Reductionisme of "nothing-butism"

In de blog: Over de ethiek van de seculiere samenleving reacties: 0 pdf print

"We zijn slechts een voertuig voor onze genen."

"We zijn slechts een zak neuronen."

"We zijn slechts een naakte aap."

"We zijn slechts onze hersenen."

"We zijn slechts automaten."

Dingen herleiden tot iets anders, is reductionisme of "nothing-butism". Reductionisme zegt dat de werkelijkheid simpeler is dan ze in werkelijkheid is. Het is de beste manier om iets niet te zien, laat staat te onderzoeken of te begrijpen.

Het lijstje hierboven bevat enkele bekende kwikkelmetaforen: de ene keer doen ze dienst als beeldspraak, de andere keer als axioma's voor vérgaande redeneringen. Meer dan de werkelijkheid weergeven moeten ze gelovigen uit hun lood slaan. Het zijn beweringen die moeten verbluffen, "astonishing hypotheses" in de woorden van Francis Crick, die bijna drie eeuwen na de La Mettrie nog steeds het shockeffect zocht. Maar een bewering die vergezeld gaat van wetenschappelijke pretenties, zou moeten steunen op waarneming en onderzoek. Dit zijn quasi-wetenschappelijke beweringen, die enkel een (anti-)ideologisch effect nastreven, en dat effect dient niet eens op te treden. Want je kan best geloven in een schepper die ons ontworpen heeft als een opblaaspop, een drankautomaat of een ontvlekker. Berkeley en Descartes, beide gelovigen, verkondigden al dingen in die aard, en zagen er net een bewijs in voor God en voor de ziel. Natuur wordt dan gereduceerd om ruimte te maken voor bovennatuur.

Grondleggers van de moderne evolutietheorie (the Modern Synthesis) zoals Julian Huxley en George Gaylord Simpson waarschuwden al tegen "we zijn slechts..."-denken, waar Simpson het woord "nothing-butism" voor uitvond.

Biologen die zich steeds tegen reductionisme verzet hebben zijn net materialisten als Lewontin, Rose, Gould. Vandaag hebben nieuwe ontdekkingen in de evolutiebiologie en de moleculaire biologie het reductionisme naar de schroothoop verwezen. Zo schrijft de systems biologist Dennis Noble (http://www.creatingtechnology.org/papers/biology.htm):

Voor een tijdje leek nothing-butism redelijk. In de jaren vijftig werden cellen met een bepaalde functie ontdekt [...] In de opwinding speculeerden mensen dat zicht uitgelegd kon worden in termen van de prikkeling van gespecialiseerde neuronen, bijvoorbeeld het befaamde "grootmoeder neuron" dat enkel reageert als iemands grootmoeder in zicht komt. [denk ook aan het Jennifer Aniston neuron, niet "ontdekt" in de fifties maar in de 21e eeuw!] De thesis dat geest en brein hetzelfde is verdedigde dat "pijn niets anders dan de prikkeling van een c-neuron" is. Die filosofie bestaat nog steeds, maar de wetenschappelijke opwinding stierf snel weg toen men ging beseffen dat individuele neuronen niets zeggen over zicht als geheel. [...] Het gen voor homosexualiteit en de c-fiber voor pijn delen het centrale dogma van nothing-butism, dat slechts één niveau van beschrijvingsniveau toelaat voor complexe systemen. Sexuele voorkeuren zijn eigenschappen van een het organisme, dat hoort tot een hoger organisatieniveau dan DNA molecules of neuronen. Nothing-butism tracht het niveau van orgamismes te elimineren ten voordele van het niveau van genen en neuronen. Het brengt enkel verwarring te weeg tussen eigenschappen van twee verschillende niveaus.

Een vervelend neveneffect van dit dubbelzinnig gebruik van kwikkelmetaforen is verwarring. Wie meent dat mensen geen houten pinokkio's zijn, wordt als bijgelovige bestempeld, en atheisme wordt synoniem voor simplisme. Toch past geloof in menselijke vrijheid en bewustzijn de atheist beter dan de gelovige. En een wetenschapper is er zelfs toe gehouden door zijn waarnemen én zijn waarnemingen. Hier een poging om met een simpel tabelletje deze verwarring de nek om te draaien: tabel2

Het valt op dat zo beschouw d alleen reductionisten het arbitraire onderscheid maken tussen simpele ("makkelijke") en complexe ("moeilijke") natuurlijke fenomenen. Dat is erg onbezonnen, omdat we geen criterium hebben om een fenomeen complexer te noemen dan een ander. We weten niet of de stap van dode materie naar de eenvoudigste levensvorm ingewikkelder was dan de stap van willoos organisme naar bewuste vrijheid, en dus is er geen rationele reden het eerste als werkelijkheid, en het tweede als een illusie te beschouwen. Dit nog afgezien van de vraag, hoe we een illusie (bewuste vrijheid) zouden kunnen aanwenden om de natuurlijke werkelijkheid te onderzoeken.

Zie ook http://www.sigervanbrabant.be/blog/


Reacties (0)

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie