Ter wille van het heil

In de blog: De zwarte doos reacties: 8 pdf print

Boehm (zie voorgaande teksten te vinden via de tag onderaan) neemt in zijn Politiek de vraag ernstig of in een maatschappij het onderscheid tussen heersers en onderdanen noodzakelijk is (of nog, dat jij je brood moet verdienen terwijl anderen het brood dat ze niet hebben gemaakt gewoon krijgen). Hij begint, op zijn eigenzinnige manier, bij een wel erg vroege tekst over politiek, die van Aristoteles. En inderdaad begint Aristoteles vrij snel, in zijn eerste boek en meteen na zijn inleidende woorden, over een klassenmaatschappij, in zijn tijd nog het onderscheid tussen meesters en slaven. Het gaat me hier om de volgende vertaling van Boehm:

Het is noodzakelijk dat zich eerst datgene met elkaar verbindt, waarvan het ene niet zonder het andere kan zijn, zoals het vrouwelijke en het mannelijke ter wille van de voortplanting (...) en het van nature heersende en het beheerste ter wille van het heil. Nu is, wat in staat is met het verstand vooruit te zien, van nature heersend en gebiedend; beheerst en van nature dienstbaar is daarentegen wat in staat is dit vooruitgeziene met lichaamskracht tot stand te brengen. Daarom is ook een en hetzelfde voor de gebiedende en de dienende bevorderlijk. [Politiek, I-2; 1252 a26-34]

De vertaling van het Griekse woord σωτηρία door 'heil' hier is niet voor de hand liggend. Zo geeft goede oude wiktionary (http://en.wiktionary.org/wiki/σωτηρία) me de letterlijke vertaling 'redding, verlossing' (Boehm vermeldt beide ook als 'redding uit een nood, verlossing van een nood'). Verder, in een bespreking van de sectie I-2 die ik haal uit het Engelse "Aristotle's 'Politics: A Reader's Guide", wordt de hele passage gezien als een uitleg over het voortbestaan van de mensheid:

Two pairs of persons need one another to fulfil aims that are not deliberately chosen but rather spontaneously desired [het 'spontane' wordt door Boehm ook in vraag gesteld, en lijkt niet door de tekst gezegd te zijn]. Male and female need one another to reproduce, and persons with foresight but not bodily strength and those with the latter but not the former need one another to survive. [p.17, Reader's Guide, Swanson & Corbin]

Deze laatste uitleg strookt met een andere vertaling die ik vind voor σωτηρία, nl. 'zelfbehoud'. Interessant is dat hetzelfde woord ook veel later in de tekst voorkomt, en daar gebruikt wordt om het behoud van bepaalde staatsvormen te garanderen (zo wordt er gesproken over zaken die het voortbestaan van een tyrannie, dan wel een oligarchie bestendigd, zie Pol. 5 a1314 en Pol.6 a1317, een studie die hij motiveert in Pol. 5 1307b).

Het 'heil' lijkt inderdaad een 'gemeenschappelijk voortbestaan' te impliceren. Zo ook Pol. 3, 1276b. Ik volg uit gemakzucht de Engelse online vertaling van H. Rackham, ons bewuste woord wordt hier slordig vertaald met 'safety':

Now a citizen we pronounced to be one sort of partner in a community, as is a sailor. And although sailors differ from each other in function—one is an oarsman, another helmsman, another look-out man, and another has some other similar special designation—and so clearly the most exact definition of their excellence will be special to each, yet there will also be a common definition of excellence that will apply alike to all of them; for security in navigation is the business of them all, since each of the sailors aims at that.

De boot doorheen het gevaar sturen - die metafoor spreekt toch wel duidelijk in een gemeenschappelijk gevoeld zelfbehoud (ofwel, het gevoel dat een noodtoestand heerst en dat vereende krachten de redding kunnen verzekeren). Ik ben geen filoloog maar ben zelf ook geneigd om de passage te lezen als een psychologische verklaring, of zelfs een leren ontstaan uit beleven (maar daarom zeker niet ongegrond!) : de behoefte aan voortplanting (het verenen van man en vrouw) ontstaat uit een gevoel of beleving iets te willen voortzetten, terwijl het gevoel van zelfbehoud ons doet akkoord gaan met een onderdanige rol op de zeilboot, tov een kapitein die in onze beleving bekwamer kan zorgen voor een goede afloop. Deze vertaling zou begrijpelijk maken waarom hij verder over dieren zegt dat ze zich beter laten temmen, omdat dit hen weer σωτηρία , een beleving van "zelfbehoud" geeft. En dit verklaart verder ook, waarom de noodzakelijkheid waarover Aristoteles spreekt, niet een nomologische (dat wil zeggen fysisch onvermijdelijke) noodzakelijkheid is, maar eerder een natuurlijke aard of neiging, die ook (geforceerd en onterecht) kan genegeerd worden.

