De enige en zijn eigendom (Max Stirner)

pre publicatie door: Johan Van Eeckhout. reacties: 31 pdf print

Recent verscheen er een nieuwe vertaling van een boek dat tot op vandaag als een vloek doorheen de kathedraal van de filosofie galmt. De enige en zijn eigendom past in een tijdskader: een periode waarin de ideeënvloed van de Franse Revolutie het Duitse Rijk overspoelt en met het opkomende nationalisme een gevaarlijk hoogtij bereikt; een periode waarin het links-hegelianisme genadeloos afrekent met de godsdienst en in toenemende mate ook de staat viseert; een periode waarin de radicale kritiek Hegels filosofische hoogbouw doet wankelen...

Tegelijkertijd strekt de inhoud en de impact van De enige en zijn eigendom zich ver voorbij zijn tijd uit. De klassenstrijd en het revolutionair elan van de jaren 40 gaven aanleiding tot nieuwe maatschappelijke blauwdrukken en luchtspiegelingen. Liberalisme, communisme en republicanisme riepen in die blauwdrukken het moderne politieke subject in het leven: het liberalisme reduceerde het individu tot een rechtspersoon zonder eigenwil, met de aalmoes van een eigendom als troost; het communisme kondigde een tijdvak aan waarin alle eigendom zou terugvloeien naar de samenleving en maakte zo het individu tot een bezitsloze lomp; voor de kritische voorstanders van de republiek ten slotte moest de eigenheid het ontgelden voor de mensheid.

Onder elk van deze regimes wordt het individu van vlees en bloed met strakke riemen aan het procrustesbed van een algemeenheid gebonden. De abstracties van staat, maatschappij en mensheid verstootten God van de troon, maar uit hun morele vlijt wordt duidelijk dat het slechts om een paleisrevolutie ging: God wordt mens, zonde wordt misdaad, vroomheid wordt deugdzaamheid of burgerzin, boete wordt straf, catechismus wordt wetboek. Daar ben ik het instrument van een transcendent idee (Onze Vader in de hemel), hier het werktuig van een immanent idee (de mens) – in beide gevallen vergeet ik dat een schepsel van mijn geest – een gedachte – mij, de denker, aan zich onderworpen heeft. Wanneer ik die hele carnavalsstoet van abstracte ideeën (het goede, het ware, de maatschappij, het goddelijke, het menselijke...) opnieuw in me opneem, worden ze opnieuw mijn eigendom en kom ik, de eigenaar, opnieuw in het middelpunt van de belangstelling te staan. Uiteindelijk verwijzen alle vooronderstellingen, principes enz. immers naar die ene zwijgende voorwaarde die ikzelf ben. Alle filosofische bouwsels berusten op deze systematische vergeetachtigheid: te denken dat er een denken bestaat zonder denker die het draagt. Maar wat opgaat voor de gedachte geldt evengoed voor het ding; een idee wordt van mij door mijn begrip en iets wordt het mijne door mijn grijpen. Zolang ik het in mijn greep kan houden, blijft het dat ook. Maar net zoals een idee kan vastroesten en me aan haar heerschappij kan onderwerpen, kan ik ook het bezit worden van mijn bezittingen. En Stirner wijst erop dat we in een wereld van bezetenheid leven. Ten slotte zijn ook mijn relaties mijn eigendom: ik verenig me met anderen omdat deze vereniging me bevredigt en versterkt. Maar ook deze vereniging kan zich boven mij verheffen en zo tot samenleving of status/staat worden: een vereniging waaraan ik me aan te passen heb en die ik moet bevredigen en versterken zonder enige garantie dat ik er zelf beter van word.

De enige en zijn eigendom is de lege plaats in de Nederlandstalige filosofische bibliotheek; een ontbrekend puzzelstuk; een verzwegen bron, waaruit vele denkers gulzig dronken. Voorbij de ideeëngeschiedenis daagt het boek ieder van ons uit om te zondigen tegen de heilige geest van het denken en zonder schroom in het middelpunt van ons leven te gaan staan.

De enige en zijn eigendom, werd eind 2011 opnieuw vertaald en in zelfbeheer uitgegeven. De uitgave wordt ingeleid door een tekst die het boek historisch en filosofisch kadert en toegankelijk maakt. De tekst in annex belicht met name de sociale implicaties van Stirners denken en bespreekt de voornaamste bezwaren die ertegen ingebracht werden. Het boek kan besteld worden via stirnervertaling@gmail.com. De verkoopsprijs bedraagt 8 €.

De vertaler Johan Van Eeckhout

Speciaal voor de lezers van deze site zijn er twee fragmenten uit het boek beschikbaar gemaakt. Het betreft Ik heb m'n zaak op niets gesteld de inleiding die Stirner zelf voor dit boek schreef en De eigenheid uit het tweede deel van dit boek.



Tags
Max, Stirner

Reacties (31)

   

Beste Johan,

Dank voor je vertaling en artikel (met de twee fragmenten). Ikzelf ben momenteel Kierkegaard aan het lezen en als ik je artikel lees dan lijkt er verwantschap tussen Kierkegaard en Stirner te zijn. Zo gaat een belangrijk deel van Kierkegaards “Afsluitend onwetenschappelijk naschrift tot De Wijsgerige Kruimels” precies over wat jij inzake Stirner beschrijft als “Alle filosofische bouwsels berusten op deze systematische vergeetachtigheid: te denken dat er een denken bestaat zonder denker die het draagt” (hetgeen bij Kierkegaard uitmondt in zijn beroemde stelling ‘De subjectiviteit is de waarheid’). Frappant is dat Stirners ‘De enige en zijn eigendom’ en Kierkgaards genoemd werk in vrijwel hetzelfde jaar zijn verschenen: 1845 resp. 1846.

Ook Nietzsche’s denken doet natuurlijk vaak denken aan die van zowel Kierkegaard als Stirner. Alle drie lijken zich vooral af te zetten tegen abstractie, algemene waarheden en de massamens ten gunste van het leven / de existentie, het subjectieve en het individu. Alle drie zetten ze zich af tegen Hegel maar zijn tegelijkertijd sterk door Hegel beïnvloed. Uiteraard is de invloed van Stirner op Nietzsche vaak besproken. Op Nederlandstalige Wikipedia is er zelfs een groot artikel over dit onderwerp:
http://nl.wikipedia.org/wiki/De_relatie_tussen_Friedrich_Nietzsche_en_Max_Stirner

Maar genoeg over Kierkegaard en Nietzsche in wier schaduw Stirner altijd wordt geplaatst: het wordt tijd om Stirner zelf ‘in het middelpunt te plaatsen’ en te gaan lezen! Ik ga alvast beginnen aan je twee fragmenten…

Groet,
Porphyrios

   

Fascinerend !

En prachtig !

Weg met de vervreemding !

Ben wel benieuwd of/hoe in zijn ogen samen-eigen kan bestaan.
De Dalai Lama: Er zijn wijze en dwaze egoïsten. De dwaas denkt aan zichzelf, de wijze aan anderen.
Dat lijkt in tegenspraak met Stirners eigen, dat van zichzelf uitgaat, maar dat is het voor mij niet.

Jeroen

   

Over de invloed van Stirner op Kierkegaard (en zo op het existentialisme) is heel wat geschreven. De belangrijkste referentie lijkt me nog steeds "Der Einzige" und "Der Einzelne" (Ueber Stirner und Kierkegaard) van Martin Buber. Maar blijkbaar heeft er ook een onderzoeksproject naar gelopen aan de universiteit van Antwerpen. Ik weet niet wat daar presies de uitkomst van was, maar de promotor was Geert Van Eekert.

Ik hoor het heel graag als er door iemand meer over geweten is. Het zou natuurlijk prachtig zijn mocht deze nieuwe vertaling uitmonden in een kleine renaissance van dit 'armzaligste brein onder de filosofen' (F. Engels;-)

   

Ik kende de naam van Stirner wel maar was nog niet zo bekend met zijn gedachtegoed. Na het lezen van de twee fragmenten ben ik wel onder de indruk en zou ik graag het hele boekje willen bestellen.

Ik zal een mail sturen.

   

je kan downloaden
www.freethinker.nl
waar het vrije denken regeert!

   

Stirner zegt heel rake dingen over dat zogenaamde 'vrije denken', maar ook die kan je inderdaad op die en andere websites downloaden. Na kosten voor het afdrukken kom je dan ongeveer op de prijs van dit boek uit;-)

   

Beste Johan,

Wat is de reden geweest van je nieuwe vertaling; er waren toch goede vertalingen beschikbaar?

   

Heel kort:
In boekvorm bestond er één voorgaande vertaling (van de hand van Jaak Lanssen) naar het Nederlands die ondertussen ongeveer honderd-en-vijf jaar oud is. In 2008 is er een nieuwe vertaling uitgegeven, maar die heeft nooit in de boekenwinkels gelegen. Wie het boek bestelde, ving daarbij bovendien regelmatig bot. De vertaling uit 2008 bevat bovendien nog heel veel (ook inhoudelijke) fouten. Ik vond het nawoord van Widikund De Ridder natuurlijk heel sterk qua filosofische kadering, maar heel zwak wat openingen naar een meer hedendaagse lezing betreft. Bovendien is het nawoord waarover ik het heb in zo'n zwaar filosofisch jargon opgesteld dat een heel grote groep lezers de facto aan de kant blijft staan. Ik heb er heel bewust voor gekozen om het boek in de inleiding filosofisch en historisch te kaderen, maar dan vooral vanuit het opzet om Stirners denken te ontsluiten en toegankelijk te maken. Af en toe geef ik een aanzet naar een hedendaagse vertaling toe: Stirner zegt bvb. heel rake dingen over de democratie, de mensenrechten, de economie en de arbeid. Vooral het filosofenpubliek neemt me die keuze kwalijk. Ikzelf ben er heel tevreden over en word in die keuze bevestigd door heel wat nieuwe lezers.

Stirner verdient meer dan filosofische bewaring en waardering. Zijn aanstekelijke opstandigheid mag opnieuw gevaarlijk worden.

   


Ik heb de vertaling van 2008 in mijn bezit en heb die gewoon via de Koninklijke Bibliotheek besteld. Er staan inderdaad een paar typfouten in, maar inhoudelijk is ze bijzonder sterk.
is jouw vertaling in de boekhandel verkrijgbaar?

   

De nieuwe vertaling wordt via consignatie verdeeld aan de boekhandels. Concreet betekent dat heel veel werk. Momenteel is ze verkrijgbaar in boekhandels in Leuven, Mechelen, Brussel en Gent. Maar ik probeer deze verdeelpunten nog verder uit te breiden. Veergis je niet Maarten: ik had natuurlijk de luxe om de vertaling uit 2008 naast me te hebben, maar er staan echt inhoudelijke vertaalfouten in. Het nawoord vond ik, nogmaals, erg sterk, alleen heb ik radicaal andere keuzes gemaakt.

   

Ik ben nu toch wel benieuwd wat je met inhoudelijke fouten (eerste keer) en/of inhoudelijke vertaalfouten (tweede keer) bedoelt Johan. Zijn dat fouten die het orgineel zodanig geweld aandoen dat de inhoud is veranderd? En kun je daar dan misschien een voorbeeld van geven?

   


Ik heb respect voor je enthousiasme en al de inspanningen die je levert om het boek aan de man te brengen, maar waarom zeg jij dat er in boekvorm slechts één voorgaande vertaling bestond (uit 1900)? Dat klopt gewoon niet. Er is de vertaling uit 2008 die uitgegeven werd door de Koninklijke Bibliotheek van België. Die vertaling heb ik onder meer zien liggen in een boekhandel in Utrecht. Ik snap niet waarom je daar zo flauw over doet. Er valt op elke vertaling wat af te dingen, maar ik vind dat jij toch iets te assertief aan product placement doet.

   


In 2009 verscheen een boekje over Max Stirner van de hand van Hans Jansen.
De Stirner Renaissance lijkt dus al volop aan de gang te zijn. Het boek verwijst trouwens ook naar de vertaling uit 2008.

http://www.athenaeum.nl/agenda/hans-jansen-de-egoist-max-stirner

   

Beste Maarten, beste Lucas,

Ik wil jou, Lucas, natuurlijk niet op je honger laten zitten wat de voorbeelden betreft van al dan niet inhoudelijke vertaalfouten in de vertaling van 2008. Ik heb wel wat opzoekwerk moeten doen om ze terug te vinden, want, en deze internetdiscussie doet jammer genoeg het omgekeerde vermoeden, dergelijke kleinzielige bewijsjes van goede redenen voor een nieuwe vertaling boeien me maar heel matig. Ziehier een heel beperkte bloemlezing:

p. 31: 2008: Gedraagt iemand zich niet als een goede patriot, dan verraadt hij met betrekking tot het vaderland zijn egoïsme. 2012: Gedraagt iemand zich niet als een goede patriot, dan verraadt dat met betrekking tot het vaderland zijn egoïsme.
p. 52: 2008: Eén vrije grisette tegenover duizend in de jeugd grijs geworden oude vrijsters!2012: Eén vrij oudje tegen duizend in de deugd grijs geworden juffertjes.
Eine freie Grisette gegen tausend in der Tugend grau gewordene Jungfern.
p. 66: 2008 Weltlichkeit wordt vertaald als waardigheid
p. 71: vergiften lassen wordt vertaald als laten vergeven ipv. laten vergiftigen
p 135: opheffen wordt vertaald als verheffen
verschillende voetnoten zijn niet opgenomen

Maarten, ik wil toch nog even ingaan op jouw bemerkingen. Ik en verschillende vrienden hebben gedurende een periode van minstens een half jaar herhaalde pogingen ondernomen om het boek in boekvorm vast te krijgen. Wij vingen alvast bot. Als je het boek al in een boekwinkel aangetroffen hebt, heb je enorm veel geluk gehad dat die handelaar allicht een stevige boon voor Stirner had. Met deze vertaling zou het boek écht breed verspreid kunnen worden. Iemand zou Stirner kunnen ontdekken. Dat was quasi uitgesloten met de uitgave van 2008, die enkel op bestelling in boekvorm te krijgen was. De brede verspreiding zal me alleen heel wat tijd vragen want het boek is volledig in zelfbeheer gedrukt, uitgegeven én verdeeld. Toch kan je het krijgen aan de uitzonderlijk redelijke prijs van 8 euro (6 euro als je enkele exemplaren koopt om het zelf te verdelen onder vrienden). Het moet zijn dat ik van product placement en andere marketingtermen absoluut geen kaas gegeten heb. Als ik uiteenzet waarom ik ervoor gekozen heb mijn vertaling tóch uit te geven, doe ik dat enkel omdat me ernaar gevraagd wordt, niet uit territoriumdrift.

Hopelijk kunnen we vanuit deze doodlopende zijsprong terug overschakelen op de meer inhoudelijke discussies en bijdragen.

De vertaler


---
Bewerkt door Max Stirner op Jun 27 12 9:38
   

Johan, begrijp me goed: iedereen heeft uiteraard het volste recht om welk boek dan ook zelf (opnieuw) te vertalen en je hoeft daarvoor geen enkele verantwoording af te leggen. Maar ik kan er natuurlijk wel naar vragen als dat me interesseert. In dit geval viel het me op dat 2008 nog niet echt lang geleden is en dat die vertaling nota bene gratis beschikbaar is voor Jan en Alleman (zie e-book op http://www.marxists.org/nederlands/stirner/1844/enige/index.htm). Ook denk ik dat de toenmalige vertalers Thomas Eden en Widukind De Ridder open staan voor kritiek en die in volgende drukken hadden kunnen verwerken. Enfin, helemaal met je eens, daar gaat het allemaal niet om. Ik denk overigens dat vertalen de beste manier is om een boek te doorgronden, hoop dat je er later nog eens wat over schrijft hier. Ik vind zelf dat Stirner een erg leuk punt heeft, en hij kan vlot schrijven, maar hij doet er wel erg lang over om het allemaal uit te leggen.

   


Beste Johan,

Ik vind de meeste van die zogenaamd “inhoudelijke vertaalfouten” helemaal geen fouten. Integendeel, jij hebt eigenlijk wat goed is in de vertaling van 2008 verschillende keren verkeerd vertaald:

2008: Gedraagt iemand zich niet als een goede patriot, dan verraadt hij met betrekking tot het vaderland zijn egoïsme. 2012: Gedraagt iemand zich niet als een goede patriot, dan verraadt dat met betrekking tot het vaderland zijn egoïsme.

In het Duits staat er: “Bewährt sich nun Jemand nicht als einen guten Patrioten, so verrät er in Bezug auf's Vaterland seinen Egoismus.”

Die “er” slaat weldegelijk op “hij” en niet op “dat”. Op zich doet het er weinig toe, aangezien de betekenis eigenlijk hetzelfde is.

p. 52: 2008: Eén vrije grisette tegenover duizend in de jeugd grijs geworden oude vrijsters! 2012: Eén vrij oudje tegen duizend in de deugd grijs geworden juffertjes.
Eine freie Grisette gegen tausend in der Tugend grau gewordene Jungfern.

Het Duitse “Jungfern” heeft weldegelijk de betekenis van “oude vrijster”, zoals in de vertaling van 2008 correct wordt weergegeven. http://de.wikipedia.org/wiki/Jungfer
“vor allem umgangssprachlich und abwertend der „alten Jungfer“ für eine nie verheiratete alte Frau.” Het lijkt mij duidelijk dat Stirner zinspeelt op deze betekenis van “Junfern”.
Ik begrijp ook niet waarom je “Grisette” vertaalt als “oudje”? Stirner heeft het toch doelbewust in het Frans geschreven. Het woord “Grisette” komt namelijk uit de Franse literatuur van de 19de eeuw en betekent expliciet oude vrijster. Een oudje is geen oude vrijster. http://de.wikipedia.org/wiki/Grisette “Der Begriff Grisette bezeichnete in der französischen Literatur des 19. Jahrhunderts eine junge, unverheiratete Frau niederen Standes.” Je bent trouwens ook het uitroepteken aan het einde van de zin vergeten.

p. 66: 2008 Weltlichkeit wordt vertaald als waardigheid

In het Duits staat er dit: “vielmehr diese ganz aus der Wertigkeit in das »Reich des Geistes« erhob und religiös machte.”

Er staat dus “Wertigkeit” en niet “Weltlichkeit”. In de vertaling van 2008 wordt dit dan ook: “deze veelmeer helemaal uit de waardigheid tot het “rijk van de geest” verhief en religieus maakte.”

Ik ben geen Germanist dus ik kan niet oordelen of “waardigheid” een goede vertaling is van “wertigkeit”, maar jouw vertaling klopt volgens mij zeker niet.

Wat “Vergiften lassen” en “aufheben” betreft, heb je dan weer wel gelijk. Toch veranderen ze weinig aan de eigenlijke inhoud van het boek. Ik heb er zelfs gewoon over gelezen. De zogenaamde “inhoudelijke vertaalfouten” die je aanhaalt blijken dus drie fouten van jou te zijn en twee uit de vertaling van 2008. Als fouten die jij bij anderen meent te ontwaren, uiteindelijk fouten van jou blijken te zijn, dan zou ik toch wat voorzichter zijn met kritiek.

Je laatste punt van kritiek duidt bovendien ook op een fout die jij gemaakt hebt. In het voorwoord van de vertaling uit 2008 staat dat de voetnoten in de vertaling “exact dezelfde zijn als in de originele tekst”. Dat wil zeggen dat de vertalers de tekst van 1844 hebben gevolgd en niet de latere herdrukken. In die latere herdrukken zijn voetnoten toegevoegd. Die noten hebben zij doelbewust geweerd. Je kan daar natuurlijk over discussiëren, maar de vertaling van 2008 volgt dus weldegelijk die van 1844. Die andere noten zijn gewoon niet van Stirner.

Bovendien klopt jouw notenapparaat helemaal niet. Ik heb jouw vertaling nog niet gelezen, maar wel even doorbladerd. Je hebt enkel de voetnoten uit het tweede deel (Ik) van het boek opgenomen. Helaas heb je die wel gekoppeld aan de tekst uit het eerste deel (De Mens) van het boek. De helft van de noten ontbreekt dus en wat overblijft staat volledig verkeerd.

Desondanks vind ik het inderdaad flauw om over vertaalfouten en dergelijke te discussiëren. Toch bevestigt je antwoord mijn punt. Er valt weinig af te dingen op de vertaling van 2008, integendeel.

Wat de verdeling ervan betreft, kan ik mij niet uitspreken over wat er al dan niet verkeerd loopt bij de Koninklijke Bibliotheek. Ik heb het boek daar destijds probleemloos besteld en nadien zien liggen in een boekhandel in Utrecht. Qua verspreiding mag je ook niet vergeten dat de vertaling van 2008 gratis wordt aangeboden op verschillende websites:

http://www.verbodengeschriften.nl/html/dereinzigeundseineigentum-deel1.html

http://www.marxists.org/nederlands/stirner/1844/enige/index.htm

Ik wil voor alle duidelijkheid het belang van jouw vertaling niet in twijfel trekken, maar heb alleen gereageerd omdat jij beweert dat er eigenlijk maar één voorgaande vertaling bestond en dan wel die van 1900. Dat is doodeenvoudig niet zo. Bovendien heb je nadien gezegd dat er echt inhoudelijke vertaalfouten in zouden staan. Bij nader toezien blijken dat vooral fouten in jouw vertaling te zijn. De vertaling van 2008 is een oerdegelijke vertaling die in boekvorm is uitgegeven door de Koninklijke Bibliotheek. Ik heb van die vertaling echt genoten en eruit geleerd, vandaar mijn reactie. Blijkbaar ben ik trouwens niet de enige (zie Lucas) die daar zo over denkt.

De meerwaarde van jouw vertaling ligt in het feit dat we hier nu over Stirner kunnen praten, omdat jij hem opnieuw op de agenda hebt gezet.

Laat ons dan eindelijk oog hebben voor de inhoud van het boek. Het kan op alle mogelijke manieren gelezen worden. Dat vind ik net de kracht van het boek. Er bestaat geen correcte interpretatie. Persoonlijk spraken de kritische stukken over de moraal en de politiek mij bijzonder aan. Het boek relativeert op een heerlijke manier talloze dingen waar wij mensen ons doorgaans druk om maken. Er staat echter voor elk wat wils in. Anarchisten, existentialisten, postmodernen en ultraliberalen zorgen er bovendien voor dat het boek onder de aandacht blijft. Ik ken ook te weinig van de materie om te beweren dat ze het niet bij het rechte eind zouden hebben. Wat vond je trouwens van de inhoudelijke kadering van de vertaling uit 2008. Je lijkt daar niet zo tevreden mee te zijn. Ik vond ze uitstekend, maar wel wat moeilijk. Je moet echt wel wat voorkennis hebben om de argumentatie te kunnen volgen. Dat is op zich vreemd aangezien er uit academische hoek helemaal geen interesse voor Stirner bestaat. Het is dan ook een heel onacademisch boek van een 19de eeuwse bohémien. Laat in elk geval die warboel aan interpretaties maar welig tieren. Ik denk dat ook jij het daar eens mee kan zijn.

Ik waardeer al de moeite die je doet om het werk te verspreiden. Kan je dus ook even meegeven in welke boekhandels we het boek al kunnen vinden?

Groetjes,

Maarten

   

Beste Maarten,

* ik heb nooit beweerd dat er één voorgaande vertaling bestond, enkel dat er in boekvorm maar één voorgaande vertaling bestond. Over de (on)juistheid daarvan valt blijkbaar te discussiëren.
* De finesses van de grisettes kleuren toch wat bleek af bij de vertaling van Tugend door Jeugd
* Mijn voetnoten van het eerste deel bevinden zich na het eerste deel...

En zo kunnen we de bal eindeloos blijven terugspelen, maar laten we het hier maar bij laten, anders wordt écht iedereen toeschouwer van een weinig zinvol debat. Ik denk dat ik eerder al heel kort aangaf waarom het nawoord van de vertaling uit 2008 me niet zo goed beviel. Ik deel jouw opmerkingen volledig, maar laat het duidelijk zijn: vanuit mijn al wat wegdeemsterende academische achtergrond heb ik er enorm veel uit geleerd en ik heb veel achting voor en affiniteit met Widukinds lezing van Stirner. Wat er voor mij vooral in ontbreekt, zijn de aanzetten naar de mogelijke actualiteit van Stirner. Ik zeg niet dat ik daar zo wonderlijk in geslaagd ben, maar ik heb me er wel aan gewaagd. Bovendien denk ik dat de tekst in annex: 'De buitensporigheden van de zelfliefde' (M. Passamani) een echte meerwaarde is. Deze tekst belicht de voornaamste tegenwerpingen en gaat met name dieper in op de sociale implicaties van De enige.

Ik kan me, ten slotte, zeker vinden in welig tierende interpretaties, maar dat neemt natuurlijk niet weg dat mijn interpretatie me het meest nauw aan het hart ligt. Dat tweede kantje wordt in zowat alle kaderingen van Stirner iets te makkelijk over het hoofd gezien. Toch is het net die weerbarstigheid die hem onderscheidt van het democratische en postmoderne pluralisme.

De vertaling is in Nederland maar beperkt beschikbaar, maar er wordt hard aan gewerkt. In Amsterdam vind je ze in het Fort van Sjakoo, in Groningen in boekhandel Rosa. Verder in Gent, Brussel en Leuven in de betere boekhandel die boeken in consignatie aanvaardt. Als je verdere suggesties hebt voor verspreiding... hoor ik het graag.

Ik deel je ten slotte nog mee dat de verkoop van dit boek heel erg vlot loopt, dus blijkbaar is de uitgave van 2008 toch aan heel wat mensen voorbij gegaan ;-)

Hartelijke groet en altijd tot een voortkabbelende discussie bereid,
Johan

   


Grappig hoe die vertaling van 2008 jou blijft dwars zitten, tot de laatste opmerking over de vlotte verkoop van je boek toe. Wees nu eens een grote jongen en zeg gewoon dat er twee voorgaande vertalingen in boekvorm bestaan. Het is niet omdat jij en je vrienden op onwillige bibliotheekbedienden zijn gevallen, dat het boek niet zou bestaan. Die tweede vertaling heb jij nadien van het net geplukt en herwerkt. Dat je daarbij pietluttige vertaalfouten hebt rechtgetrokken en er andere hebt toegevoegd (weltlichkeit bv.) is duidelijk. Je hebt ook niet geantwoord op wat Lucas al heeft aangehaald. We hadden het bij die tweede vertaling kunnen houden en die dan in een latere druk oppoetsen. Stel je voor dat ik morgen diezelfde tweede vertaling eens onder handen ga nemen, dan kan ik binnen een paar weken ook spreken over "een nieuwe vertaling" en die aan de man proberen te brengen. Mag en kan natuurlijk allemaal, maar het is toch een verspilling van tijd en energie. Dit is voorts een weinig verkwikkende discussie die eerder onder marketeers zou moeten gevoerd worden.

Wat het nawoord betreft, vind ik inderdaad dat het niet geschikt is voor het brede publiek. Wat die actualiteit betreft, weet ik zelf ook niet zo goed waar die zich zou kunnen situeren. Ik denk dat zoiets van elke individuele lezer afhangt. Klinkt als een dooddoener, maar voor Stirner is het absoluut van toepassing. Vertel anders waar jij die actualiteit situeert. Je schrijft in je eerste post dat iedereen in het middelpunt van zijn leven moet gaan staan. Valt het boek niet een beetje lang en moeilijk uit om tot die eenvoudige stelling te komen? Eigenlijk is dat gewoon Kierkegaard zoals hier al is aangehaald, of Osho. Ik zal die tekst van Passamani eens opzoeken, want van sociale implicaties heb ik al helemaal geen idee.

Die weerbarstigheid van Stirner slaat op het feit dat het "ik" uiteindelijk de maatstaf van alle dingen is. Dat alleen wij individueel betekenis aan dingen geven. Toch ligt dat dicht bij postmodern relativisme, aangezien we gewoon een "ik" tussen andere "ikken" zijn. Stirner zegt ook dat het ik zichzelf vernietigt, dat het eigenlijk nooit bestaat, het verschijnt alleen maar. Met die gedachte in het achterhoofd word je als individu net heel tolerant tegenover anderen, denk ik dan.

   

Maarten,

Ik heb het boek volledig uit het Duits vertaald, los van de vertaling uit 2008.

Je aanmatigende taalgebruik en je gratuite uitspraken getuigen allesbehalve van volwassenheid.

We zullen deze weinig aangename kennismaking hierbij mooi afgerond afsluiten.

Het ga je goed

   


Leuk dat je nogmaals probeert om de rollen om te draaien. Jij doet hier de gratuite uitspraak dat je de eerste vertaling in boekvorm van Der Einzige und sein Eigentum, in meer dan honderd jaar hebt uitgegeven. Zowel ik als Lucas maken je er vriendelijk op attent dat dat niet klopt, dat er in 2008 een vertaling verscheen die ik bij de Koninklijke Bibliotheek heb besteld en nadien heb zien liggen in Utrecht. Jij schiet in een kramp en probeert die vertaling uit de markt te prijzen. Je hebt het over "inhoudelijke vertaalfouten", enz. Heel aanmatigend schrijf je: "Ziehier een heel beperkte bloemlezing". Uit die zogenaamde bloemlezing maak ik vervolgens op dat je zelf ook vertaalfouten hebt gemaakt (wertigkeit, Grisette).
Je blijft ook maar ontkennen dat die vertaling in boekvorm verschenen is. Waarom? Omdat jij en je vrienden geen exemplaar hebben kunnen bestellen. Ik heb het boek in Utrecht zien liggen: "je hebt geluk gehad". Vriend, jij staat duidelijk echt wel in "het middelpunt van je leven". Vervolgens doe je schamper over het feit dat ik je gratuite uitspraken weerleg: "enkel dat er in boekvorm maar één voorgaande vertaling bestond. Over de (on)juistheid daarvan valt blijkbaar te discussiëren."

Daar valt enkel over te discussiëren als jij zo klein bent om te ontkennen dat er in 2008 een vertaling is verschenen die voor de jouwe niet moet onderdoen.

Ik heb trouwens ook inhoudelijke opmerkingen gemaakt in mijn laatste post, maar zoals je al hebt aangehaald, vind je je eigen interpretatie de interessantste.

Nou, gefeliciteerd met je Max Stirner als filosoof van het autisme.

   


Ik heb Stirner gelezen in mijn studententijd. Intussen al een hele tijd geleden. Ik vind het nogal eigenaardig dat hij hier als filosoof wordt opgevoerd. Het hele boek zet de filosofie een neus. Alle filosofische interpretaties proberen dat net te ontkennen en te verzwijgen. De inleidende post van deze thread staat volgens mij bol van wolligheden die ik niet direct met stirner zou associëren. Men spreekt over het "opnieuw in de belangstelling staan", Stirner als "verzwegen bron waaruit veel denkers gulzig dronken" en ook "zondigen tegen de heilige geest van het denken en zonder schroom in het middelpunt van ons leven te gaan staan". Ik heb het eens aan mijn collega's hier op het bureau gevraagd en zij vinden allemaal dat ze in het middelpunt van hun leven staan. Wat betekent zoiets.
Dat ik een mens van vlees en bloed ben, daar heb ik Stirner toch niet voor nodig.
Ik ben wel verheugd dat een nieuwe generatie lezers Stirner kan leren kennen. Destijds stelde ik het met een uitgave in facsimile die verdeeld werd door een groep antroposofen uit Rotterdam. Stirner werd in de jaren tachtig zelfs onderwezen in Steinerscholen. Veel leesplezier!

   

Voor alle verdere reacties en eventuele discussies nodig ik jullie graag uit op mijn website: www.johanvaneeckhout.be

   

Je vertaling probeert duidelijk een breed publiek aan te spreken. De stijl van Stirner is vereenvoudigd en zelfs verleukt. Vertalen is natuurlijk herschrijven, maar van het origineel blijft niet veel meer over.
Je kadering is echter problematischer. Het lijkt wel alsof je er een zelfhulpboek van wil maken. Op je eigen website leg je zelfs in alle ernst een verband tussen Stirner en het Taoïsme! Je dicht jezelf duidelijk dichterlijke kwaliteiten toe, maar wat de lezer daarmee moet aanvangen?
De prijs is gelukkig zo scherp dat het geen weggegooid geld is. Hoewel

   

Laten we een klein beetje eerlijk blijven: ik heb op m'n site gesuggereerd dat het interessant zou zijn om na te gaan welke duitstalige versies er in die tijd van taoïstische teksten voorhanden waren. Er zijn namelijk wél goeie redenen om die invloed te onderzoeken.

"Het is nu eenmaal zo dat wanneer je tewerkgaat met zweihaken en loodlijnen, met passers en winkelhaken, om alles in het gareel te krijgen, je de ingeboren natuur van de dingen vernielt. (...) En zo is het ook met al dat knielen en buigen, met al die riten en al die muziek, met al die stralend lachende gezichten van de menslievende en rechtvaardige personen die de hele wereld willen verwarmen: ze vernielen onze duurzame eigenheid."

Tenen met vliezen, Zhuang Zi, +-300 v.C.

Mijn andere activiteiten hou ik verder duidelijk gescheiden van deze vertaling. Ik heb ze dan ook niet opgeleukt. Maar ik laat het graag aan andere lezers over om Christians' mening al dan niet bij te treden. Allicht zouden inhoudelijke argumenten en verwijzingen naar de tekst er dan meer van kunnen maken dan dit gratuite heen-en-weer van waarderingen.

Met de glimlach

Eveneens in de optiek van een wat eerlijke

   


Ik gaf gewoon de indrukken weer die ik tijdens het lezen van je vertaling heb opgedaan. Tussen een gratuite uitspraak en een relaas met citaten in het Duits en Nederlands is er toch nog wat ruimte, lijkt mij? Als ik eens even vijf minuten tijd heb, dan wil ik wel eens een aantal citaten overtypen en je daarmee confronteren. Toch heb ik vooral inhoudelijke bezwaren bij je vertaling.

Er staan weliswaar wat vertaalfouten in je tekst, maar daar kan je volgens mij weinig aan doen en daarom heb ik het ook niet eerder vermeld.
Veel vertaalfouten zijn namelijk te wijten zijn aan het feit dat de meeste vertalingen gebaseerd zijn op het origineel uit 1845 of de Reklam-editie. De editie van 1845 is in het Gotisch gesteld, waardoor bepaalde letters verkeerd kunnen gelezen worden. De editie van Reklam telt veel van dat soort fouten omdat ze natuurlijk gebaseerd is op de uitgave van 1845. Die informatie heb ik van Hugo Van den Enden, bij wie ik in Gent filosofie studeerde. Van den Enden was de enige Stirner specialist van de Lage Landen en als ethicus bijzonder begaan met het vraagstuk omtrent het levenseinde. Stirner als filosoof van de vrije zelfbeschikking, op die manier heb ik hem leren kennen en heb ik hem ook gelezen. Dat is inmiddels al een hele tijd geleden, maar ik herinner mij wel dat het boek in een bijzonder vreemd Duits gesteld was. Het leek wel computertaal, soms heel vlot en dan vol kromme zinnen. Tijdens het lezen van jouw vertaling leek de tekst echter één gestroomlijnd geheel, dat is wat mij opviel en wat ik in mijn eerste post meegaf. Ik weet niet wat daar gratuit aan zou zijn.

Erger is het gesteld met de kadering. Filosofisch gezien valt daar veel op af te dingen en dat geldt ook voor je opmerkingen over het taoïsme. Het woord "eigenheid" komt voor in een tekst van Zhuang Zi en jij denkt prompt dat Stirner de mosterd daar wel eens kan gehaald hebben? Wat een vreemde redenatie. Het woord "egoïsme" komt voor in een tekst van Mandeville dus is hij misschien door hem geïnspireerd. Zo kunnen we wel even doorgaan. Fichte is de filosoof van het "absolute ik", Jacobi de man die het woord nihilisme voor het eerst gebruikte, enz. De tekst van Stirner kadert in een pennenstrijd met leden van Die Freien. Wat een Chinees van 300 v.C. daarmee te maken heeft, begrijp ik niet. Het slaat natuurlijk wel een brug naar je wat wollige interpretatie van Stirner.

Je stijl op zich is natuurlijk bijzonder wollig, daar hebben anderen hier al op gewezen. Je gebruikt verkleinwoorden, vreemde metaforen ("een bron waaruit anderen gulzig dronken") en een pedant toontje waarmee je mogelijke tegenstanders de mond probeert te snoeren. Zo schrijf je ergens in voetnoot dat "de marxisten" uit zijn op fabrieksdespotisme. Wie zijn dat "de marxisten"? Je tekst barst van de containerbegrippen. De samenvattingen van Hegel, Bauer en Fichte zijn ook ondermaats en doen geen recht aan hun filosofische merites. Ze zijn er uitsluitend om aan te geven dat ze door Stirner overwonnen werden. Ik begrijp best dat iedereen zichzelf het middelpunt van het universum vindt, maar dat betekent niet dat je flauwe nonsens over anderen moet schrijven. Na de posts hier over de vertaling van 2008 ben ik die eens gaan halen, hier in de bibliotheek van Gent. Het viel mij op dat je een aantal passages uit het nawoord woordelijk hebt overgenomen in je inleiding. Desondanks doe je er alles aan om die uitgave te kleineren. Vreemd is dat.

Mijn promotor zaliger in het achterhoofd hebbende, vind ik het goed dat zoveel mogelijk mensen met Stirner in contact kunnen komen. Toch hoop ik dat hij voor de meesten meer zal zijn dan de filosoof van "hoe kan ik opzoek naar mijn ware zelf".

Met de filosofische glimlach

   


In een bibliotheek in Gent? Nogal vreemd voor een boek dat niet bestaat! ;-)

   

Beste,

Vooreerst dank om je oordelen wat te stofferen, dat op zich kleurt ze al heel wat anders. Ik ga er graag verder op in.
Ik denk dat het moeilijk is om een duitstalige lezing te vergelijken met de lezing van een vertaling. Als je de vertaling van Jac C. Lansen bijvoorbeeld eens zou lezen, zou je, abstractie makend van het archaïsche Nederlands, merken dat die er nog heel wat vrijer mee omsprong. Die vertaling was dan ook ondermaats. De vertaling van 2008 volgt de Duitse tekst heel erg op de letter, maar soms zorgt dat, naar mijn mening, ook voor een nodeloos stroeve vertaling. Ik ben er zeker niet met het strijkijzer over gegaan, maar heb wel geprobeerd om in de nabijheid van de oorspronkelijke tekst een goede en ja, vlotte vertaling te maken. Dat was eenmanswerk, veel fouten, waarvan ik het bestaan zeker niet ontken, zijn daaraan te wijten.
Wat de kadering betreft: ik denk dat het uitermate interessant is om na te gaan wat de mogelijke inspiratiebronnen van een denker als Stirner zouden kunnen geweest zijn. Dat blijft natuurlijk altijd nattevingerwerk, maar we kunnen er vrij en zonder schroom over speculeren. Natuurlijk zou de invloed van een niet-westerse, anti-filosofische stroming als het taoïsme van een andere orde zijn dan die van een Fichte, een Mandeville of... die Freien. In de korte communicatie die jij hier zo veelvuldig citeert, laat ik er bovendien onmiddellijk op volgen dat thema's die deze invloed zouden kunnen ondersteunen maar een splinter uitmaken van wat Stirner aanraakt en dat schrijvers als Peter den Hartog in zijn boek 'het kan zo anders' allicht abstractie maken van die andere meer weerbarstige thema's om er een levensfilosofie à la Onfray van te maken. Ik probeer geen wollige versie van Stirner te verkopen, maar allicht lees je op mijn site een aantal zaken (al eens een gedichtje, een verkleinwoordje, een tekst over mindfulness) die voor jou het plaatje direct compleet maken. De laatste zin van je vorige reactie toont dit heel goed aan: op geen enkele plaats heb ik het over een "waar zelf" (en toch haal je de tekens aan, nog zo'n zuiver citaat...). Dit zou niet meer zijn dan een ideaal ik, waar het ik toe geroepen is.

Ik heb wel heel duidelijk gekozen om het boek toegankelijk in te leiden. Daarbij doe ik Hegel, Feuerbach, Bauer, Marx en Engels natuurlijk onrecht aan. Ik neem het absolute minimum dat nodig is om Stirners kritiek en, inderdaad, zijn 'gelijk' toegankelijk te maken voor de lezer. Ik schreef niet in die voetnoot dat marxisten uit zijn op een fabrieksdespotisme, wel dat: het marxisme met het burgerdom het diepe wantrouwen deelt ten aanzien van het lompenproletariaat en de kaart trekt van de regimentsarbeiders van de kapitalistische industrialisering. Om maar even te illustreren hoe correct je citeert. Ik heb inderdaad geput uit het nawoord van Widukind Deridder. Ik heb ook nooit beweerd dat ik dit nawoord slecht vond. Als filosoof heeft het me erg kunnen boeien. Maar ik heb als vertaler van het boek een andere insteek gekozen. Ik heb mijn keuze altijd verdedigd, wanneer me gezegd werd dat er geen nieuwe vertaling nodig was, dat ze slecht was en dat ik ze zelfs gewoon gekopieerd zou hebben. Jij noemt dit 'kleineren'. Tegelijkertijd weet ik goed genoeg welke onvermijdelijke zwaktes er aan die keuze vasthangen. Nota bene de onvermijdelijke veroordelingen van mensen die, net als ikzelf, Stirner tot in de details hebben gelezen en door- en overdacht. Mocht ik het kunnen overdoen, ik maakte toch dezelfde keuze.

Ik merk dat het boek vlot de weg naar zijn lezers vindt en blijkbaar heel wat mensen zaten te wachten op een toegankelijke en goed verspreide nieuwe vertaling van het boek. Zij kunnen een vertaling lezen die niet perfect is, verre van. Maar ze getuigt van een duidelijke en volgehouden keuze. Ik begrijp dat deze keuze niet door iedereen gesmaakt wordt. Dat was precies de reden waarom ik in 2008 koppig doorgewerkt heb aan een eigen vertaling. Misschien een idee'tje Christian?

   


Mijn eerste post gaf zoals gezegd gewoon een aantal losse indrukken weer. Je bevestigt het merendeel daarvan in je repliek. Met mijn opmerkingen wil(de) ik overigens de inspanningen niet minimaliseren die je geleverd hebt, noch je doorzettingsvermogen in twijfel trekken.
Ik weet niet of de lezing van het origineel niet te vergelijken zou zijn met de lezing van een vertaling. Het ritme en de algemene flow van een tekst blijven meestal behouden. Toegegeven, Der Einzige und sein Eigentum vertalen is eigenlijk een bijzonder moeilijke opgave. De vertaling van 2008 bleef veiligheidshalve bijzonder trouw aan het origineel. Er zijn wat dat betreft argumenten pro en contra te geven. Een ideale vertaling (indien die al zou bestaan) zit volgens mij tussen beide vertalingen in. Toch voel ik mij niet geroepen om mij aan een dergelijke onderneming te wagen. Ik besef wel hoe tijdrovend zoiets zou zijn.

Het belangrijkste argument is dat daar in het Nederlandse taalgebied ook geen publiek voor bestaat. De vertaling van 2008 richt zich niet tot het brede publiek terwijl die van jou dat nadrukkelijk wel doet. Ik kan begrip opbrengen voor beide keuzes hoor. De ene editie wordt maar in beperkte kring verspreid, terwijl die van jou de lezer misschien onvoldoende uitdaagt. Ik vond het nawoord van Widukind Deridder absoluut niet licht verteerbaar, maar de inspanning loonde wel de moeite. Mijn eigen interpretatie is er door op losse schroeven gezet, in die mate dat ik niet goed weet of er een éénduidige lezing mogelijk is. Waarschijnlijk beoogde Stirner een kritiek van de filosofie in haar geheel, zonder een alternatief voor te stellen. Voor de gemiddelde lezer komt zoiets misschien onbevredigend over en in die zin kan hij zich warmen aan die van jou. Dat bedoel ik niet geringschattend voor alle duidelijkheid en je interesse voor mindfulness en poëzie viseer ik daar evenmin mee.

Jouw editie is misschien ook de beste garantie op een overleven van Stirner. Waren het trouwens niet de anarchisten die hem van de vergetelheid hebben gered.

Nogmaals wat dat Taoïsme betreft, uiteraard mag iedereen daar het zijne van denken, maar het dreigt wel de meer weerbarstige elementen uit zijn betoog in de schaduw te stellen. Een genadeloze kritiek van staat en religie laat weinig ruimte voor compromissen. Levensfilosofie heeft altijd de neiging om god weer langs een achterdeur binnen te laten.

De aanhalingstekens in mijn post sloegen voor alle duidelijkheid niet op iets dat woordelijk uit jouw tekst zou komen. Ik gaf gewoon aan tot wat voor soort filosofie een wollige Stirner interpretatie kan leiden. Met de aanhalingstekens distantieerde ik mij van dat soort redeneringen, that's it.

Je schijnt het daar niet mee eens te zijn, maar je nadruk op "eigenheid" en dergelijke, duidt ergens toch op een existentialistische lezing (lees de eerste posts bij je webpublicatie hier). Toegegeven, die spanning zit ergens ook in de tekst van Stirner zelf. Toch heeft hij het uiteindelijk over een "ik" dat nooit bestaat. Dergelijke nuances gaan volgens mij wat verloren in je tekst. Dat is de prijs die je betaalt voor een toegankelijk boek.

Een inleidende tekst doet per definitie afbreuk aan auteurs als Hegel of Feuerbach, maar er bestaan toch gradaties, lijkt mij. Bij jou hangen ze er wat losjes bij en worden ze in de rest van de tekst niet meer aangehaald. Erger vind ik nog steeds bepaalde losse opmerkingen zoals die over "de marxisten". Je schrijft, "het marxisme met het burgerdom het diepe wantrouwen deelt ten aanzien van het lompenproletariaat en de kaart trekt van de regimentsarbeiders van de kapitalistische industrialisering".

Ik heb nog onder Ronald Commers gestudeerd en meer Marx en dergelijke gelezen dan mij lief is. Je bedoelt het natuurlijk polemisch, maar het voegt niets inhoudelijks toe. Wie zijn dat die "marxisten"? Marx had helemaal geen "wantrouwen tegenover het lompenproletariaat" en de "kaart van de regimentsarbeiders" trok hij al evenmin. Dat hij niet tegen industrialisering gekant was klopt natuurlijk, maar Stirner verlangde evenmin naar de feodale maatschappij van weleer. Je schrijft hier echt onzin. Mocht je echt iets van Marx en aanverwanten kennen dan zou je trouwens weten wat Marx onder fabriekdespotisme verstond, ongeveer wat jij over "regimentsarbeiders" schrijft. Lessen in correct citeren hoef ik dus heus niet de krijgen van iemand die geen enkele voetnoot gebruikt in zijn inleiding, maar intussen lustig shopt in de teksten van anderen. Dat mag natuurlijk hoor, maar het maakt je kritiek op mij nogal eigenaardig.

Tot slot probeer ik jou natuurlijk helemaal niet tot een nieuwe vertaling te bewegen of je van mijn eigen grote gelijk te overtuigen. Ik heb gewoon een aantal bedenkingen geuit zoals anderen dat hier ook al gedaan hebben. Ieder zijn waarheid en ieder zijn Stirner, al heb je het precies niet echt begrepen op pluralisme.

   

http://www.lsr-projekt.de/poly/nl.html#anfang

Nederlandse versie van het lsr-projekt. Een parafilosofisch project dat het denken van La Mettrie, Stirner en Wilhelm Reich in het daglicht stelt. Een heel aantal zeer degelijke bijdragen over Stirner vind je hier in het Nederlands. Voor zij die het Duits machtig zijn, raad ik ten zeerste de publicaties van Bernd A. Laska aan.

   

www.max-stirner.be
Een website in opbouw... Natuurlijk zijn alle suggesties en bijdragen meer dan welkom.

   

Ik ben nieuw hier en heb een blog aangevraagd. Mijn stukken zullen gaan over 'nieuw egoisme'

Hoe kijken jullie aan tegen de mix van Stirner en E levinas?
Tot snel
Philotuut

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie