Zin en Inzicht

review door: Wouter Paardekooper. reacties: 0 pdf print

Als herwerkte versie van het originele ‘Filosofie is voor iedereen. Inleiding op 2500 jaar denken’, poogt herwerker Opdebeeck, net zoals de vorige herwerker Abicht, 2500 jaar denken kort en bondig aan de lezer voor te stellen. De tekst van Abicht is op zijn beurt weer gebaseerd op de tekst van zijn voorganger Rik Corens, die het gebruikte als studiemateriaal voor zijn colleges filosofie aan de universiteit Antwerpen.

De inleiding spreekt over drie levensfasen van elke mens (pag. 17), met zijn bijbehorende mensbeelden: het geleefde, gesproken en besproken mensbeeld. Het geleefde mensbeeld staat voor de cultuur en het bijbehorende mensbeeld waar wij in opgroeien (bvb bij Katholieke of Jaïnistische ouders). Het rituele overgaan van kind naar volwassen, waarbij openlijk wordt uitgekomen voor het beleden geloof (bvb door het vormsel) vormt het gesproken mensbeeld. Als belangrijkste mensbeeld eindigt het lijstje met het besproken mensbeeld: het kritisch nadenken over het eigen mensbeeld en alternatieve mensbeelden [bijvoorbeeld na het volgen van lessen filosofie] (pag. 17). Pas bij deze fase is er sprake van filosofie, en de tekst betreurt het feit dat veel mensen nooit boven de tweede fase uitgroeien. Op die manier profileert het boek zich zeer motiverend als ‘springplank naar de derde fase’.

Tweeduizendvijfhonderd jaar aan filosofisch denken in 117 pagina’s persen heeft onvermijdelijk als nadeel dat complexe filosofische ideeën zeer beknopt moeten worden uitgelegd. Zo krijgt Kant minder dan drie pagina’s om zijn heel filosofisch oeuvre uit de doeken te doen en moet Nietzsche het zelfs met nog minder stellen. Hierdoor blijft het boek doorgaans wat oppervlakkig en scheert het vaak een paar toppen af (de Kritik der Urteilskraft wordt, om bij Kant te blijven, niet eens vermeld). Of dat de logische price to pay is, is voor discussie vatbaar, zeker wanneer het aan de duidelijkheid, begrijpbaarheid, en dus aan de kwaliteit van de tekst gaat knagen.

Het moet echter gezegd dat dat nadeel in dit boek net zo hard wordt omgebogen tot een voordeel. Omdat er zo bondig wordt gewerkt, komt men meteen tot de kern van de zaak. Door die ‘opsomming van kernen’ (een duidelijk restant van de tekst zijn verleden als cursustekst) kunnen heldere verbanden worden gelegd, die zelfs voor de meer belezen filosoof volgens mij interessant kunnen zijn. Eveneens is het voordeel dat bepaalde delen uit de tekst door de lezer makkelijk kunnen worden teruggevonden.

Het blijft echter zo dat sommige filosofen zodanig beknopt worden vermeld, dat verder opzoekingswerk nodig is om de verbanden te snappen. Dat doet vraagtekens rijzen bij de ondertitel ‘[…]voor iedereen’, die toch duidt op een bijzonder laagdrempelige tekst. Het is in dat opzicht jammer dat er geen literatuurlijst is opgenomen, maar doorgaans enkel impliciet verwezen naar de (al dan niet leesbare) bronteksten van de grote filosofen. Een algemene verwijzing naar Joachim Störig’s ‘Geschiedenis van de filosofie’ was bijvoorbeeld op zijn plaats geweest, alsook naar de belangrijkste commentaren op de oeuvres van de belangrijkste of doorgaans moeilijkst geachte filosofen.

De Aziatische filosofie wordt slechts een enkele keer aangeraakt en de Oosterse zelfs volledig genegeerd. Ook al klinkt dat eerder negatief: dat maakt wel ruimte voor andere zaken. In het laatste en veruit grootste hoofdstuk wordt die ruimte gebruikt. De moderne westerse filosofie (vanaf Husserl) wordt daar uitgebreid aan bod gebracht. Daarbij worden ook filosofen zoals Ernst Bloch en Levinas aan bod gebracht, die een minder vanzelfsprekende gegadigde vormen in dit soort overzichtswerken.

Omdat de tekst soms uitmuntend is, en elders weer onduidelijk beknopt, is het boek vooral te zien als een kapstok (met een paar kledingstukken al aangehangen), eerder dan echt een volledig werk. Je kunt klagen over het feit dat er kledingstukken ontbreken, al lijkt het mij eerder dat het terecht is dit werk te zien als een uitnodiging tot het aanpassen van de hele geschiedenis aan filosofische kledingstukken.



Reacties (0)

Alleen geregistreerde gebuikers mogen comments plaatsen

Aanmelden of Registreer plaats een reactie