsbydrdre-headphones.us.com
http://www.tiffanyandco.me.uk
http://www.fakeray-ban.net
http://www.toms-shoes.us.com
http://www.michaelkorshandbagsoutletstore.us.com
http://www.raybansunglasses-cheap.us.com
http://www.celine-outlet.us.com
http://www.mulberrysale.co.uk
http://www.lebronjames.us.com
http://www.coachoutletclearanceonline.com.co
http://www.tommyhilfiger.org.uk
http://www.coachoutletonlinesale.us
http://www.todsshoes.us.com
http://www.cheapmlbjerseys.net
http://www.outlet-uggs.in.net
http://www.michaelkorshandbagsoutlet.us.org
http://www.uggoutletstoreshoes.in.net
http://www.nbajerseys-wholesale.us.com
http://www.outletlongchamp.in.net
http://www.michaelkorsoutlet-clearance.us.org
http://www.michaelkors-outletclearance.us.com
http://www.tiffanyoutletonline.us.com
http://www.uggbootsoutlet.me.uk
http://www.toryburch.com.co
http://www.raybansunglass.com.au
http://www.beats-headphones.in.net
http://www.mulberryhandbagssale.co.uk
http://www.fitflopssale.me.uk
http://www.swarovski.in.net
http://www.coachoutletonline-stores.us.com
http://www.michaelkorshandbagsoutletfactory.in.net
http://www.truereligion-sale.in.net
http://www.ralph-lauren.us.org
http://www.oakley-sunglasses.me.uk
http://www.nike-outletonline.com
http://www.cheapoakleysunglasses-wholesale.us.com
http://www.nikerosherunshoes.org.uk
http://www.giuseppe-zanotti-outlet.org
http://www.salomonshoes.us.com
http://www.nike-mercurial.net
http://www.airjordan4.org
http://www.michaelkorsuk-outlet.org.uk
http://www.toms.us.com
http://www.longchamp-handbags.com.co
http://www.truereligionjeanssale.in.net
http://www.cheapjordan-shoes.us.com
http://www.nikeoutletstores.us
http://www.babylissflatiron.us.com
http://www.airhuarache-nike.co.uk
http://www.lebronjamesshoes.in.net
http://www.storecoachoutlet.us.com
http://www.handbagslongchamp.us.com
http://www.saclongchamp-pliage.fr
http://www.christianlouboutinscheap.us
http://www.ralphlaurenpas-cher.fr
http://www.ferragamoshoes.org.uk
http://www.rolexoutlet.us.com
http://www.omegawatches.me.uk
http://www.cheapsoccerjersey.net
http://www.iphonecase.me.uk
http://www.coachoutletonline-factory.us.com
http://www.cheapuggbootsforsale.in.net
http://www.louis-vuittonpascher.fr
http://www.christianlouboutin-outlet.me.uk
http://www.tiffanyjewelryoutlet.in.net
http://www.coachoutletclearanceonline.us.com
http://www.linksoflondons.co.uk
http://www.coachoutletclearancesale.com.co
http://www.tiffanyjewelryoutlet.us
http://www.airjordan13s.com
http://www.nikestore-uk.me.uk
http://www.cartierwatches.org.uk
http://www.michaelkorsclearance.in.net
http://www.canadagooseoutlet-store.com
http://www.adidasnmd.me.uk
http://www.nikefreerun5.org.uk
http://www.truereligion.org.uk
http://www.ralphlauren-pascher.fr
http://www.nfljerseys-wholesale.us.com
http://www.hollisteruksale.co.uk
http://www.foampositeshoe.net
http://www.cartieroutlet.us.com
http://www.longchampoutlet.us.com
http://www.ugg-bootsclearance.in.net
http://www.uggboots-outlet.me.uk
http://www.nike-airmaxshoes.org.uk
http://www.louisvuittonhandbagsoutlet.org.uk
http://www.cheapmichaelkorshandbag.in.net
http://www.poloralph-laurenoutlet.us.com
http://www.burberry-outletstore.in.net
http://www.longchamphandbags.org.uk
http://www.uggsale.me.uk
http://www.kobebryantshoes.in.net
http://www.coachoutletonlinesale.com.co
http://www.soccerjerseys.us.com
http://www.mulberryhandbags.org.uk
http://www.fakeray-ban.net
http://www.ugg-bootscheap.in.net
http://www.adidas-wings.in.net
http://www.mcmoutlet.us.com
http://www.beatsheadphones.org.uk
http://www.poloralph-laurenoutlet.us.com
http://www.truereligionjeanssale.com
http://www.abercrombiefitch-hollister.es
http://www.coachoutletonlineclearance.com.co
http://www.fitflopssaleclearance.in.net
http://www.uggboots-outlet.org.uk
http://www.tiffanyjewellery-outlet.co.uk
http://www.cheapnfljerseys.org
http://www.rolexreplicawatches.com.co
http://www.louisvuitton--outlet.us.com
http://www.tiffanyjewellery.org.uk
http://www.ferragamo.eu.com
http://www.nhljerseys-wholesale.us.com
http://www.hollisterclothing.co.uk
http://www.michaelkorshandbag.in.net
http://www.diorsunglasses.com.co
http://www.ralphlaurenpolo.us.com
http://www.adidastrainers.me.uk
http://www.michaelkorshandbagsonsale.in.net
http://www.mizunorunningshoes.us
http://www.louisvuittonsunglasses.us.com
http://www.thomassabo.me.uk
http://www.timberlandboots.name
http://www.michaelkors-outletclearance.com.co
http://www.michaelkorsusa.us
http://www.michaelkorsoutletonline-sale.com.co
http://www.canada-goose.com.co
http://www.truereligion-jean.us.com
http://www.cheap-jordanshoes.us.com
http://www.truereligionjeans-canada.com
http://www.hermesbags.co.uk
http://www.rolexwatches.in.net
http://www.reebokoutletstore.us.com
http://www.raybanssunglassescheap.us.com
http://www.mulberry-handbags.co.uk
http://www.swarovskicrystal.in.net
http://www.canadagoose-jackets.me.uk
http://www.michaelkorsoutletstoreonline.in.net
http://www.celineoutletus.com
http://www.lululemonoutletonline.in.net
http://www.thenorth-facejackets.us.com
http://www.michaelkorshand-bagsoutlet.us.com
http://www.michaelkorshandbagson-sale.us.com
http://www.pumaoutletonline.com
http://www.polo-ralphlauren.com.co
http://www.hermesoutletstore.us.com
http://www.outletmulberry.org.uk
http://www.michaelkorsoutletclearancesale.us.com
http://www.airforce1.us.com
http://www.christianlouboutinscheap.us
http://www.coachoutletclearancesale.us.com
http://www.sac-louisvuittonpascher.fr
http://www.canadagoose-outletstore.com
http://www.michaelkorsoutletclearancesale.in.net
http://www.adidasukstore.org.uk
http://www.nike-rosherun.org.uk
http://www.abercrombie-fitch-hollister.fr
http://www.cheapreplicawatches.com.co
http://www.pandorajewelryoutlet.us.com
http://www.ferragamo-shoes.us.com
http://www.ralphlauren-polo.it
http://www.cheapraybansun-glasses.us.com
http://www.cheap-michaelkorshandbags.in.net
http://www.michaelkorswholesale.us.com
http://www.michaelkorsfactory-outlet.in.net
http://www.michaelkorsfactoryoutletclearance.us.com
http://www.fitflopsshoes.co.uk
http://www.chromeheartssunglasses.us
http://www.adidas-yeezyboost.us.com
http://www.gucci-outlet.us.org
http://www.ferragamoshoesoutlet.net
http://www.tomsshoes.me.uk
http://www.adidasoutletstore.in.net
http://www.louis-vuittonpascher.fr
http://www.oakley-sunglasseswholesale.us.com
http://www.salvatore-ferragamo.in.net
http://www.canadagoose-jackets.com.co
http://www.cartierwatches.us.com
http://www.uggsoutletstore.in.net
http://www.cheap-snapbacks.us.com
http://www.futbol-baratas.com
http://www.raybansun-glassess.us.com
http://www.uggbootsuk.org.uk
http://www.nikefree5.us
http://www.montblancpenss.us.com
http://www.hollistercanada.com
http://www.tory-burchoutletonline.in.net
http://www.truereligionoutlet-store.us.com
http://www.burberrysaleoutlet.us.com
http://www.uggsoutlet.me.uk
http://www.toryburchhandbags.in.net
http://www.michaelkorsoutlet-store.us.com
http://www.rolexwatchesoutlet.us.com
http://www.coachoutletstores.com.co
http://www.converseshoes.us.com
http://www.louis-vuitton.us.com
http://www.replicawatchesfor-sale.us.com
http://www.ralphlauren-polo.org.uk
http://www.longchamphandbags.org.uk
http://www.pradashoes.us
http://www.hermesbelts.us
http://www.mbtshoesoutlet.us.com
http://www.poloralph-lauren.us.com
http://www.cheap-nfljersey.us.com
http://www.jordanshoes.us.com
http://www.michaelkorsoutletstoreonlineclearance.us.com
http://www.burberry-sunglasses.us.com
http://www.michae-kors-outlet.ca
http://www.coachoutlethandbags.us.com
http://www.fitflop.in.net
http://www.airmax90.org.uk
http://www.valentinooutlet.us.com
http://www.the-northfacejacket.us.com
http://www.swarovskicrystal.us.com
http://www.oakleysun-glassescheap.us.com
http://www.cheap-oakleysunglasseswholesale.us.com
http://www.jordan-pascher.fr
http://www.uggboots-clearance.in.net
http://www.truereligionjeans.org.uk
http://www.ralphlauren-outletuk.co.uk
http://www.michaelkorshandbagsoutlet-factory.us.com
http://michaelkors.outletonlinestores.us.com
http://www.michaelkorsoutletonline-store.us.com
http://www.tiffany-jewelry.com.co
http://www.juicycoutureoutlet.net
http://www.michael-korsoutletonline.in.net
http://www.moncleroutletstore.us.com
http://www.ysloutletonline.com
http://www.rolexwatches-uk.co.uk
http://www.michaelkorsfactoryoutletstore.in.net
http://www.hollistershirts.me.uk
http://www.nikerosherun.me.uk
http://www.cheapoakley-sunglasseswholesale.us.com
http://www.rayban-sunglassessale.us.com
http://www.outletmichaelkors.co.uk
http://www.adidasyeezyboost350.us.com
http://www.michaelkorsoutlet-clearance.com.co
http://www.michaelkorsbags.org.uk
http://www.toryburchoutlet-online.us.com
http://www.uggson-sale.in.net
http://www.michaelkorsfactoryoutlet.us.org
http://mulberryoutlet.outlet-store.co.uk
http://www.nikeairmax90.co.uk
http://www.cheap-nikeshoes.cc
http://www.fitflopsshoes.in.net
http://www.longchamppas-cher.fr
http://www.ray-bansunglassescheap.us.com
http://www.kobeshoes.us
http://www.fredperrypoloshirts.com
http://www.cheap-uggsoutlet.in.net
http://www.uggboot.com.co
http://www.tomsshoes.in.net
http://www.rolexwatchesforsale.me.uk
http://www.mont-blancpens.com.co
http://www.longchamphandbag.co.uk
http://www.poloralphlaurenshirts.us.com
http://www.pradaoutlet.us
http://www.longchampbag.org.uk
http://www.louisvuittonhandbags.org.uk
http://www.maccosmetics.in.net
http://www.cheapuggaustralia.in.net
http://www.coachoutlet-onlinestore.com.co
http://www.coachoutletonlinestore.com.co
http://www.uggs-outlet.eu.com
http://www.poloralph-lauren.org.uk
http://www.michaelkorsoutletclearanceonline.in.net
http://www.uggboots-onsale.in.net
http://www.pradasunglasses.us.com
http://www.christianlouboutinonline.us.com
http://www.air-jordanshoes.us.com
http://www.michaelkorsoutletcanada.in.net
http://www.ugg-outlet.me.uk
http://www.jeanstruereligion.in.net
http://www.adidasnmdshoes.us.org
http://www.pandora.eu.com
http://www.rayban--sunglasses.me.uk
http://www.monclerjacketsuk.co.uk
http://www.cartierwatches.org.uk
http://www.rolexwatchesforsale.in.net
http://www.niketnpascher.fr
http://www.edhardy.us.com
http://www.mulberry-bags.co.uk
http://www.calvin-klein.in.net
http://www.louisvuitton--handbags.us.com
http://www.outletchristianlouboutin.us.com
http://www.christianlouboutin-shoes.org.uk
http://www.michaelkorsoutletonline.in.net
http://www.coachoutletonlineshopping.us.com
http://www.truereligionjeansoutlet.co.uk
http://www.raybanssun-glasses.us.com
http://www.outletmichaelkors.org.uk
http://www.clearancefitflopssale.com
http://www.michaelkorswallet.net
http://www.nikefreerun5.co.uk
http://www.ralphlauren-uk.org.uk
http://www.uggoutletuk.org.uk
http://www.cartier.us.com
http://www.nikeairforce1.fr
http://www.katespade.org.uk
http://www.raybansun-glasses.in.net
http://www.uggbootsclearancesale.in.net
http://www.pololacostepascher.fr
http://www.oakleysunglasses.org.uk
http://www.nike-airmax90.org.uk
http://www.nikeairmaxshoess.co.uk
http://www.ralphlauren-polo.in.net
http://www.rolex-watches.it
http://www.nikefreerun5.co.uk
http://www.michaelkorsoutletonlinestores.us.com
http://www.sunglassesrayban.org.uk
http://www.cheapuggboots.net.co
http://www.canadagoosejackets.eu.com
http://www.cazal.us.com
http://www.chromeheartsoutlet.us
http://www.swarovskicrystals.com.co
http://www.outlettruereligion.in.net
http://www.coachoutletonline-store.com.co
http://www.cheapuggbootsoutlet.in.net
http://www.bottega-venetaoutlet.net
http://www.instylerionicstyler.com
http://www.oakleysunglasseswhole-sale.us.com
http://www.hermesbirkin.org
http://www.reeboktrainers.org.uk
http://www.rolex-watches.it
http://www.uggoutletonlinestore.in.net
http://www.airmax90.us.com
http://www.toryburchshoes.in.net
http://www.outletswarovski.co.uk
http://www.burberryoutletstore.in.net
http://www.swarovskicrystal.me.uk
http://www.michae-kors-outlet.ca
http://www.jordan-shoes.us.com
http://www.hollisterclothingstore.in.net
http://www.truereligionjeansoutlets.us.com
http://www.wholesale-nbajerseys.com
http://www.coachoutletstore.com.co
http://www.michaelkorsfactoryoutletonline.in.net
http://www.lululemonoutlet.org.uk
http://www.ferragamooutletstore.net
http://www.fitflopssale.us
http://www.michaelkorsoutletclearance.us.com
http://www.longchamp-solde.fr
http://www.ugg-slippers.com.co
http://www.adidasukstore.org.uk
http://www.michaelkorshandbags.in.net
http://www.cheapfootballshirt.org.uk
http://www.michaelkors-outletonline.in.net
http://www.coach-factoryoutlets.us.com
http://www.fitflopsoutletsale.com
http://www.versacesunglasses.com.co
http://www.ghdstraighteners.org.uk
http://www.coachoutletstoreclearance.us.com
http://www.michaelkorsfactoryoutletstore.us.com
http://www.michaelkors-handbags.co.uk
http://www.longchampoutlet.name
http://www.uggs-outlet.de.com
http://www.coach-onlineoutlet.us.com
http://www.suprashoes.us.com
http://www.vans-shoes.cc
http://www.toryburchoutlet.in.net
http://www.polooutletstore.us.com
http://www.ralphlaurenoutlet.org.uk
http://www.coachoutletclearance.us.com
http://www.nikeair-huarache.org.uk
http://www.michaelkorshandbagsclearance.in.net
http://www.newbalanceshoes.in.net
http://www.asicsisrael.com
http://www.herveleger.us.com
http://www.lacostepoloshirts.cc
http://www.ralphlaurenpas-cher.fr
http://www.coachoutletcanada.com.co
http://www.coachoutletfactory-store.us.com
http://www.cheapmlbjerseys.us.com
http://www.nikeoutletstore.us
http://www.beatsbydrdre.co.uk
http://www.louboutinpas-cher.fr
http://www.coachhandbagsclearance.us.com
http://www.katespadeuk.org.uk
http://www.cheapuggoutlet.in.net
http://www.niketrainers.me.uk
http://www.nike-airmax2015.us
http://www.truereligionoutlet.org.uk
http://www.hollisteruksale.co.uk
http://www.uggsonsale.in.net
http://www.michael-korshandbagsclearance.us.com
http://www.ralphlaurenpolo.com.co
http://www.louis-vuittonoutletstore.us.com
http://www.bootsugg.co.uk
http://www.michael-korsfactoryoutlet.us.com
http://www.marc-jacobs.us.org
http://www.moncler.us.com
http://www.fitflopssale.in.net
http://www.pradahandbags.org.uk
http://www.basketballshoes.us.com
http://www.louisvuittonhandbag.us
http://www.michaelkorsoutlet-uk.me.uk
http://www.louisvuitton-handbags.org.uk
http://www.chicagoblackhawks.us.com
http://www.police-sunglasses.us.com
http://www.chaussurelouboutin.fr
http://www.cheap-oakleysunglasses.us.com
http://www.lululemonoutletonline.us.com
http://www.michaelkorsoutlet-uk.org.uk
http://www.ferragamoshoes.com.co
http://www.mulberry-handbagsoutlet.org.uk
http://www.longchamppliage.fr
http://www.airjordan11.net
http://www.hollister-clothingstore.net
http://www.kobe9elite.us.com
http://www.uggoutletonline.com.co

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie