Schopenhauer lezen

review door: Dennis Vanden Auweele. reacties: 0 pdf print

Schopenhauer al dan niet lezen en onderzoeken lijkt een kwestie te zijn waar menig filosoof zijn hoofd over breekt dezer dagen. In het boek ‘Schopenhauer lezen’ (ed. T. Wolfs) komen een grote verscheidenheid aan hedendaagse denkers, de één al bekender als de ander, aan het woord die deze kwestie op een ietwat paradoxale manier benaderen. Stelselmatig wijzen ze erop dat Schopenhauers filosofie, om het licht uit te drukken, incoherent en inconsistent is; alsook menen ze dat diens meer waardevolle inzichten ófwel bij andere denkers reeds te vinden waren ófwel bij latere denkers tot grotere volwassenheid komen. En toch menen ze, stuk voor stuk, dat Schopenhauer de moeite waard loont om te bestuderen omwille van uiteenlopende redenen.

Zo meent M. Doorman in zijn essay “Filosofie met stijl” dat Schopenhauer op zichzelf genomen interessant is omdat hij min of meer gelijktijdig met Hegel een radicaal ander filosofisch systeem poneert. Vanuit Schopenhauers degout voor academische, knechtige en abstracte filosofie houdt Doorman een pleidooi voor de opleving van meer essayistische filosofie. In de vaak aangehaalde inleiding die de recent overleden Patricia De Martelaere schreef bij de Nederlandse vertaling van Schopenhauers hoofdwerk “De wereld als wil en voorstelling” merkt zij op dat Schopenhauer Duits wou schrijven zoals “Hume Engels schreef”, namelijk duidelijk, meeslepend en concreet.

In hun respectievelijke essays bespreken B. Vandenabeele (De kunst, het betere bewustzijn en de dood), K. Verrykcen (De muziek als metafysische kunst) en H. Pott (Eros, kunst en evoluatie in Schopenhauers filosofie) het belang van kunst in de filosofie van Schopenhauer. Zij voelen zich blijkbaar veel minder gedwongen een pleidooi te houden voor de relevantie van Schopenhauers esthetische theorie, hoogstwaarschijnlijk omdat deze gretig wordt gelezen en gebruikt door hedendaagse esthetici. Vandenabeele geeft op zijn gewoonlijke duidelijke en consistente wijze een overzicht van Schopenhauers esthetische inzichten verwijzend naar de centrale functie van de kunst in Schopenhauers filosofische systeem. Verrycken spitst zich toe op Schopenhauers appreciatie van de muziek als een paradoxaal gegeven: hoe kan muziek een objectificatie van een idee zijn terwijl het toch zo vluchtig is? Tot slotte vertrekt Pott van de kunsttheoretische inzichten van Schopenhauer om hierover te springen om deze ‘zwartgalligste filosoof aller tijden’ aan te duiden als een voorloper van bepaalde biologische, evolutionaire en sociobiologische inzichten. Op deze manier is hij zeker de moeite waard om te lezen voor allen die geïnteresseerd zijn in de hedendaagse (socio)biologische filosofie.

De volgende drie essays van T. Wolfs (Er is geen horizon van geluk), L. Franken (Ja of neen aan het leven?) en T. Jacobs (Schopenhauers gnostisch dandyisme) bediscussiëren het meest problematische aspect van de schopenhaueriaanse filosofie, namelijk diens levensverzakende ethiek. Schopenhauer meende dat het beter is om je, via een intuïtief inzicht, zo snel mogelijk van het leven en de wil af te keren omdat deze toch maar de bron is van een hele hoop kommer en kwel. Wolfs bespreekt dit ascetisme aan de hand van de hedendaagse schrijver M. Houellebecq, meer bepaald zijn roman “La possibilité d’une île”. Zo laat hij zien dat Schopenhauer nog altijd, direct of indirecht, kunstenaars inspireert lang na Wagner, Gide en Mann. Franken bespreekt Schopenhauers conceptie van de filosofie als de mogelijkheid tot vertroosting van het ongelukkige bewustzijn van de inzichtvolle mens die weet dat de wereld alleen maar lijden en verveling is. In dit opzicht zou Schopenhauer een waardevolle bijdrage kunnen betekenen voor menige anti-intellectualistische tendensen in de huidige maatschappij. Tot slot bespreekt T. Jacobs, op uiterst intensieve maar moeilijk leesbare wijze, de ethisch spirituele zijde van het moderne onbehagen. Hij meent Schopenhauer te kunnen karakteriseren als een ‘gnostische dandy’, iemand die met enige melancholie terugkijkt naar een vervlogen tijdperk waardoor hij zichzelf superieur voelt in zijn eigen tijdperk.

De laatste twee essays bespreken, op relatief gelijklopende manier, Schopenhauers paradoxale appreciatie van de religie. Paul Cliteur (Schopenhauer over filosofie en religie) doet dit op zijn eigen religie-vijandige manier, waarbij hij Schopenhauer prijst omwille van het inzicht dat de ware moraal op overtuiging (filosofie) moet gebaseerd zijn en niet op bevel (religie). Christoph Moonen (Schopenhauers verlichte mysticisme) bespreekt deze materie veeleer op een afstandelijkere manier, wijzend op de twee gezichten van religie: de ene als vijandig namelijk als een katalysator voor wilsbevestigend handelen en illusoire kennis (de optimistische religie) de andere als nuttig voor de menselijke moraal (de pessimistische religie).

Aan dit boek hebben menig bekend filosoof meegewerkt, de bekendste waarschijnlijk B. Vandenabeele (misschien Vlaanderen’s grootse Schopenhauer-kenner) en P. Cliteur (misschien Nederlands’ meest bekende ethicus en columnist). Maar niet alleen hun bijdragen zijn de moeite om te lezen. Het essay van Doorman geeft een bijzonder heldere eerste inleiding in Schopenhauers tijd en denken, Wolfs maakt het ascetisme los van zijn droge conceptuele voorstelling en blaast het leven in aan de hand van hedendaagse literatuur en Pott legt op heldere wijze Schopenhauers ‘instinctivisme’ uit. Zoals waarschijnlijk altijd zullen bepaalde essays méér de moeite lonen om te lezen dan andere. Dit boek is op zich genomen géén hoogdravende academische discussie van Schopenhauers filosofie, maar een reeks eerste inleidingen en verdedigingen van de relevantie van Schopenhauer voor vandaag. Ik zou dan ook willen besluiten met op te merken dat dit boek een aanrader is voor wie nog aan Schopenhauer moet beginnen (of er slechts schoorvoetend in vordert), maar de doorwinterde academicus zal hier weinig tot niets nieuws of wereldschokkend aantreffen.



Reacties (0)

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie