Genealogie als kritiek

review door: Dennis Vanden Auweele. reacties: 0 pdf print

Met ‘Genealogie als kritiek’ verzorgt Rudi Visker een tweede Nederlandse uitgave van zijn reeds in 1990 bij Uitgeverij Boom gepubliceerde werk. Deze tekst is ook ondertussen twee maal vertaald geweest: één keer naar het Duits (Fink, 1991) en één keer naar het Engels (Verso, 1995). Deze nieuwe editie heeft een bijzondere meerwaarde daar zij drie bijlagen ter verduidelijking bevat. Deze bijlagen zijn telkens gepubliceerde artikels die Visker tussen 1986 en 2009 heeft neergelegd. De tekst verzorgt ook een voorwoord bij de tweede druk waar Visker zijn eigen kritiek kritisch benadert.

Michel Foucault (1926-1984) was vanaf de jaren ’60-‘70 een gretig gelezen auteur. Deze rage is evenwel het jongste decennium stelselmatig geluwd. Men zou daarom de economische overwegingen achter een heruitgave van een academische tekst over Foucault in 2010 in vraag kunnen stellen. Desalniettemin vormt deze tekst een belangrijke bijdrage tot de Foucault-studie, in het Nederlandse taalgebied en daarbuiten, omdat zij durft Foucaults vaak verwarde argumentatie en retoriek coherent te denken en in vraag te stellen.

Dit is een moeilijk boek; zowel in het gebruikte vocabularium, de betoogtrant en de veronderstelde voorkennis. Aan het begin van de jaren ’90 was een geduchte kennis van Foucaults oeuvre en argumentatie vaste kost, maar deze filosoof heeft zich de laatste tijd meer en meer op de achtergrond moeten terugtrekken tegenover populairdere denkers zoals Levinas, Habermas en Rorty. De geïnteresseerde buitenstaander zal, na geduldige lectuur van Viskers boek, hier niet veel aan overhouden en waarschijnlijk slechts verward uit zijn leesstoel opstaan. Het boek lijkt daarom niet gepast als een eerste inleiding in Foucaults denken.

De academicus daarentegen zal een grote schat aan rijkdom vinden in dit werk dat een aantal stoutmoedige doelen nastreeft. Ten eerste ijvert het werk naar een holistische lezing van Foucaults werk omdat achter alle argumentaties en divergerende standpunten nogaltijd “één auteur schuilt”. Visker betoogt dat genoegen nemen met ‘het laten bestaan van de contradicties’ een teken is van filosofisch defaitisme. Deze holistische lezing focust op een viertal werken van Foucault, namelijk ‘Histoire de la folie’, ‘Les mots et les choses’, ‘Surveiller et punir’ en ‘Histoire de la sexualité’. Ten tweede merkt Visker een divergerend project op dat een decisieve scheidingslijn kenmert in Foucaults denken na de publicatie van ‘Les mots et les choses’. Visker beweert dat Foucault inzag dat zijn kritiek op de menswetenschappen (en vooral hun appèl tot wetenschappelijkheid) zelf afhankelijk is van een wetenschapsideaal dat ontologisch moet voorafgaan aan de kritiek. Foucault was verplicht afscheid te nemen van zijn oorspronkelijk modus operandi om zijn kritiek niet te laten vervallen in een vorm van ontologisch essentialisme: hij wou een historisch nominalist zijn. Dit verklaart, aldus Visker, vele van de verschillen tussen de vroegere en de latere werken van Foucault. Ten derde heeft het werk als onder alle academische exegese over het oeuvre van Michel Foucault een duidelijke onderliggende argumentatie. Visker levert namelijke een bijdrage tot het debat omtrent de wetenschappelijkheid van de menswetenschappen. Daartoe haalt hij alles uit Foucault dat hij eruit kan halen. Visker lijkt Foucualt vanuit elk mogelijk perspectief te bekijken, grondig door elkaar te schudden en dan nog eens helemaal uit elkaar te halen om ieder inzicht volledig onder de filosofisch loep te nemen. Deze rijkdom wordt dan nog eens aangevuld door een bijzondere hoeveelheid aan tekstuele verwijzingen, zowel naar Foucault als andere auteurs. Jammer genoeg worden deze verwijzingen in eindnoten verzorgd wat het leesgemakt aanzienlijk bemoeilijkt.

Rudi Visker is een denker met vele bedoelingen. Zijn hoofdbedoeling verwoordt hij mooi door een aforisme uit Nietzsches ‘Voorbij goed en kwaad’ aan te halen waarin Nietzsche uitdrukkelijk zijn vroegere werk lijkt te verketteren. Visker wil zichzelf dan ook niet ongenaakbaar binden aan het verleden, maar steeds nieuwe wegen verkennen (zo heeft hij ook reeds gepubliceerd over Levinas, Habermas, Heidegger, ...) en hij moedigt alle jeugd aan om ook steeds nieuwe wegen te verkennen. Dit boek is niet voor deze jeugd bedoeld, maar vormt een belangrijke bijdrage (en vaste kost voor studenten van Foucault) tot het academisch debat rond Foucault alsook tot het debat rond de wetenschappelijkheid van de menswetenschappen. Zij die durven (en Foucault goed genoeg kennen), lezen!

R. Visker, Michel Foucault. Genealogie als kritiek. Uitgeveirj Vantilt, Nijmegen, 2010. ISBN 9789460040320



Reacties (0)

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie