Zonder twijfel

In de blog: Wereldvreemd reacties: 25 pdf print

Ingrijpende beslissingen neem je niet zomaar. Ze vergen een goede voorbereiding, en je moet tijd nemen om een redelijke zekerheid te ontwikkelen dat de beslissing die je neemt uiteindelijk de juiste is. Maar hoe weet je dan of het de juiste is?

Stel je voor: je wilt een huis kopen. Je verkent de huizenmarkt. Je bezoekt websites met overzichten en prijzen, en je gaat op verschillende adressen kijken. Uiteindelijk zijn er twee huizen die je wel wat lijken. Het ene huis heeft een grote tuin. Maar in de badkamer van dat huis is alleen maar een douche. Het andere huis heeft niet zo'n grote tuin, maar de badkamer bevat naast een douche ook nog een ligbad, beide van een fraai design. Nou moet je kiezen. Je laat allerlei overwegingen de revue passeren. Er zijn vele dagen per jaar dat je niets hebt aan een tuin, vanwege het weer. Die badkamer gebruik je iedere dag. Maar zo'n ligbad gebruik je hoogstens een keer per week. En met zo'n tuin heb je in ieder geval steeds een fraai uitzicht.

Zo ga je nog een tijdje door. Je weet voor ieder huis wel plus- en minpunten te bedenken, maar het is moeilijk die bij elkaar op te tellen, omdat ze meestal niet goed te vergelijken zijn. Hoeveel punten moet je voor een grote tuin tellen, en hoeveel voor een mooie badkamer? Je weet dat een keuze hier niet een kwestie is van een simpel sommetje. Rekenkunde en logica houden geen rekening met onuitgesproken neigingen en verlangens. Hoe kom je hierin verder?

Je besluit maar eens een spelletje tennis te gaan spelen met een paar vrienden. Misschien dat zij iets verstandigs weten te zeggen. Maar elk van die vrienden raadt je wat anders aan. En telkens denk je: ja, dat past wel bij hem, maar ik kijk er toch wat anders tegen aan. Je gaat maar eens een balletje slaan. Sport verzet de zinnen. Na drie spelletjes, je begint wat moe te raken, weet je opeens welk huis je wilt. Geen twijfel mogelijk. Stom dat je dat niet eerder hebt gezien.

Kennelijk is je geest tijdens dat tennissen nog steeds met jouw probleem bezig geweest, ook al was je je dat niet bewust. Kennelijk was er een onbewust denken actief terwijl jij je backhands en forehands deed. Maar het was geen logisch denken. Het heeft je niet de uitkomst van je sommetjes gepresenteerd in heldere cijfers. Het vertelt je alleen wat je moet doen, en op een zodanige manier dat je er niet aan twijfelt.

Maar wat verschaft je die zekerheid? Als je er over nadenkt, kun je wel wat bedenken. Jouw beslissing zegt iets over wie je bent. Je onbewuste kan je dan helpen jezelf beter te leren kennen. Zo zou het bijvoorbeeld hebben geconstateerd hoezeer je van tuinen houdt, en daarom voor het huis met de grote tuin hebben gekozen.

Maar werkt het wel zo? De beslissing is voor jouw gevoel de juiste beslissing, maar je kunt niet zeggen wat je er toe gebracht heeft. Je weet wel wat, maar niet hoe. Het is typisch een zaak van je intuïtie. Gaat die intuïtie op de zelfde manier te werk als het bewuste denken, met plussen en minnen? Als dat zo zou zijn, waarom verschafte dat bewuste denken je dan niet het gevoel van zekerheid dat die intuïtie je wel opleverde? Als je eerlijk bent, moet je toegeven dat die intuïtie onbewust heel anders te werk kan gaan dan het bewustzijn.

Ergens heb je het gevoel dat je intuïtie meer zaken in beschouwing heeft genomen dan alleen die grote tuin. Ergens heb je het gevoel dat de zekerheid die ze oplevert voortvloeit uit een bredere afweging, dat er allerlei factoren op de een of andere manier een rol in hebben gespeeld en dat die factoren een tijdje op elkaar hebben ingewerkt voordat dat onbewuste denken een conclusie bereikte. Als je intuïtie gewoon stap voor stap alles had afgewogen, dan had je dat wel kunnen volgen. Maar nu borrelt de beslissing op uit een diffuus mengsel van ingrediënten dat een tijdlang heeft staan pruttelen. En hij gaat gepaard met een goed gevoel. Je intuïtie weet blijkbaar raad met je gevoelens, in tegenstelling tot je ratio.

Als je niet weet hoe die beslissing tot stand is gekomen, vraag je je onwillekeurig af hoe betrouwbaar die is. Ben je niet verblind door je wensdromen? Stel je het plezier dat je van die tuin zult hebben onwillekeurig niet te positief voor? Heb je wel alle factoren in beschouwing genomen? Het is in dat stadium niet moeilijk om toch weer te gaan twijfelen, en je kunt daar compleet in vastlopen. Ook de logica kan je dan niet meer helpen.

Veel belangrijke beslissingen in een mensenleven zijn intuïtieve beslissingen. Dat is blijkbaar onvermijdelijk. Maar moeten we ons dan maar blindelings laten leiden door iets wat we niet begrijpen? Gelukkig zijn er manieren om je eigen onbewuste beter te leren kennen. Sigmund Freud probeerde dat door middel van vrije associatie. Laat iemand ongeremd zeggen wat er in zijn hoofd opkomt, en het onbewuste zal zich tonen. Een andere manier is die van het zenboeddhisme: mediteren. Stilzitten en alert zijn. Niet meer en niet minder. En vroeg of laat zal het onbewuste zich onthullen in de gedachten die je zo stilletjes langs ziet komen.

Bij de belangrijke beslissingen in je leven kun je wel proberen de intuïtie aan de kant te zetten en op allerlei manieren je bewuste denken aan het werk te zetten. Maar niet zelden resulteert dat in een onbevredigd gevoel. Je twijfelt nog, je vraagt je af of je alle relevante factoren wel hebt meegenomen. Bij een intuïtieve beslissing heb je dat gevoel van twijfel niet. Je hebt alleen een positief of negatief gevoel bij bepaalde keuzes.

Als de intuïtie zo belangrijk is voor de beslissingen in je leven, waarom doen we dan niet ons best om die beter te leren kennen? Als die intuïtie in staat is vele factoren in rekening te brengen, en die af te wegen in overeenstemming met je gevoelens, waarom laten we die dan niet meer het zware werk doen? Mensen die hebben geleerd op hun intuïtie te vertrouwen nemen doorgaans geen slechtere beslissingen dan degenen die alles op papier uitwerken.


Reacties (25)

   

Intuitief denken en beslissen is niet toepasselijk voor problemen die verder reiken dan persoonlijke voorkeuren. Als leerkracht ga ik al lang niet meer af op intuitieve beoordelingen van leerlingen, maar toets ik deze regelmatig aan feiten, resultaten, gedrag onafhankelijk en afhankelijk van de context. Het resultaat is dat je dan beter inziet welke vergissingen je anders zou begaan bij eindbeoordelingen. Er is trouwens onderzoek zat naar de impact van intuitieve beslissingen. De idee dat je geen slechtere beslissingen neemt door zuiver te vertrouwen op je intuitie is zeer relatief en niet veralgemeenbaar. Wens je een schilderij te kopen om in mijn huis te hangen als decoratie dan zullen eerder intuitieve beslissingen een rol spelen. Wens je een schilderij te kopen als een investering, dan kan je beter je intuitie niet teveel betrouwen. Moet je lange termijn beslissingen nemen, dan betrouw je best ook niet teveel op je intuitie en verzamel je best zoveel mogelijk informatie om degelijk af te wegen.
Intuitieve beslissingen nemen zijn erg handig voor gebeurtenissen en situaties die weinig verrassingen inhouden en weinig risico's inhouden. Voor de huizenkeuze had je zeer waarschijnlijk al een rationele selectieve keuze gemaakt op basis van een prijs kwaliteit verhouding, kosten, ingeschatte renovatiekosten, de ligging, omgeving, afstand tot je werk, enz.... Eenmaal die gemaakt kan je natuurlijk je intuitieve voorkeur zonder probleem inschakelen.
Wanneer je zuiver op je gevoel afgaat bij een partnerkeuze, dan loop je wel het risico dat hopeloze verliefdheid vroeg of laat eindigt in een kater, tenzij je ook na je spontane intuitieve keuze, ook andere meer rationele afwegingen gaat maken. Liefde op het eerste gezicht is maar zo succesvol als nadien ook het verstand er zich mee gaat moeien en niet enkel je emoties.

   

Volgens Ap Dijksterhuis, professor aan de Radboud Universiteit, zijn de beste beslissingen die welke je neemt na bestudering van het probleem, waarna je het overlaat aan je onbewuste denken. Het voorbeeld van de keuze tussen de huizen komt onder andere in dit interview met hem aan de orde: How people Really make decisions (http://www.youtube.com/watch?v=lhiz8310174).

Overigens creëer jij een tegenstelling waar die er niet is. Natuurlijk moet je je goed oriënteren voordat je een beslissing neemt, ook als je je intuïtie die beslissing wilt laten nemen. Het is niet òf gegevens verzamelen òf je intuïtie gebruiken, maar en ... en. En als je dan ook nog je onbewuste denken de tijd geeft om zijn werk te doen, neem je betere besluiten, ook m.b.t. problemen waarbij het niet om emotionele voorkeuren gaat.
Zie ook Ap Dijksterhuis, "Het slimme onbewuste".

   

welke van onderstaande is de juiste definitie (van Internet) voor 'intuitie' die we in deze blog verder gaan gebruiken?

- eigenschap dat je iets aanvoelt zonder erover te denken
- vorm van begrijpen die niet op redenering, ervaring of weten berust
- Subjectieve geestesgave die vaak in waarnemingen en ingevingen tot uiting komt en niet voortkomt uit het verstandelijke denkvermogen. Ook wel innerlijke stem genoemd. Een intuïtieve beslissing wordt genomen vanuit het onbewuste, vanuit het gevoel, vanuit de tenen. Het betreft een helder weten, zonder dat het weten op verbale wijze hard gemaakt kan
- Manier van weten die niet alleen op kennis, ervaring en lineair redeneren berust.
- innerlijke aanschouwing, zinnelijke voorstelling. Intuïtief, aanschouwend, onmiddellijk gewaarwordend
- gezond verstand, zonder nadenken
- het rechtstreeks vatten van het wezen van een zaak, zonder redenering of ervaring; het primaire weten op grond van innerlijk, onberedeneerd aanvoelen
-kan worden omschreven als een "ingeving", een vorm van "direct weten", zonder dat men dit beredeneerd heeft

Of gebruiken we nog een andere definitie? Wat mag die dan zijn?

mvg

   

Volgens Kahneman behoort het intuïtieve denken tot een systeem dat spontaan, automatisch en zonder veel nadenken en aandacht verloopt. Het reageert vaak correct in situaties waarbij men de opgedane ervaring en kennis en vaardigheden automatisch toepast zonder veel nadenken. Dit denken is ook onderhevig aan stemmingen en emoties zorgt voor gemak en onmiddellijke keuzes. Dit systeem is ook makkelijker onderhevig aan cognitieve illusies en vermeende herinneringen. Nadeel van dit systeem is dat het niet betrouwbaar is wanneer het wordt toegepast in minder bekende situaties, waarbij aandacht nodig is en oplossingen niet zo voor de hand liggen.
Voorbeelden van automatische activiteiten die vaak aan systeem 1 worden toegeschreven, zijn:
* de bron van een bepaald geluid lokaliseren
* een auto besturen op een lege weg
* eenvoudige zinnen begrijpen
* eenvoudige sommen oplossen
* meedoen met een groepsactiviteit waarbij je niet hoeft na te denken
Voorbeelden van activiteiten die aan systeem 2 worden toegeschreven, zijn:
* 2 verschillende taken uitvoeren die elk afzonderlijk veel aandacht vergen (een onmogelijke klus!!)
* een moeilijke rekenopdracht
* tellen hoeveel keer een bepaalde letter voorkomt in een tekst
* een vreemd geluid proberen te identificeren
* je eigen gedrag beoordelen in een bepaalde sociale omgeving
* systeem 1: een automatisch spontaan en snel denken, dat steunt op ervaring en intuïtie , met weinig of geen inspanning of gevoel van controle.
* systeem 2: een moeizaam en eerder lui denken, dat enkel wordt aangesproken voor mentale bewuste inspanningen waarbij aandacht nodig is. Dit systeem wordt aangesproken bij moeizame keuzes en beslissingen en ingewikkelde berekeningen of problemen oplossen.
Kahneman toont ook aan in zijn boek 'het feilbare denken' dat intuïtieve oplossingen van experts vaak niet te betrouwen zijn en het voorwerp van cognitieve illusies

   

Stefan,
zou intuïtie dan een denken kunnen zijn dat zich slechts van het 'gewone' denken onderscheidt doordat het niet tot in het niveau van ons bewustzijn komt? In die zin is alle denken dat niet echt bewust gebeurt in feite een vorm van intuïtief denken. Ik zou het geen vorm van begrijpen noemen zonder op een denken gebaseerd te zijn (zoals sommige definities beweren). Er is een 'onderhuids' denken mee gemoeid waar we geen besef van hebben. Zoals we bij het fietsen ook niet meer nadenken welk been we op en neer moeten bewegen om te trappen, dat gebeurt dus ook intuïtief. Zonder dat we er van bewust zijn maken onze hersenen ook wel nog associaties die ons dan nog onbewust tot keuzes dwingen. In die zin is een intuïtieve keuze geen echte bewuste keuze maar eerder een onbewuste keuze.

Het is denk ik zeker niet wat sommigen een 'voorgevoel hebben' noemen, een soort helderziendheid in de toekomst, een weten dat een keuze de beste is omdat men in de toekomst kan kijken.

Blijkbaar is het begrip 'intuïtie' nog niet zo universeel eenduidig geformuleerd.

Deze blog heeft me in elk geval aan 't denken en zoeken gezet.

   

In de praktijk denken we vaak onbewust. Dat heeft voordelen. Het leidt tot snelle beslissingen en keuzes. Maar omdat het ook erg onderhevig is aan cognitieve illusies, geheugenflarden, stemmingen, verwachtingen, eerste indrukken, halo-effecten, enz.. is het altijd verstandig een intuïtieve beslissing of keuze te toetsen aan de realiteit. Feedback corrigeert. Wanneer situaties gelijkend zijn op elkaar, onderscheiden we vaak niet de verschillen. Men heeft te lang in de economie gedacht dat mensen rationeel handelen. Dat blijkt niet zo het geval te zijn. We zijn makkelijk beïnvloedbaar omdat we juist zo vaak steunen op intuïtief, automatisch denken. Het resultaat is daarom niet altijd 'slim'.
Psychologen hebben daar al vele leuke experimenten bedacht over onze beïnvloedbaarheid. Bijvoorbeeld bij enquêtes kan al de vragenvolgorde voldoende zijn met identieke vragen om verschillende antwoorden te krijgen op zelfde vragen. Niet erg rationeel dus. Behalve wanneer we alert zijn en overschakelen op systeem 2. Intuïtief denken is vooral een spontaan denken,waarbij
op dat ogenblik beschikbare 'algoritmen' in ons denken automatisch en onbewust worden afgewikkeld. Eerste indrukken zijn nog zo'n voorbeeld: mensen fantaseren nogal snel intuïtief en spontaan een heleboel karaktertrekken en persoonlijkheidskenmerken uit een foto. Wanneer ze dan later de persoon in levende lijve zien, kan dat nogal confronterend uitvallen.

   

Een voordeel van dat automatische spontane, intuïtieve denken is, dat het meer openstaat voor allerlei indrukken. In tegenstelling tot systeem 2 of het niet automatische denken waarbij veel aandacht nodig is. Wanneer we heel geconcentreerd met een kwestie bezig zijn, merken we vaak een heleboel dingen niet op die rondom ons gebeuren. Niet erg handig dus wanneer je alert moet zijn, voor iets dat onverwachts voordoet en onze aandacht moet trekken. Het is dus geen kwestie of dat het ene denken beter is dan het andere. Het is anders denken. Alleen zullen mensen moeten leren overschakelen van het ene systeem naar het andere wanneer dat gewenst is of noodzakelijk. Bijvoorbeeld: wanneer je op een grote hoogte over een kloof moet springen die niet breder is dan een gewone gracht, dan zullen de meeste mensen niet durven te springen, hoewel ze dit perfect zouden kunnen, indien ze zich niet zouden concentreren op het risico van in de kloof te vallen. Op dat ogenblik zal onze angst om te vallen een heleboel nep- rationeel denken gaan stimuleren om toch maar niet te springen. Een heleboel smoezen worden ook netjes rationeel verpakt door systeem twee, wanneer systeem 1 verkeerd alert reageert en situaties overschat of onderschat. We bedenken dan vaak nadien om ons te verantwoorden een heleboel plausibele redenen om toch maar onze intuïtieve verkeerde keuze of beslissing op te smukken. Je ziet dat vaak bij verkeersongevallen wanneer je duidelijk in fout bent. Het intuïtieve idee dat je toch die auto goed kan besturen en je een goed chauffeur bent, doet rationeel autorijden teniet. Wanneer het regent gaan we vaak niet trager rijden of houden we niet meer afstand. We denken zo lang alles vlotjes rijdt, het wel zo'n vaart niet zal lopen en als er toch iets gebeurt, dan was het toch wel niet die 'smeerlap' zeker voor mij die plots remde zonder reden??? Herken je dat??? Hoe vaak zie je niet een heleboel verwaande chauffeurs tussen glippen wanneer een ander voldoende afstand houdt en niet gaat 'bumperkleven'.

   

Beste Kweetal,

Ik zit op een tijdstip van het leven waarin ik nogal wat beslissingen moet nemen. Enigszins tot mijn verbazing stel ik nu vast dat ik daarbij het advies van Ap Dijksterhuis volg. Ik had nog nooit van de man gehoord. Maar ik kan wel vanuit mijn praktijkervaring bevestigen dat zijn advies excellent is.

Wat mij betreft lijkt het volgende te spelen: eens ik het onderbewuste - ten huize Aliaspg "mijn goesting" of ook wel "zijn goesting" genoemd - een beslissing heb laten nemen, dan ben ik zeer geneigd om de eventuele nadelen van die beslissing veel te vergeven. Ik herinner me van vroeger dat ik bij zgn. "rationele beslissingen" veel minder de neiging had om iets te vergeven.

Mijn techniek is simpel. Ik lees, bestudeer en denk na. Daarna vergeet ik de boel tot een beslissing zich opdringt.

Ik weet niet of Dijksterhuis dat schrijft, maar die techniek helpt ook om, indien gepast, niets te doen. Zo vertelt de ratio mij al enkele jaren dat ik een nieuwe racefiets nodig heb. Ik lees, bestudeer, denk na en vergeet. Zes maanden en talrijke tochten met de racefiets later, besef ik dan ineens dat ik nog altijd geen nieuwe racefiets heb. En dan begint de hele cyclus opnieuw.

Dat "onderbewuste", die "intuïtie" of hoe je het ook wilt noemen, is véél verstandiger dan ikzelf.

Mvg,

Aliaspg

   

Dag Stefan,

dank voor het zo klaar en duidelijk expliciet maken van wat ik impliciet zo wat gelijkend met jou visie denk. Je hebt niet enkel de gave om dingen klaar te formuleren, je meningen en visies lijken me meestal heel plausibel, logisch. Natuurlijk is een klare formulering geen garantie voor een ware, juiste, maar wat klaar en duidelijk is, heeft alvast meer kans om dicht bij de waarheid aan te leunen....'zonder twijfel'... ;-)

   

Eigenlijk maakt men een tweedeling die er zelden is. Intuitief spontaan en automatisch denken is vaak het resultaat van leerprocessen waarbij vooraf veel oefening en inspanning met aandacht voorafging. Hoe meer leerevaringen je automatiseert, hoe sneller, spontaner en automatischer je denkt in vergelijkbare situaties. Dat is praktisch en handig en hoe rijker je ervaring hoe meer je je er op zal steunen, maar het gevaar blijft dat intuitief denken vroeg of laat leidt tot cognitieve illusies, overschatting of onderschatting afhankelijk van je ervaring, emoties en de context waarbij zulk automatisch afwikkelen van denkpatronen en gedrag niet gewenst is of zelfs gevaarlijk. Maar ook rationeel denken kan leiden tot problemen, wanneer je geen oplossingen kan bedenken die je onmiddellijk nodig hebt om te beslissen. Je kan enkel leren switchen tussen beide denksystemen in functie van keuzes en beslissingen. Professioneel denken berust vaak op het automatiseren van vele denk- en gedragstrategieën. Wanneer je snel moet denken is intuitief denken vaak effectiever, maar niet altijd. Wetenschappers kunnen vaak intuitief bepaalde hypotheses volgen, maar de ervaring leert dat rationeel toetsen ervan geen overbodige luxe is. Beide systemen heb je nodig.

   

>>>Dat "onderbewuste", die "intuïtie" of hoe je het ook wilt noemen, is véél verstandiger dan ikzelf.>>>

-En misschien is ons denken en ook ons beslissen slechts een deelname aan een universeler 'denken en willen' ? En dat noemen we dan soms, als we ons daar het meest bewust van zijn, 'intuitie' .
-Valère De Brabandere-

   

Beste Aliaspg,

Ik heb de indruk dat jouw intuïtie niet optimaal functioneert. Dat is bij veel mensen zo. Maar bij nog veel meer mensen functioneert de ratio ook niet optimaal. Gelukkig zijn er methoden om beide te verbeteren. Als je problemen hebt met je intuïtie helpt het als je mediteert, zoals ik al aangaf. Maar je kunt ook de ratio gebruiken om de intuïtie te activeren. En de intuïtie om de ratio te inspireren.

   

Beste Kweetal,

Waarom denk je dat mijn intuïtie niet optimaal functioneert? Misschien heb je gelijk hoor, maar kun je dat even toelichten?

Mvg,

Aliaspg

   

Omdat jouw intuïtie je geen oplossingen aanreikt wanneer je daar behoefte aan hebt. Dat meen ik te kunnen concluderen uit jouw voorbeeld van die racefiets.

   

Mijn intuïtie maakt me duidelijk dat ik dénk dat ik een nieuwe racefiets nodig heb, maar dat ik helemaal geen behoefte heb aan een nieuwe racefiets om een gelukkig & voldaan leven te leiden.

Dat is toch geweldig?

   

Ik denk dat de ratio in veel gevallen niet optimaal kan werken. Ons verstand functioneert maar in een beperkt aantal situaties echt goed.
In alle andere situaties hebben we niet zo veel aan het verstand.
We hebben wel veel andere mogelijkheden, waaronder intuitie, maar die werken in die situaties ook niet geweldig, hooguit wat beter.

   

Een van de problemen waar menselijk denken heeft mee te maken is dat ze niet vertrouwd zijn met sluipende problemen en lange termijngevolgen. Daar is intuïtie machteloos tegen en kan slechts rationeel denken werken als je daar bewust rekening mee wil houden. Evolutionair bekeken beschikken we over dezelfde hersenen van jagers verzamelaars. De huidige mens is overgeleverd aan een culturele evolutie die veel sneller verandert en waarbij niet altijd kant en klare oplossingen onmiddellijk voor handen zijn. Gevolg: we grijpen vaak intuïtief uit gebrek aan beter naar oude 'recepten' en oplossingen waarvan we hopen te denken dat ze een oplossing bieden. Helaas meestal niet. De enige manier is een lerende ingesteldheid ontwikkelen die open staat voor feedback en het bedenken van nieuwe oplossingen. Het blijft vallen en opstaan.

   

Stefan,

Ook de ratio worstelt natuurlijk met problemen als het beslissingen aankomt (problemen die Kweetal overigens impliciet al aanstipt in zijn originele bijdrage).

Wat is ratio of redelijkheid? Het vraagt volgens mij dat je een probleem beschrijft en bekijkt met een "afstandelijke" blik. Je beschrijft misschien je eigen attitudes en emoties, maar je doet dat afstandelijk - eigenlijk alsof je een buitenstaander bent, een neutrale waarnemer. Dat betekent dat je beperkt bent tot begrippen en beschrijvingen die voor buitenstaanders dezelfde betekenis hebben als voor jou.

Maar neem nu een concreet voorbeeld: je moet een jeans kopen. Jeans A is stevig, goedpassend en niet te duur. Jeans B is minder stevig en bovendien duurder, maar geeft je de indruk dat je aantrekkelijker bent voor het andere geslacht (of voor hetzelfde geslacht, filosofie.be is een gelijkekansenblog).

Het eerste probleem dat opduikt is natuurlijk: hoe vergelijk je prijs en aantrekkelijkheid? Die twee meet je niet met dezelfde schaal (als je aantrekkelijk al zou kunnen meten), dus je kunt ze niet vergelijken.

Maar er is een tweede, fundamenteler probleem. Prijs is een getal. Een getal is voor iedereen hetzelfde. Aantrekkelijkheid daarentegen is voor iedereen verschillend. Het begrip heeft voor iedereen een verschillende betekenis, wat het ongeschikt maakt voor rationale analyse - de ratio eist dat je betekenissen gebruikt die voor buitenstaanders identiek zijn. Maar het gaat nog dieper. Je zou namelijk kunnen zeggen: als ik maar weet wat aantrekkelijkheid voor mijzelf is, dat is redelijk genoeg. Maar volgens mij is ook voor jezelf aantrekkelijkheid geen welgedefinieerd begrip. Je kunt de betekenis van het begrip ook voor jezelf niet bepalen, omdat het van iedereen is. Je hebt er niets aan dat je jezelf aantrekkelijk vindt als anderen jou niet aantrekkelijk vinden.

De ratio schiet te kort in dergelijke omstandigheden, op een zeer fundamentele wijze. Ze is intrinsiek ongeschikt om vele beslissingen te nemen. 't Zou me niet verbazen dat we doorheen de evolutie een intuïtie ontwikkeld hebben, omdat strikt rationele mensapen merkelijk minder succesvol waren in de strijd om het bestaan (grapje! Ik ben dol op platte evolutionaire verklaringen en op "folk ET").

Mvg,

Aliaspg

   

Een van de problemen van het menselijk denken is is dat het beperkt is tot betrekkelijk simpele structuren. Op sommige gebieden kunnen we meer dan we ooit voor mogelijk hielden, op anderen zijn we in duizenden jaren nauwelijks opgeschoten.

Ik vind erg interessant hoe dat komt en wat we daar van kunnen leren. Wat is het verschil tussen apparaten en politiek? Tussen satellieten bouwen en het weer voorspellen (of nog erger, een individueel leven voorspellen)?

Het lijkt er op alsof de wijzen waarop we denken een bepaald type probleem heel goed aankunnen, een ander type minder, maar ook niet heel slecht en een derde type eigenlijk helemaal niet.

Als je geinteresseerd zou zijn, ik heb dat hier wat verder uitgewerkt:
http://orgis.nl/blog/filosofie/de-grens

   

Wat is eigenlijk intuïtief denken? Dat is het onbewuste geautomatiseerde denken. Intuïtief denken is niet per definitie irrationeel denken. Vele geautomatiseerde handelingen werden vaak rationeel bewust verworven en door oefening geautomatiseerd. Met andere woorden waar je vroeger hard moest voor nadenken met aandacht gaat nu vlotjes zonder veel nadenken. Het gevaar van dit denken is niet zozeer dat het irrationeel is maar dat we niet altijd ons bewust zijn of het denken wel correct is gegeven de situatie dat het in werking treedt. Vele diagnoses worden eerst intuïtief gestuurd op basis van ervaring en geautomatiseerde kennis. In vele gevallen zal dit leiden tot correcte beslissingen, maar de kans op vergissing kan opduiken waar ons intuïtieve denken wordt misleidt door verwachtingen, wensen, vooringenomenheid, oppervlakkige analyse, bedenkelijke associaties, gebrek aan informatie, enz... Wanneer intuïtieve diagnoses rationeel worden getoetst verkleint de kans op vergissing. De betrouwbaarheid van intuïtieve diagnoses hangt ook sterk af van de ervaring, de subjectieve waarneming, het rationele besef van mogelijk vergissen.
Zo zijn er vele mensen die menen dat je andere mensen kan betrappen op liegen. Wel als je een doortrapte leugenaar wil vatten op basis van intuïtie, dan zal de kans op vergissing zeer groot zijn en een leugendetector zal niet veel betere resultaten opleveren omdat een leugendetector gebaseerd is op de intuïtieve idee en hypothese dat het een betrouwbare machine om leugens te detecteren. Men rationaliseert hier intuïtief geloof dat op basis van een polygraaf leugens kunnen worden onderscheiden van waarheid. Maar een rationele analyse wijst uit dat er te veel valse negatieve vaststellingen worden gedaan. De beste manier om leugens van waarheid te scheiden is nog altijd nuchter afgaan op feiten en contradicties en bewijsmateriaal en denk niet te snel dat je op basis van iemands lichaamstaal kan aflezen of iemand liegt of niet. jonge kinderen zul je eerder kunnen betrappen op leugens via lichaamstaal omdat deze nog niet genoeg sociaal vaardig zijn om even doortrapt te liegen als oudere kinderen en volwassenen. Hoe slimmer je bent hoe doortrapter je kan liegen. Onderzoekers stellen dit zelfs vast bij bonobo's. Slimme bonobo's bedriegen met mate en niet volgens een vast patroon, en zullen pas gesanctioneerd worden door de groep als ze bij toeval op heterdaad betrapt worden. Zelfs intuïtie faalt bij bonobo's in zo'n voorbeeld.

   

Stefan,

Ik heb de indruk dat voor jou intuïtie aanleunt bij "ervaring verworven hebben". Maar het voorbeeld dat Kweetal geeft van die tuin en die badkamer, vraagt om een beslissing die niet gebaseerd is op ervaring.

Ik ben het met je eens dat je beter rationele beslissingen neemt als die mogelijk zijn (Kahneman geeft voorbeelden in zijn boek). Maar soms zijn rationele beslissingen onmogelijk, om praktische of diepere fundamentele redenen. Hoe neem je dan een beslissing? Kweetal suggereert meditatie. Mijn techniek is om op te houden eraan te denken - wat misschien wel equivalent is met meditatie.

Mvg,

Aliaspg

   

Is zintuigelijke ervaring soms geen ervaring? Je denkt toch niet dat voorkeuren uit een lege doos tevoorschijn komen?

   

Ja, ik acht het aannemelijk dat zintuigelijke ervaringen ook ervaringen zijn. Maar normaal gezien heb je geen zintuigelijke ervaring verworven met de vraag die Kweetal aanhaalt in zijn originele bijdrage: "Moet ik nou die fraaie tuin of die fraaie badkamer kiezen?"

Misschien heb je zintuigelijke ervaring met tuinen. Wellicht ook met badkamers. Maar 't zou me verbazen als je dergelijke ervaring hebt met het afwegen van tuinen en badkamers. Tenzij je een chronische huizenkoper of -huurder bent, natuurlijk.

Mvg,

Aliaspg

   

Kahneman stelt niet dat intuitief beslissen minder is, maar meer risico's inhoudt. Maar in de praktijk is de grens tussen intuitie en ratio veel vager. Veel belangrijker is feedback op beslissingen of deze nu intuitief van aard zijn of eerder rationeel. Vergeet niet dat ons geheugen soms gaten vertoont en deze creatief door onze hersenen worden opgevuld met 'gefantaseerde gebeurtenissen'. Rationeel denken met aandacht heeft ook nadelen. Denk aan een chauffeur. Rijden is een intuitief geautomatiseerd gebeuren waarbij je snel en alert moet kunnen anticiperen op gebeurtenissen in het verkeer. In zo'n geval doe je best geen handelingen waarbij je je te aandachtig toespitst op een telefonisch gesprek, een prul dat je moet halen uit het handschoenenkastje. Rationeel denken vergt aandacht en aandacht doet je afsluiten van andere zintuiglijke indrukken die overbodig zijn. Dus beter rijden op automatische piloot en anticiperend rijden. Dat wil zeggen aangeleerd en geautomatiseerd preventief rijden. Vele dingen die je leert worden geautomatiseerd als je het veelvuldig toepast en gebruikt. Heb je geleerd je snelheid aan te passen bij regenweer en je doet dat automatisch dan heb je verstandig leren rijden.
Een wiskundige die ingewikkelde bewijzen moet uitwerken en onvoldoende denkstappen heeft geautomatiseerd, zal niet zo snel of minder efficient komen tot een oplossing. Oefening baart kunst en talent is vaak het resultaat van enerzijds aanleg maar vooral van veel oefenen en automatiseren.

   

Het voordeel van een huis huren tegenover er een kopen, is dat het in de regel wat gemakkelijker is om in te gaan zien hoe fout de gemaakte keuze om te kopen eigenlijk was, omdat je nu eenmaal minder vast zit aan een huurhuis dan aan een koophuis. ;)

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie