Kennis en inzicht

In de blog: Wereldvreemd reacties: 3 pdf print

Tijdens mijn studie heb ik heel wat kennis opgedaan. Ik moest stapels boeken lezen en me verdiepen in vele spitsvondige redeneringen van zeer intelligente filosofen. Ik moest oefenen met verschillende vormen van logica en met het lezen en schrijven van teksten. Ik ben mijn docenten nog steeds dankbaar dat ze me hebben laten zien wat belangrijk is in het vak. Dank zij hen heb ik me al die kennis kunnen eigen maken en wist ik wat ik weten moest toen ik mijn studie afrondde. Maar het echte inzicht kwam pas daarna.

Kennisverwerving is een zaak van ijver. Om over veel kennis te beschikken moet je veel hebben gelezen en veel hebben onderzocht. Er zijn mensen die over onnoemelijk veel kennis beschikken. Ze zijn wandelende encyclopedieën. Maar beschikken die mensen ook over veel inzicht? Leidt het verwerven van kennis onvermijdelijk tot het verkrijgen van inzicht? Ik denk niet dat je van het doorlezen van dikke encyclopedieën veel wijzer wordt. Encyclopedieën zijn opslagplaatsen van kennis, maar ze zijn geen bronnen van inzicht omdat die kennis niet in onderling verband wordt gepresenteerd.

Je kunt in een encyclopedie wel lezen dat Isaac Newton de wetten van de zwaartekracht heeft ontdekt, en je kunt zelfs opzoeken wat die wetten dan zijn, maar weet je dan ook wat zwaartekracht is? Je kunt wel lezen dat David Hume een empirist was, en je kunt ook lezen dat empirisme een filosofische stroming is die de waarneming als uitgangspunt neemt voor alle menselijke kennis, maar weet je dan ook hoe Hume aankeek tegen de menselijke rede? Om Hume te begrijpen moet je iets weten van zijn voorgeschiedenis en van de redenen dat hij daar op zijn manier op heeft gereageerd. Je moet eigenlijk het denkwerk dat hij verrichtte kunnen herhalen alsof hij het nog niet zelf heeft gedaan. En daarvoor moet je over ervaring beschikken, ervaring in filosofisch denken.

Om tot inzicht te geraken is kennis niet voldoende. Inzicht is niet iets dat je je door anderen op een presenteerblaadje kunt laten aanreiken. Tot inzicht komen is iets dat je zelf moet doen. Inzicht vereist inspanning. Je moet er voor werken. En zelfs als je je daarbij het zweet van het aangezicht wist, is dat inzicht nog niet gegarandeerd. Je kunt opzoeken dat de zwaartekracht afneemt met het kwadraat van de afstand. Maar om in te zien waarom dat zo is, moet je je een bol om de aantrekkende massa voorstellen, en weten dat het oppervlak van die bol toeneemt met het kwadraat van de straal. En de intensiteit van de werking van de zwaartekracht neemt af naarmate die werking wordt verdeeld over een groter oppervlak. Dat hoef je je niet te realiseren om de zwaartekrachtformule te kunnen gebruiken. Maar het geeft je wel inzicht in werkingen op afstand in het algemeen.

Inzicht, voor sommigen is het een luxe. En voor anderen is het pure noodzaak. Ze hebben het nodig om met de wereld te kunnen omgaan. Voor hen is het niet voldoende dat iets zo is, er moet ook nog een reden zijn waarom het zo is. En zonder redenen is de wereld voor hen betekenisloos. Dierenverzorgers proberen zich in de geest van hun dieren te verplaatsen. Kunstenaars proberen door middel van hun werk tot inzicht te komen. En boeddhistische monniken proberen hun novicen zo te vormen dat die spontaan tot inzichten komen, zoals dat bij hen ook is gebeurd. Wat die situaties gemeenschappelijk hebben is dat ze laten zien dat inzicht belangrijk kan zijn, ook al levert het niet direct invloed op of geldelijk gewin.

Als mensen zich afvragen wat ze ergens wijzer van worden, hebben ze het niet over echte wijsheid. Dan hebben ze het over winst, aanzien of macht. Echte wijsheid is het, als je tot inzicht in de situatie probeert te komen, als je wat er gebeurt in een kader kunt plaatsen, en je niet enkel afvraagt wat het je oplevert. Wijsheid is het, als je je emoties je emoties kunt laten, ze als het ware van een afstand kunt bekijken, en begrijpen waar ze vandaan komen. Je zou degene die jouw fiets heeft gestolen wel in elkaar willen slaan, als je hem te pakken kreeg. Maar dan vraag je je af of je in een wereld wilt wonen waar het "oog om oog, tand om tand" principe geldt. Je probeert in de geest van die fietsendief te kruipen en je vraagt je af of die wel in staat is om zaken van een afstand te bekijken. Misschien handelt die wel vanuit een negatieve betrokkenheid, vanuit de overtuiging dat het niemand een bal kan schelen wat er met hem gebeurt. Je wilt niet leven in een wereld van fietsendieven, maar ook niet in een wereld die het stelen van fietsen wil voorkomen door daders bovenmatig zwaar te straffen. Wijsheid is je afvragen wat het over de wereld zegt als er heel veel, of juist heel weinig fietsen worden gestolen.

Wijsheid is het zoeken naar een derde weg, naar wat er naast "wie niet met mij is, is tegen mij" nog mogelijk is. Daarmee begeef je je buiten de gevestigde kaders. Echte schatten vind je niet op platgetreden paden. Er is geen koninklijke weg die tot inzicht leidt. Zoektochten naar inzichten leiden altijd naar het ongewisse. Voor inzichten is het vermogen je te laten verrassen vereist. Maar ook het vermogen je te laten teleurstellen. Want inzichten zijn niet gegarandeerd. Kennis verwerven is altijd mogelijk. Dat is enkel een kwestie van tellen, meten en categoriseren. Maar inzichten geven zich niet zomaar gewonnen. Die moeten bevochten worden. Waarbij je zelf de grootste tegenstander bent. Voor inzicht is ervaring nodig. En voor ervaring is het nodig dat je vele malen hebt gefaald.


Reacties (3)

   

Beste Kweetal,

Je stuk begint over inzicht en eindigt met wijsheid. Jij lijkt die twee dingen aan elkaar gelijk te stellen, maar van oudsher verwijst inzicht meer naar een theoretische vaardigheid, bv. wiskunde, en wijsheid meer naar een praktische vaardigheid, bv. hoe het goede leven te verwerven. Je eindigt ermee dat voor inzicht ervaring nodig is, maar gelet op het onderscheid tussen inzicht en wijsheid bedoel je waarschijnlijk wijsheid. Voor inzicht heb je juist geen ervaring nodig: zie de wiskunde – en om een beroemd voorbeeld uit de filosofiegeschiedenis te noemen: in Plato’s ‘Meno’ betoogt Plato door middel van de slaaf die een meetkundig probleem oplost dat inzicht juist alleen te bereiken is door alle ervaring te vergeten. Omgekeerd betoogt bv. Aristoteles dat voor wijsheid ervaring een vereiste is: om die reden is de ethiek volgens Aristoteles een discipline die slechts door een ouder, want ervaren, persoon kan worden geleerd.

En wat betreft de relatie tussen kennis (het ‘wat’) en inzicht (het ‘waarom’): kennis is niet perse nodig voor inzicht en is zeker ook geen voldoende voorwaarde voor inzicht maar het helpt wel enorm. Zo ben ikzelf bv. een hele domme jongen, maar omdat ik onder meer tijdens mijn studie filosofie alle kennis zo ongeveer letterlijk heb opgezogen en zo tjokvol kennis zit verbindt zich in mij al die kennisstukjes af en toe spontaan tot inzichten en weet ik toch overal – ahum – enigszins intelligent en diepzinnig op te reageren en in ieder geval met meer inzicht dan de meeste anderen die niet zo veel energie in kennisverwerving hebben gestoken. Ook als je naar de geschiedenis en naar het heden kijkt, dan is mij altijd opgevallen dat in beginsel ALLE filosofen van enige naam wandelende encyclopedieën waren met onvoorstelbaar veel kennis en gelezen boeken achter de kiezen. Het is voor mij evident dat hun gigantische kennis zeer behulpzaam is geweest voor het uiteindelijk ontwikkelen van hun diepe of interessante inzichten. De enige – en daarmee fascinerende – uitzondering die ik ken is Descartes: deze man wist in ieder geval relatief weinig van de filosofie en las geloof ik relatief weinig boeken maar wist toch op een regenachtige zondag een uiterst belangrijke bijdrage aan de filosofie te leveren. Maar dergelijke unieke genieën zijn de uitzondering op de regel: de meeste genieën hebben keihard moeten werken en hele bibliotheken moeten lezen om tot hun belangrijke inzichten te kunnen komen. En misschien is zelfs Descartes’ relatieve luiheid en onbelezenheid deels schijn: zelfs Mozart van wie iedereen denkt dat het zo’n spontaan genie is heeft wel eens geschreven dat zijn talent hem helemaal niet zo makkelijk is toegevallen als iedereen denkt maar dat hij er keihard voor heeft moeten studeren…

Al met al denk ik dat het een illusie is om te denken dat je lui kunt zijn, in de zin van in bed blijven liggen na te denken in plaats van naar de bibliotheek te gaan om te studeren, en toch enige filosofische inzichten van niveau kunt verwerven.

Groet,
Porphyrios

   

Beste Porphyrios,

Het mag dan zo zijn dat wiskundige inzichten niet van wijsheid hoeven te getuigen, ze zijn tegenwoordig bijna ondenkbaar zonder veel ervaring. Kijk maar eens wat wiskundigen die nog openstaande 'conjectures' proberen te bewijzen er allemaal bij halen. Maar ik dacht meer aan de inzichten van bijvoorbeeld boeddhistische wijzen. Men zegt niet voor niets dat wijsheid met de jaren komt. Voor wijsheid heb je veel ervaring nodig. En een goede basiskennis, natuurlijk. Isaac Newton zei niet voor niets dat hij op de schouders stond van giganten. En dat getuigt van een diep inzicht.

Overigens, als je het hebt over beroemde filosofen zonder veel filosofische achtergrond zou je ook aan Wittgenstein kunnen denken. En die kwam ook later in zijn leven tot nieuwe inzichten.


---
Bewerkt door Kweetal op Apr 23 12 9:54
   

Inzicht kan leiden tot meer wijsheid, maar wijsheid leidt daarom nog niet tot meer inzicht.

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie