En telkens valt er een kwartje

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 5

Van huis uit ben ik neerlandicus en filosoof. December 1977 studeerde ik af aan het roemruchte Instituut voor Neerlandistiek van de UvA, in maart 1978 aan de Centrale Interfaculteit van de Vrije Universiteit (een behoorlijk cultuurverschil tussen die twee instituten trouwens). In april 1978 begon ik aan een onderzoeksbaan op het gebied van de historische taalkunde van het Nederlands aan de UvA, voor twee jaar. Toen was de subsidie op en zat er als gevolg van overheidsbezuinigingen geen verlenging in. Dat werd dus omzien naar iets anders. Vanaf 1980 verkeer ik in de wereld van het onderwijsbestuur, op verschillende posities. Tussendoor, in 1983 promoveerde ik in de Letteren – we hebben ons onderzoek dus toch kunnen afronden, zij het in vrije tijd.

Drie keer dankbaar op Slangenburg

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 62

Ze liggen al een tijdje op mijn bureau, gelezen en wel, twee van de drie zelfs tweemaal. Drie boeken met ‘dankbaar’ in de titel: Dankbaar van Paul van Tongeren (2015), Dankbaar en aandachtig van Ger Groot (2013) en Dankbaarheid van Oliver Sacks (2015). Drie boeken rond eenzelfde begrip. Toeval? Er zijn er die beweren dat toeval niet bestaat. Het lijkt in elk geval een signaal dat de idee van dankbaarheid in beeld is en benoemd wordt. Is dit uitdrukking van een actuele behoefte? Zo ja waarvan?

Filosoferen over beweging en sport

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 2

Een paar jaar geleden liep ik regelmatig marathons, vaak meerdere per jaar. In die tijd speelde ik met de gedachte om een boek te schrijven over ‘filosofie en lange afstand lopen’. In dat boek wilde ik begrippen en ervaringen uit het ene domein gebruiken om het andere domein te verhelderen. Ik dacht aan filosofische begrippen(-paren) als tijd/duur en lichaam/geest en aan praktische deugden als doorzettingsvermogen en moed. En wat het lopen betreft dacht ik aan uithoudingsvermogen, lichamelijke verzorging (tot in de details: zoals tijdig nagels knippen), mentale voorbereiding, geritualiseerde handelingen en zo meer. En er zijn mooie, verbindende begrippen als discipline en training (dit laatste woord komt regelmatig voor in het werk van René Gude). Het is er (nog?) niet van gekomen. Er is wel een mooie vervanger verschenen: Filosoferen over beweging en sport van de jonge filosoof Damon Young.

Lezend in Biesta

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 8

In vervolg op mijn vorige blog in het onderstaande een blog dat ik publiceerde onder relaties in het onderwijs.

Biesta maakt nogal opgang op dit moment terwijl hij bepaald een tegendraads geluid laat horen als het gaat om de richting waarin het denken over onderwijs zich ontwikkelt. Dit is uit te leggen als een teken dat er een grens is bereikt. ‘Lezend in Biesta’ constateer ik bij mezelf zowel bewondering als reserves. In deze column wil ik aan beide aandacht schenken.

Reflecties bij Het prachtige risico van onderwijs van Gert Biesta

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 31

Het begint onderhand iets van een hype te worden: citeren uit of reflecteren op het werk van pedagoog en filosoof Gert Biesta. Ook deze column is daar onderdeel van en wat mij betreft een aanloop naar een later te schrijven column ‘Biesta voor toezichthouders’, in opdracht van de VTOI. Zeker door de verschijning van de Nederlandse versie (2015) van The beautiful risk of education (2014) is zijn werk voor een breed (beter: breder) publiek toegankelijk geworden. Dat is prettig, want Het prachtige risico van onderwijs is best een pittig boek – en dan doel ik op de inhoud, niet op de omvang.

Filosofie als levenskunst bij een naderend levenseinde

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 34

Of je kunt zeggen dat religie uit is, weet ik niet. Ik aarzel. Kerken lopen leeg, het aantal lidmaatschappen van kerkgenootschappen neemt af. Statistieken bevestigen de terugloop. Voor menigeen geldt dat als het bewijs. Maar voor anderen die wat ruimer en dieper denken, is religie, in welke variant dan ook, zo eigen aan de menselijke existentie, dat de gedachte aan een religievrije toekomst niet meer is dan een staaltje van westerse intellectuele overmoed. Hoe dit zij, het heeft er alle schijn van dat de neergang van de betekenis van religie heeft geleid tot een opkomst van de praktische filosofie. Met andere woorden, het lijkt erop dat filosofie een deel van het gat heeft opgevuld. Welk gat? Dat van zingeving, van reflectie op en zucht naar een zinvol bestaan. Filosofie als levenskunst is in. Zoveel is wel zeker.

Over ‘kwaliteit’ en wat er met een woord gebeurt

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 6

Kwaliteit komt van het Latijnse qualitas. Qualitas is een belangrijke term uit de klassieke logica en was in het werk van Aristoteles, de grondlegger van die logica, een van de belangrijkste zogenoemde ‘categorieën’. Door deze categorieën zijn we in staat dingen van elkaar te onderscheiden. Aristoteles onderscheidde er tien waaronder substantie, kwaliteit, kwantiteit, relatie, waar, wanneer en zo meer. In de eeuwen die volgden wisselde het aantal categorieën en welke dan wel, regelmatig. Maar een categorie als qualitas (hoedanigheid) en proprium (eigenschap) zie je wel steeds terug. Voorbeeld: de kleur van een paard is een qualitas, een hoedanigheid, die niet vast ligt. Een paard kan wit, bruin of zwart zijn. Een eigenschap (proprium) ligt wel vast: een paard kan wel hinniken maar niet balken, zoals een ander hoefdier, de ezel.

Tja, met welke kennis zeg je dit soort dingen?

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 9

Een jaar of 35 geleden merkte een collega van mij op dat een met name genoemde hoogleraar ‘werkelijk erudiet’ was. Een andere collega antwoordde snedig: ‘en jij kunt dat beoordelen?’ Aan dit voorval moest ik denken toen ik onlangs de volgende tweet langs zag komen: ‘De grote kracht van goede leiders is dat ze grote, ingewikkelde zaken eenvoudig en begrijpelijk voor hun leraren kunnen verwoorden’. U begrijpt, deze uitspraak werd gedaan over de onderwijssector.

Rijke schat

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 17

Inmiddels al een kleine 25 jaar lang houd ik een boekenschrift bij. Een dik en stevig schrift met een hardkartonnen omslag. Achterin noteer ik alle boeken die ik lees, per maand geordend, keurig op rij. Voorin schrijf ik van vele een korte recensie en altijd een waardering. Mooie zinnen of passages die ik al lezende tegenkom, schrijf ik over. In de achterliggende jaren vulde ik verschillende dikke schriften met tekstfragmenten die mij opvielen en mij sindsdien dierbaar zijn geworden. Dit nu opschrijvend realiseer ik me dat ik me met deze gewoonte plaats in de oude retorische en poëtische traditie waarin opvallende taalvondsten en invallen werden verzameld in een boekje dat men altijd bij zich had.__

Is dienend leiderschap te leren?

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 7

Die vraag kwam bij me op na lezing van het boek van Kent M. Keith over dienend leiderschap. Is dienend leiderschap een natuurlijke aanleg die hooguit op enig moment ontwikkeling behoeft of gaat het om een vaardigheid die leerbaar is? Bij Keith kwam ik daar niet goed uit. Maar de Joodse filosoof Abraham Josua Heschel reikte me wel een plausibel antwoord aan.

Over oprechtheid

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 19

Onlangs bezocht ik weer het klooster waar ik steevast mijn halfjaarlijkse retraiteweekend doorbreng. In een mooie vigilieviering werd ons na de meditatie door een van de zusters gevraagd om klaar te gaan zitten en met onze gedachten te zijn bij onze diepste verlangens. Spontaan kwam toen het woord ‘oprecht’ in mij op en de omcirkeling van dat begrip in de langdurige stilte die volgde, voelde heilzaam.

Onderwijs en vorming: met welk doel?

Geplaatst door: Harm Klifman op harm klifman reacties: 4

Soms lees je binnen een korte periode dezelfde boeiende inzichten bij twee heel verschillende auteurs die elkaar niet noemen maar (dus) wel eenzelfde boodschap hebben omdat ze dezelfde zorg delen. Ik heb het over de Nederlandse filosoof Wil Derkse in zijn oratie voor de Open Universiteit in november 2011 en over de Amerikaanse denker Martha Nussbaum in haar boek Niet voor de winst.