La grande bouffe - Graham Harmans 'The Prince of Networks'

In de blog: Cimedart reacties: 4 pdf print

Als we terugdenken aan de tijd waarin prinsen nog grote diners organiseerden om interessante denkers bij elkaar te brengen dan kunnen we Harman zien als de hoflakei die ons in dit boek uitnodigt om te komen dineren bij Bruno Latour, de prins der netwerken. Hij wil dat Latour niet langer alleen bij Science & Technology Studies bekendheid heeft. Latours ‘Actor- Network-Theory’ verdient het om door filosofen serieus genomen te worden. Latour kan de metafysica nieuwe stof tot nadenken geven en de weg vrijmaken naar een objectgeoriënteerde filosofie, die het klassieke subject-object denken achter zich weet te laten.Het is een ...

gewaagde onderneming van Harman. Veel filosofen moeten niets weten van Latour.  Zij verzuchten al snel: ‘Hij, een filosoof?’ of  ‘Een objectgeoriënteerde metafysica, wat is dat nu weer? Ik heb daar helemaal geen trek in.’ De kans is dan ook groot dat Harmans uitnodiging alleen wordt aangenomen door Latours trouwe gasten. Dit zou jammer zijn, want voor hen is dit boek niet geschreven. Harman doet gelukkig goed zijn best om mensen warm te maken voor een avond in huize Latour. Hij wekt onze eetlust op door kleine amuses uit te delen. Op charmante wijze vermengt Harman persoonlijke details met het presenteren van de menukaart. Hij weet zo de ongegronde angst weg te nemen voor een ‘Franse filosofenmaaltijd’ van grote woorden en glibberige kikkerbilletjes, die voornamelijk op een paar karige blaadjes sla mooi liggen te zijn. Wie de inleiding van dit boek een kans geeft, kan niet anders dan zijn uitnodiging aannemen. Hier wacht ons een hoogculinaire én voedzame maaltijd, die de meeste metafysici nog nooit geproefd hebben. Eten, een aangelegenheid die metafysici nog wel eens willen vergeten, maar die niet ongezond voor ze zou zijn. Latour kan hen daarentegen een metafysica bieden waarin ‘concrete zaken’ juist de hoofdrol spelen. Willen we de wereld begrijpen, dan verdienen tomaten en mozzarella voor hem in principe evenveel aandacht als filosofen en hun teksten.

We schuiven aan bij een mooi gedekte tafel, de wijnglazen zijn goed gevuld. Harman leidt ons in de wereld van een filosoof die aandacht heeft voor details en nauwkeurig volgt hoe praktijken functioneren. Een filosoof ook die zich niet te goed voelt om in de keuken te leren hoe lekker eten bereid wordt. Het resultaat is een smakelijk viergangenmenu waarbij Harman ons per gang een boek van Latour presenteert. Zo wordt ons uitgelegd hoe Latour het onderscheid tussen een objectieve natuur en de subjectieve wereld van mensen aan de kant schuift. Mensen en dingen moeten op hetzelfde niveau worden beschouwd, ze leven samen in één wereld. Het zijn allemaal actoren, of in Harmans woorden, objecten die tot niets anders dan zichzelf te reduceren zijn en er allemaal toe doen. De wereld kunnen wij alleen begrijpen wanneer we alle betrokken actoren serieus nemen en kijken naar de relaties die zij aangaan. Latour laat zo niet alleen de mensen, maar ook de zalm en het mandje met brood ontologisch werk doen om deze maaltijd te laten worden tot wat zij is. Natuurlijk zijn het mensen die een maaltijd bereiden, maar het zijn net zo goed de ingrediënten, de tafel en de kaarsen die een maaltijd maken tot wat ze is. Het zijn evenzeer de peper en het zout, als onze smaakpapillen die deze maaltijd haar smaak geven. We kunnen de wereld niet begrijpen wanneer wij haar reduceren tot algemene principes. Irreductie is dan ook het sleutelwoord bij Latour. Iedere actor is een event, zij is uniek in plaats en tijd en wij moeten recht doen aan deze particulariteit.

Maar, wat maakt nu iets tot wat het is? Wat maakt bijvoorbeeld een rollade tot rollade? Latour introduceert hiervoor geen Godsbegrip, substantie of essentie die objecten moeten bezitten. Hij stelt dat een object het geheel van haar verbindingen is, waarbij er geen één weg kan worden weggehaald zonder dat het iets anders is. Er moet strijd, of anders gezegd, werk verricht worden om iets er te laten zijn. Een rollade is de uitkomst van de bloederige slachting van een dier, een zoektocht op de markt naar de juiste ingrediënten en stress in de keuken. Verbindingen zijn ‘trials of strength’ en hoe meer verbindingen een object aangaat, hoe groter zijn bestaanskracht. De wereld wordt zo tot een democratie van objecten, waarbij de meerderheid aan verbindingen de overhand heeft. Willen wij een object leren kennen dan zullen wij dit proces van verbinding maken moeten volgen. Wat iets is, is constant onderhevig aan verandering. Het is alleen doordat een ‘overwinning’ zich voor langere tijd in stand weet te houden, dat wij een object als vanzelfsprekend en blijvend ervaren. De mooie rollade ligt op ons bord alsof zij de normaalste zaak van de wereld is. Men vergeet dan echter dat zij dit allerminst is en dat zij zo weer uit elkaar kan vallen. We nemen een hap, onze tanden vermalen haar en in onze buik blijft er niets meer van deze rollade over. Relaties zijn kwetsbaar bij Latour en niets is blijvend in deze wereld.

Harman spreekt tot nu toe lyrisch over Latour. Hij definieert hem als een relationist en applaudisserend presenteert hij hem als de eerste seculiere occasionalist in de geschiedenis van de filosofie. De stemming is vrolijk en het is een plezier om deze avond bij te wonen.

Maar, wanneer wijn rijkelijk vloeit, komt er altijd een punt dat de stemming van uitgelaten naar grimmig omslaat. Of misschien is het niet de wijn, maar gaat de voordeur plotseling open en trekt er een koude tocht door het huis. Verlate gasten doen hun intrede, de kaarsen flikkeren en Latours gezicht betrekt. Heidegger, Husserl en Aristoteles schuiven aan. Dit zijn geen vrienden van Latour. De sfeer wordt duisterder in dit boek. Het tweede deel van deze grote maaltijd toont ons dat de hoflakei Harman ook nog zijn eigen plannen met de avond heeft. Hij heeft zijn gasten zorgvuldig uitgekozen en niet alleen om ze in te wijden in het werk van Latour. Ze eten met lange tanden en klagen dat het vlees te taai is. ‘Latour, een metafysicus?’ Liever zetten zij hun tanden in Latour zelf en maken zij gehakt van hem. Harman toont zich hier echter een ware diplomaat en hij weet hun vijandigheid zo op te vangen dat het werk van Latour in grote lijnen kan blijven staan. Hij gebruikt hun kritiek echter wel om zelf stevig commentaar te leveren op Latours relationisme. De aap komt nu eindelijk uit de mouw: de hoflakei heeft zelf ook niet stilgezeten en hij wil ons deze avond ook graag zijn eigen objectgeoriënteerde filosofie presenteren.

Harman neemt vanaf nu openlijk de leiding en het dessert is geheel in zijn handen. Hij zet er flink de vlam in, geflambeerd en wel, presenteert hij ons als sluitstuk van de avond zijn eigen werk. Het zal een verrassing zijn voor de lezer die dacht alleen over Latour te horen en een schok voor Latours trouwe gasten. Zij waren liever na de vierde gang weer naar huis gegaan, nu voelen zij hoe hun buik pijn begint te doen. Dit dessert roept echter vooral de vraag op wiens maaltijd wij nu de hele avond hebben gegeten. Was Latour eigenlijk alleen maar het voorgerecht en was het al die tijd Harman, vermomd in de kokskleren van Latour, die deze maaltijd voor ons bekokstoofde om ons zo klaar te stomen voor zijn eigen kookkunsten?

Harman formuleert het zelf als volgt, Latour’s werk is voor hem in de eerste plaats: ‘a brisk shot of espresso at the end of a multi-course meal’. Hij kan de metafysica wakker schudden en zorgen dat we op weg gaan naar een ‘seculair occasionalisme 2.0’. Harman heeft de smaak te pakken en is vol enthousiasme. Hij ziet het allemaal perfect aansluiten op zijn eigen werk. Het lijkt mij echter verstandig om eerst eens uit te buiken en al dit eten te laten bezinken voor we ons nogmaals aan zo’n grande bouffe besluiten te wagen. The Prince of Networks. Bruno Latour and Metafysics is een gedegen boek dat goed uitgewerkt is tot in de details, maar hoe licht en vrolijk dit boek ook start, de kritiek op Latour en Harman’s eigen objectgeoriënteerde filosofie maken dit boek tot zware kost, die niet makkelijk te verteren is.

Door Liesbeth Beneder

Deze recensie verscheen eerder in Cimedart.


Tags
geen tags

Reacties (4)

   

[...] September 1, 2010 I was enjoying THIS FRIENDLY DUTCH REVIEW of Prince of Networks. (I can barely speak the language at all, but learned enough in three months of lessons while there to be able to read Sein und Zeit in Dutch with my students, and of course this review is much easier to read than Zijn en Tijd.) [...]


---
Bewerkt door Administrator op Jan 08 12 1:36
   

De lakei zei: 't Is hier open hof. Dus zal hier wel niemand kwaad worden als ik er even mijn voeten onder deze rijk gedekte tafel steek. Alleen ik weet het niet zeker, zal ik eerst iets van Latours ANT of de culinaire schotels proeven? Niets tegen de leuke recensie, maar om die tijd zou ik eerder de laatstgenoemden kiezen.


---
Bewerkt door Administrator op Jan 08 12 1:36
   

http://www.pandoracharms.me.uk
http://www.michaelkors-outlethandbags.us.com
http://www.kobe9elite.us
http://www.poloralph-lauren.com.co
http://www.omega-watches.name
http://www.edhardyuk.me.uk
http://www.christian-louboutinoutlet.us
http://www.salomon-shoes.us.com
http://www.cheap-nfljerseyswholesale.us.com
http://www.michaelkors-handbagswholesale.in.net
http://www.jordan-shoes.us.org
http://www.cheapmlb-jerseys.us.com
http://www.hugobosssale.name
http://www.eccoshoesoutlet.us
http://www.michaelkors-handbagswholesale.us.com
http://www.new-balanceshoes.in.net
http://www.conversetrainer.org.uk
http://www.underarmouroutlet.cc
http://www.michael-korsoutletonline.us.org
http://www.michaelkorshandbagscheap.in.net
http://www.edhardyoutlet.name
http://www.longchamps.us
http://www.moncleroutletstore.us.org
http://www.instyler-max.in.net
http://www.airforce1.us.org
http://www.michael-korsoutletstore.us.org
http://www.suprashoes.eu.com
http://www.michaelkors-outletclearance.in.net
http://www.dolceandgabbana.in.net
http://www.cheapnbajerseys.us.com
http://www.chaussurelouboutinpas-cher.fr
http://www.outletmichaelkors.us.org
http://www.nikeblazerpascher.fr
http://www.abercrombieandfitchkids.us.com
http://www.michaelkorshandbags-outletonline.us.com
http://www.nikerosherunshoes.me.uk
http://www.oakleysunglasses.nom.co
http://www.airjordanuk.org.uk
http://www.rolexreplica-watches.com.co
http://www.adidasnmdr1.us.com
http://www.truereligionjeanssale.us.com
http://www.michael-korsoutlethandbags.us.com
http://www.michaelkors-handbagsoutlet.in.net
http://www.nikehuarache.org.uk
http://www.ralphlaurenoutlet.com.co
http://www.jordanshoes.eu.com
http://www.cheap-michaelkorshandbags.us.org
http://www.cheapmichael-korshandbags.us.com
http://www.michaelkorsoutlethandbags.us.org
http://www.handbagsmichaelkors.in.net
http://www.raybans-sunglasses.us.org
http://www.rayban-sunglassescheap.us.com
http://www.cheapnhl-jerseys.us.com
http://www.versace-shoes.in.net
http://www.yeezyboost-350.us.org
http://www.oakleysunglassescheap.us.org
http://www.nikeblazerlow.fr
http://www.michaelkorsuk.org.uk
http://www.cheapmichaelkorshandbags.us.org
http://www.lebron-jamesshoes.net
http://www.michaelkorsoutletstore.us.org
http://www.michaelkorsoutlethandbags.in.net
http://www.ralphlauren-pas-cher.fr
http://www.montblancpensoutlet.name
http://www.nikeairhuarache.com.co
http://www.handbagsmichaelkors.us.org
http://www.michaelkorshandbagswholesale.in.net
http://www.reebokoutlets.in.net
http://www.nikeair-huarache.me.uk
http://www.the-northface.co.uk
http://www.michaelkorshandbagswholesale.us.org
http://www.michaelkorshandbagssale.us.com
http://www.fitflopssaleclearance.org
http://www.nikestoreuk.com.co
http://www.tiffanyandco-outlet.us
http://www.nmdadidas.us.org
http://www.niketrainersuk.com.co
http://www.michaelkorshandbagswholesale.us.com
http://www.cheap-nikeshoes.org
http://www.oakley.de.com
http://www.pandora-jewelryoutlet.name
http://www.basketballshoes.us.org
http://www.armaniexchangeoutlet.us
http://www.saclongchampfr.fr
http://www.jimmy-choo.in.net
http://www.fitflopssale-clearance.us.com
http://www.skechers-outlet.us
http://www.michaelkorshandbags.uk
http://www.handbagsmichaelkors.us.com
http://www.nikefree5.us.com
http://www.nike-tnpascher.fr
http://www.birken-stocksandals.com
http://www.gucciborse2016.it
http://www.louisvuitton-sacpascher.fr
http://www.michaelkorshandbagssale.in.net
http://www.nikeoutletstore.us.org
http://www.tomsshoes.eu.com
http://www.ferragamo-shoes.cc
http://www.asics-runningshoes.in.net
http://www.redvalentino.in.net
http://www.ghd-flatiron.com
http://www.nike-trainers.com.co
http://www.airmax90.eu.com

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie