Losse gedachten over het 'hoofddoekendebat'

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 8

Het hoofddoekendebat dat losbarste nadat het koninklijk atheneum in Antwerpen als laatste een 'verbod op religieuze symbolen' invoerde ligt alweer even achter ons, maar aangezien dit debat de komende jaren nog wel regelmatig zal blijven opduiken ga ik er hier graag nog even op in. Niet dat ik er eigenlijk een welomlijnde mening over heb: jarenlang vond ik het best een goed systeem om de school zelf te laten beslissen, zonder dat hierover een algemeen standpunt van overheidswege werd ingevoerd, zoals men dat in Frankrijk wel gedaan heeft. Als dit er in de praktijk echter toe leidt dat geen enkele school nog langer 'religieuze symbolen' toelaat, verandert dat de zaak echter, want dan heb je misschien geen algemeen verbod, maar het bestaat dan natuurlijk wel de facto. De discussie kan tot twee standpunten teruggevoerd worden, waarbij beide kanten beweren op te komen voor de zwakkeren: - Ofwel vertrekt men vanuit het ...

Berichten uit Kastalië

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 2

Er is een tijd geweest dat ik beroepshalve zowat elke krant en elk tijdschrift las dat ik in mijn handen kreeg : De Standaard, De Morgen en De Tijd, uiteraard, maar ook de rest van de kranten doorbladerde ik wel eens, en verder had je nog de Knack, Humo, het NRC Handelsblad, Tertio, Sampol, Streven, en - teveel om op te noemen eigenlijk. Na een paar jaar durfde ik dan ook te gewagen van enige overkill en uit pure compensatie lees ik nu al een tijdlang zowat niets van dit alles meer. Ik verhuis naar Kastalië, zo luidde mijn leus. Kastalië is het fictieve land waar Herman Hesses 'Het kralenspel' zich afspeelt, waar de elite zijn tijd doorbrengt met het zoeken naar kennis zonder verdere bijbedoelingen. Kennis omwille van het esthetische aspect, zeg maar, waarbij men zich overgeeft aan het plezier van het opbouwen van wijsheid zonder een praktisch oogmerk. Hoewel kennis ...

'De klassieke winter'?

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 0

Tijd om nog eens de zweep op één van mijn stokpaardjes te leggen. Boeken. Lezen. Het lezen van goede boeken. Eerder poneerde ik op deze blog nog dat 'boeken kunnen bijdragen tot het begrijpen van complexe realiteiten'. Later stemde ik in met de oproep van Jozef Deleu om eens een kwaliteitsvol boekenprogramma te maken, waarbij hij het woord volksverheffing niet schuwde. In dit artikel wil ik vooreerst proberen aan te tonen wat het belang van goede boeken kan zijn, waarbij ook de vraag 'wat is een goed boek?' niet geschuwd wordt, waarna ik even wil ingaan op de manier waarop in Vlaanderen met deze waardevolle cultuurproducten wordt omgesprongen. Het is uiteraard niet evident om bepaalde dingen aan te tonen. Op de vraag 'wat is een goed boek?' kunnen we geen wiskundig bewijs leveren. Ik wil dus toegeven dat wat volgt een overtuiging is, die ik echter voldoende hoop te funderen ...

Philip Van Loocke - Het wereldbeeld van de wetenschap

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 14

In mijn ervaring heb je twee soorten leraars: aan de ene kant heb je leraars die je overdonderen met een stortvloed aan informatie, waarbij je je al gauw afvraagt hoe je dit ooit zult overleven. Al snel blijkt echter dat je die woordenvloed niet zo serieus moet nemen: ze komt vooral voort uit een gebrek aan structuur, waardoor alles meer lijkt te zijn dan het is. Het komt er dan op aan om er zelf de essentie uit te pikken, waarbij je verder de vrijheid hebt om enkele zijwegen al dan niet mee te bewandelen. Aan de andere kant heb je leraars die zeer traag lijken te gaan: kalm en beheerst zetten ze enkele dingen uiteen, wat echter zodanig gestructureerd gebeurt dat je de indruk krijgt dat alles wel zeer makkelijk bevattelijk is. Enkele weken later sta je echter verstomd van de materie die je al achter de kiezen hebt ...

Arthur Schopenhauer - De wereld als wil (De objectivatie van de wil)

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 3

Ik heb me op deze blog al een tijdje vermeid met een poging om 'De wereld als wil en voorstelling' uiteen te zetten, hoewel ik er geen idee van heb welk publiek ik daarmee wens te bereiken. Wie Schopenhauer reeds gelezen heeft, zal er wel niet zo heel veel aan hebben, behalve dan een min of meer overzichtelijk overzicht. Dus gok ik er maar op dat het vooral de geïnteresseerde leek is die hier af en toe op bezoek komt, iemand die wat meer wil weten dan wat hij op Wikipedia vindt, maar (nog) geen zin heeft om alles uit zichzelf te lezen. Uitzonderingen zijn natuurlijk altijd mogelijk. Maar goed, na één jaar heb ik nog maar 'boek één' van 'De wereld als wil en voorstelling' uit de doeken gedaan, en het wordt dus hoogst tijd om eens aan 'boek twee' te beginnen. We zullen zien of het me dit ...

Festival van de Filosofie

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 0

Vanaf vrijdag 14 november tot en met zondag 16 november vindt in Brussel het 'Festival van de Filosofie' plaats. Zondag wordt er nogal wat aandacht besteed aan Schopenhauer, en wie deze blog kent weet dat dit mijn interesse wel kan wekken. (Met andere woorden: hoe indolent ik bij tijd en wijle ook kan zijn, Oblomow is niet voor niets één mijner literaire helden, ik doe deze keer misschien wel een poging om er te geraken.) Of het werkelijk interessant zal zijn kan ik niet voorspellen, maar voor de luierikken onder jullie kan ik er alvast bij vertellen dat er blijkbaar voorleesmomenten voorzien zijn. Dat bespaart je alvast de moeite om Schopenhauer zelf te lezen. Geïnteresseerden kunnen hier het volledige programma van zondag vinden.

Televisie, cultuur en een boekenprogramma

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 6

Nog een maand wachten, en dan kunnen we op de vpro weer genieten van het schitterende Zomergasten. Concept: één gastheer (of vrouw), één gast die enkele van zijn favoriete tv-fragmenten selecteert en bespreekt, en dit drie uur lang. Veel staat of valt natuurlijk met de presentator en de gast. Als één van beiden het laat afweten, dan worden het wel drie lange uren. De voorbije twee jaar konden we niet klagen: nadat Connie Palmen een keertje de presentatie op zich had genomen en het vooral de kleur van haar jasje was dat bleef hangen (waarbij je hoopte dat het zich niet definitief in je netvlies gebrand had), kregen we de vorige twee jaren Joris Luyendijk als presentator. Voorheen was deze man mij onbekend, maar algauw kon ik zijn interviewstijl ten zeerste waarderen: zeer beleefd probeerde hij zijn gast nooit te behagen noch te bruuskeren, maar probeerde hij altijd te komen ...

Fernando Pessoa - Boek der rusteloosheid

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 9

Enige tijd geleden ontdekte ik het Boek der rusteloosheid, geschreven door Pessoa's alter ego Bernardo Soares. Niet alleen is dit literatuur van de bovenste plank, het is, zoals alle goede literatuur eigenlijk, ook een sterk filosofisch staaltje. Voor de romantici onder ons: ik ben natuurlijk niet de eerste die het Boek der rusteloosheid _ontdekte. Na Pessoa's dood vond men op zijn kamer een kist met duizenden papieren in. Die papieren bevatten, naast nog zo'n 25 andere heteroniemen van Pessoa, ook de dagboekfragmenten van het alter ego _Bernardo Soares, een hulpboekhouder in Lissabon. Deze Soares wordt vooral gekweld door zichzelf. Hij weigert te handelen en trekt zich terug in een soort 'esthetische levenshouding'. De werkelijkheid kan hij niet vertrouwen, zelfs op zijn eigen bewustzijn kan hij zich niet verlaten. De droom blijkt reëler te zijn dan de werkelijkheid, en daar vlucht hij dan ook in weg. Op het ...

Een marsmannetje en Tom Boonen

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 16

Heeft u al eens een marsmannetje ontmoet? Ik namelijk wel, daarnet zelfs nog. Ineens dook het op, vanuit het niets. Plots stond het naast mij, en zei 'hallo, ik ben een marsmannetje'. 'Een marsmannetje?' zei ik, 'ga maar weg, of je verpest mijn credibility op filosofie.be.' 'Ja maar,' verdedigde het zich, 'ik ben een hypothetisch marsmannetje. Ik ben er zo ééntje die af en toe opgevoerd wordt om de aardse zaken vanuit een ander standpunt te beschouwen, zodat de meest vanzelfsprekende dingen ineens toch maar een beetje raar _lijken. En ik weet dat je zin hebt om iets te schrijven over dat gedoe met Tom Boonen, maar je je afvraagt of je daar nu werkelijk je tijd moet aan verspillen. Veel liever zou je iets schrijven over Pessoa of Schopenhauer. Bovendien heb je nu wat drank achter de kiezen, maar niet teveel, dus het is het uitgelezen moment om ...

Filosofische problemen

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 3

Zoals u al bij enkele van mijn collega-bloggers van filosofie.be kunt lezen, behandelen we onze 'favoriete filosofische problemen'. Maar wat is dat juist, een filosofisch probleem? De vraag peilt naar de kern van de filosofie zelf, zowat het enige vakgebied waar vakbroeders het nog niet eens zijn over de afbakening van het domein zelf. Sommigen vinden het al voldoende om de geschiedenis van de filosofie te bestuderen, anderen vinden dan weer dat filosofie zich vooral met wetenschap moet bezighouden. (Hoewel ik vermoed dat dit al een karikatuur is.) Voor de één staat filosofie los van onze empirische kennis, voor de ander kan filosofie niets anders zijn dan deze kennis. (Het idealisme versus het materialisme, zeg maar.) Bij elk antwoord duiken echter weer nieuwe problemen op, zodat we ons de vraag kunnen stellen wat nu juist de centrale vraag is waar alle filosofische problemen omheen cirkelen. Persoonlijk denk ik dat ...

Spinoza over de vrijheid van de wil

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 21

In zijn commentaar bij stelling 35 uit het tweede deel van de Ethica, buigt Spinoza zich over de vergissing van de mensen die denken vrij te zijn:

Deze mening berust alleen op het feit dat zij zich van hun handelingen bewust zijn, maar niet weten welke oorzaken hen daartoe aanzetten. Hun idee van vrijheid bestaat dus uit een onbekendheid met de oorzaak van hun handelen, want hun stelling dat de menselijke handelingen van de wil afhangen, bestaat uit woorden waarbij zij geen enkel idee hebben. Niemand weet immers wat de wil is en hoe zij het lichaam beweegt. Mensen die zich op iets anders beroemen en zetels en woonplaatsen van de geest verzinnen, bespot men gewoonlijk of wekken onze afschuw op. Spinoza, _Ethica, vertaald door Henri Krop, vierde druk (Amsterdam : Bert Bakker, 2008), p. 187._

Essay over het onderwijs: Cultuur van de waarheid

Geplaatst door: SickAlien op Philalethes reacties: 26

Elke twee jaar organiseert het tijdschrift Samenleving en Politiek (Sampol) de Emile Zola-wedstrijd (prijs voor het beste politieke essay) voor jongeren onder de 28 jaar. Twee jaar geleden haalde ik de derde prijs met mijn essay De geboorte van de leegte, dit jaar kon de jury niet tot een besluit komen en is er geen winnaar gekozen uit de drie laureaten. Het juryverslag kunt u hier lezen, het essay zelf is ook hier gepubliceerd. Cultuur van de waarheid

Als kinderen de vrijheid krijgen om zich niet in te spannen, zullen ze nooit leren lezen en schrijven en ook geen muziek leren maken of sport bedrijven of, hetgeen de hoogste deugd is: eerbied hebben; uit die inspanningen ontstaat gewoonlijk namelijk bij uitstek de eerbied. Demokritos

De vraag naar een goede opvoeding bezorgt de mensheid al enige tijd stof tot nadenken, en dat zal wellicht nog even zo blijven. Want van zodra ...