=========================================================== De noodtoestand waaruit we (ervaren of geloven dat we) moeten 'zeilen' is volgens Boehm overigens een schaarste van levensmiddelen en gebruiksmiddelen, die enkel kan opgelost worden door menselijke arbeid maar ook door hulpmiddelen die ik in mijn woorden dubbelzinnig als "investeringen" zou vermelden: machines, technologieën enz. vereisen een investering die betekent dat we (tijdelijk?) minder moeite kunnen besteden aan de levensmiddelen die we eigenlijk willen:

Het is zoals wanneer iemand die slecht behuisd is en een nieuw huis wil bouwen, de bevrediging van zijn (overige) behoeften nog meer moet beperken om te sparen voor de kosten die de bouw van het huis met zich meebrengt. (Dat is het grondprobleem van de economie, van het 'huishouden' met de telkens beschikbare middelen. (Boehm, Politiek, p.82)

Wanneer een nieuw soort machine nodig is, een dergelijke investering moet gebeuren, moet het (?) zo zijn dat mensen die beslissing nemen en intussen nog overleven, dus de nodige levensmiddelen krijgen ondanks dat hun beslissing voor nog minder levensmiddelen zorgt. We moeten ze belonen voor een belofte op beter in de toekomst, en we mogen ze niet te hard straffen wanneer die belofte niet ingelost wordt (want anders durven ze niet meer). Dit zou volgens Boehm verklaren waarom er zoiets is als een klasse van heersers (staatsleiders e.d.) die niets moeten presteren om verloond te worden, terwijl de rest hard moet werken voor z'n brood. Waarover later meer.


Reacties (8)

   

Beste Tsunami,

Safety betekent in het Engels iets anders dan security.

   

Betekent hoogstens dat ikzelf even slordig was: het woord wordt in de bewuste vertaling elders ook met safety vertaald.

   

Dag Tsunami,
Ik heb een tijdtje nagedacht en het grondidee is volkomen maar de praktijk is anders.
Laat ons de geschiedens nemen van de eerste versterkte dorpen van onze voorouders.
Stel een dorp met 10 families. ipv dat elk zichzelf verdedigt tov buitenstaanders, geven ze aan één familie om een versterking te maken, en in geval van nood kunnen ze van deze versterking gebruik maken. De 'kasteelheer' verzorgt zijn burcht en de andere families onderhouden hem.
Op welke basis wordt de eerste kasteelheer gekozen? Open vraag. Diegene met de beste combinatie van kunde, kennis en visie? Of....
In hoeverre wordt deze basisgedachte ondersteund door de volgende generaties? De geschiedenis leert ons immers dat kasteelheren zich gingen gedragen als despoten, en dat de 'boeren' verarmden.
Zo kunnen we dezelfde logica doorvoeren naar de tijd van de grote depressie.
Ook vandaag ligt ons lot in handen van een handvol wereldleiders, net als toen.
In hoeverre bestaat (of kan er bestaan) er een kontrolelijn van de 'boeren' naar de kasteelheer toe, of in uw betoog gesteld van de bootslui naar de kapitein toe (de boot doorheen de storm sturen).
groetjes
Pauls

   

pauls,

fijne reactie. Je stelt de vraag die Boehm ook stelt. Zijn antwoord is: het loopt mis wanneer de kapitein niet verantwoordelijk is, ofwel wanneer de kapitein zich niet verantwoorden moet.

   

Beste Tsunami

Wat een prachtige teksten !!

Wat betreft:
'De noodtoestand waaruit we (ervaren of geloven dat we) moeten 'zeilen' is volgens Boehm overigens een schaarste van levensmiddelen en gebruiksmiddelen, die enkel kan opgelost worden door menselijke arbeid maar ook door hulpmiddelen die ik in mijn woorden dubbelzinnig als "investeringen" zou vermelden: machines, technologieën enz. vereisen een investering die betekent dat we (tijdelijk?) minder moeite kunnen besteden aan de levensmiddelen die we eigenlijk willen:"
het volgende.

Voedsel(zekerheid) is een zeer belangrijk motief en er is, zeker nu, mondiale overeenstemming en grote stuurmanskunst vereist om onze gezamenlijke bestemming te bereiken.
Om gezamenlijk behouden en gelukkig aan te landen in de 22ste eeuw, in een modern mondiaal paradijs.

Daartoe zal wel meer Kennen en Kunnen om tafel moeten, dan alleen omtrent voedselvoorziening.
Een ronde tafel waar voor alle wetenschappen een plek is, met daarop het agendapunt een modern mondiaal paradijs: de futurosofie..

Als ik zo vrij mag zijn met mijn stokpaard te eindigen.

Jeroen

   

Dag Jeroen dat is netjes!
Een lijntje vergeten toe te voegen
De kontrolelijn over die dingen, zoals tsunami stelt
"e stelt de vraag die Boehm ook stelt. Zijn antwoord is: het loopt mis wanneer de kapitein niet verantwoordelijk is, ofwel wanneer de kapitein zich niet verantwoorden moet. "
Groetjes
Pauls

   

@Pauls

??
Maar ook dat is weer een prachtige tekst.

jeroen

   

Ik kan niets maken van de laatste reacties - in elk geval volgt later vanavond een blog die meer ingaat op dit punt van verantwoording, wat pauls een kontrolelijn noemt. Ik keer onder meer de redenering om: wanneer iemand pas kan beslissen door zich in het oneindige te verantwoorden, regeert de totale verlamming.

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie